Adhyaya 30

Verse 1

इति श्री ब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे संख्यावर्त्तो नामैकोनत्रिशत्तमो ऽध्यायः शांशापायनिरुवाच कथं त्रेतायुगमुखे यज्ञस्य स्यात्प्रवर्त्तनम् / पूर्वं स्वायंभुवे सर्गे यथावत्तच्च ब्रूहि मे

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ସଂଖ୍ୟାବର୍ତ୍ତ’ ନାମକ ଏକୋଣତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ—ତ୍ରେତାୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କିପରି ହେଲା? ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସର୍ଗରେ ଯେପରି ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ମୋତେ କୁହ।

Verse 2

अन्तर्हितायां संध्यायां सार्द्धं कृतयुगेन वै / कालाख्यायां प्रवृत्तायां प्राप्ते त्रेतायुगे तदा

କୃତୟୁଗ ସହିତ ସନ୍ଧ୍ୟା ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲା ଏବଂ ‘କାଳ’ ନାମକ ପ୍ରବାହ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା; ସେତେବେଳେ ତ୍ରେତାୟୁଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 3

औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने / प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहाश्रमपरे पुनः

ଔଷଧିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ବର୍ଷାସୃଷ୍ଟି ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା, ବାର୍ତ୍ତା (କୃଷି-ବାଣିଜ୍ୟ) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା, ଏବଂ ଲୋକେ ପୁନଃ ଗୃହାଶ୍ରମରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲେ।

Verse 4

वर्णाश्रमव्यवस्थानं कृतवन्तश्च संख्यया / संभारांस्तांस्तु मंभृत्य कथं यज्ञः प्रवर्त्तितः

ସେମାନେ କ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣାଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ; ପରେ ସେ ସେ ସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ କରି ଯଜ୍ଞ କିପରି ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା?

Verse 5

एतच्छुत्वाब्रवीत्सूतः श्रूयतां शांशपायने / यथा त्रेतायुगमुखे यज्ञस्य स्यात्प्रवर्तनम्

ଏହା ଶୁଣି ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଶାଂଶପାୟନ, ଶୁଣ; ତ୍ରେତାୟୁଗର ଆରମ୍ଭରେ ଯଜ୍ଞର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ଯେପରି ହୋଇଥିଲା, ସେପରି ମୁଁ କହୁଛି।

Verse 6

पूर्वं स्वायंभुवे सर्गे तद्वक्ष्याम्यानुपूर्व्यतः / अन्तर्हितायां संध्यायां सार्द्धं कृतयुगेन तु

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା, ତାହାକୁ ମୁଁ କ୍ରମେ କହିବି। ସନ୍ଧ୍ୟା ଅନ୍ତର୍ହିତ ହୋଇଥିବାବେଳେ କୃତଯୁଗ ସହିତ ଥିଲା।

Verse 7

कालाख्यायां प्रवृत्तायां प्रप्ते त्रेतायुगे तदा / औषधीषु च जातासु प्रवृत्ते वृष्टिसर्जने

କାଳର ଗଣନା ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ସେତେବେଳେ ତ୍ରେତାଯୁଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ଔଷଧିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ ଓ ବୃଷ୍ଟିସୃଜନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।

Verse 8

प्रतिष्ठितायां वार्त्तायां गृहश्रमपरेषु च / वर्णाश्रमव्यवस्थानं कृत्वा मन्त्रांस्तु संहतान्

ବାର୍ତ୍ତା (କୃଷି-ବ୍ୟାପାର) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା ଓ ଲୋକେ ଗୃହଶ୍ରମରେ ଲଗିଲେ; ତେବେ ବର୍ଣାଶ୍ରମ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ସଂହତ କଲେ।

Verse 9

मन्त्रांस्तान्योजयित्वाथ इहामुत्र च कर्मसु / तदा विश्वभुगिन्द्रश्च यज्ञं प्रावर्त्तयत्प्रभुः

ସେହି ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକର କର୍ମରେ ଯୋଜନା କରି, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ବିଶ୍ୱଭୁଗ୍ ଇନ୍ଦ୍ର ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରାରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 10

दैवतैः सहितैः सर्वैः सर्वसंभारसंभृतैः / तस्याश्वमेधे वितते समाजग्मुर्महर्षयः

ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ, ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରେ ମହର୍ଷିମାନେ ସମାଗମ କଲେ।

Verse 11

यजन्तं पशुभिर्मे ध्यैरूचुः सर्वे समागताः / कर्मव्यग्रेषु ऋत्विक्षु संतते यज्ञकर्मणि

ମେଧ୍ୟ ପଶୁମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତେ ସମାଗତ ହୋଇ କହିଲେ; ଋତ୍ୱିଜମାନେ କର୍ମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବାରୁ ଯଜ୍ଞକର୍ମ ଅବିରତ ଚାଲିଲା।

