Shloka 29
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
धारणर्थो धृतिश्चैव धातुः शब्दे प्रकीर्त्तितः / अधारणामहत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते
Transliteration
dhāraṇartho dhṛtiścaiva dhātuḥ śabde prakīrttitaḥ / adhāraṇāmahattve ca adharma iti cocyate
Translation
‘ଧୃ’ ଧାତୁର ଅର୍ଥ ଧାରଣ ଓ ଧୃତି ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଯାହା ଧାରଣ କରେନାହିଁ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱହୀନ, ତାହାକୁ ‘ଅଧର୍ମ’ କୁହାଯାଏ।
Word by Word
धारण-अर्थःthe meaning ‘supporting/holding’
धारण-अर्थः:
Karta (कर्ता) / Topic (विषय)
TypeNoun
Rootधारण (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (धारणस्य अर्थः)
धृतिःsteadfastness/holding
धृतिः:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeNoun
Rootधृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (emphatic particle)
धातुःthe verbal root (dhātu)
धातुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootधातु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
शब्देin the word/term
शब्दे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अधिकरण (locative)
प्रकीर्तितःis proclaimed/defined
प्रकीर्तितः:
Kriya (क्रिया) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootप्र-कीर्त् (धातु) → प्रकीर्तित (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विधेय
अ-धारण-अमहत्त्वेin non-support and insignificance
अ-धारण-अमहत्त्वे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअ (नञ्) + धारण (प्रातिपदिक) + अमहत्त्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी, एकवचन; नञ्-तत्पुरुष (धारणस्य अभावः) + तत्पुरुष (अमहत्त्वे = अमहत्त्वस्य भावे)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
अधर्मःadharma
अधर्मः:
Karta (कर्ता) / Topic (विषय)
TypeNoun
Rootअधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणार्थक अव्यय (quotative)
चalso
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक अव्यय
उच्यतेis called/said
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (present); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-भाव (passive sense: is said)