Verse 12

संप्रगीथेषु सर्वेषु सामगेष्वथ सुस्वग्म् / परिक्रान्तेषु लघुषु ह्यध्वर्युवृषभेषु च

ସମସ୍ତ ସଂପ୍ରଗୀଥ ଓ ସାମଗାନ ସୁମଧୁର ସ୍ୱରରେ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଦ୍ରୁତ ଭାବେ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିବା ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ-ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଥିଲେ।

Verse 13

आलब्धेषु च मेध्येषु तथा पशुगणेषु च / हविष्यग्नौ हूयमाने ब्राह्मणैश्चाग्निहोत्रिभिः

ମେଧ୍ୟ ପଶୁମାନେ ଓ ପଶୁଗଣ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବାବେଳେ, ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ହବିଷ୍ୟାଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଉଥିଲେ।

Verse 14

आहूतेषु च सर्वेषु यज्ञभाक्षु क्रमात्तदा / य इन्द्रियात्मका देवास्तदा ते यज्ञभागिनः

ତେବେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଯଜ୍ଞଭାଗ ପାଉଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଗଲା; ଯେ ଦେବମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ଅଧିଷ୍ଠାତା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ସେତେବେଳେ ଯଜ୍ଞଭାଗୀ ହେଲେ।

Verse 15

तद्यचन्ते तदा देवान्कल्पादिषु भवन्ति ये / अध्वर्यवः प्रैषकाले व्यत्थिता वै महर्षयः

ତେବେ ସେମାନେ କଳ୍ପ ଆଦି କାଳରେ ପ୍ରକଟ ହେଉଥିବା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଯାଚନା କରନ୍ତି; ଏବଂ ପ୍ରୈଷ-କାଳରେ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଚେତନ ହୋଇଉଠିଲେ।

Verse 16

महर्षयस्तु तान्दृष्ट्वा दीनान्पशुगणांस्तदा / प्रपच्छुरिद्रं संभूय को ऽयं यज्ञ विधिस्तव

ମହର୍ଷିମାନେ ସେହି ଦୀନ ପଶୁଗଣକୁ ଦେଖି, ଏକତ୍ର ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ— “ଏହା ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞବିଧି କ’ଣ?”

Verse 17

अधर्मो बलवानेष हिंसाधर्मेप्सया ततः / ततः पशुवधश्चैष तव यज्ञे सुरोत्तम

ହେ ସୁରୋତ୍ତମ! ହିଂସାଧର୍ମକୁ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରି ଏହି ଅଧର୍ମ ବଳବାନ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପଶୁବଧ ହେଉଛି।

Verse 18

अधर्मो धर्मघाताय प्रारब्धः पशुहिसया / नायं धर्मो ह्यधर्मो ऽयं न हिंसा धर्म उच्यते

ପଶୁହିଂସା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମଘାତ କରିବାକୁ ଏହି ଅଧର୍ମ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି; ଏହା ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ଅଧର୍ମ— ହିଂସାକୁ ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 19

आगमेन भवान्यज्ञं करोतु यदिहेच्छति / विधिदृष्टेन यज्ञेन धर्मेणाव्यपसेतुना

ଆପଣ ଯଦି ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ତେବେ ଆଗମାନୁସାରେ କରନ୍ତୁ— ବିଧିସିଦ୍ଧ, ଧର୍ମଯୁକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟପସେତୁ ଯଜ୍ଞରେ।

Verse 20

यज्ञबीचैः सुरेश्रष्ठ येषु हिंसा न विद्यते / त्रिवर्षं परमं कालमुषितैरप्ररोहिभिः

ହେ ସୁରେଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞବୀଜରେ ହିଂସା ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା (ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତୁ)— ଯାହା ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅଙ୍କୁରିତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 21

एष धर्मो महाप्राज्ञ विरञ्चिविहितः पुरा / एवं विश्वभुगिन्द्रस्तु ऋषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः

ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ! ଏହି ଧର୍ମ ପୁରାତନକାଳରେ ବିରଞ୍ଚି (ବ୍ରହ୍ମା) ଦ୍ୱାରା ବିଧିତ ହୋଇଥିଲା; ଏଭଳି ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ବିଶ୍ୱଭୁକ୍ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

तदा विवादः सुमहानिन्द्रस्यासीन्महर्षिभिः / जङ्गमस्थावरैः कैर्हि यष्टव्यमिति चोच्यते

ତେବେ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ବିବାଦ ହେଲା—ଯଜ୍ଞରେ ଜଙ୍ଗମ କି ସ୍ଥାବର, କାହାଦ୍ୱାରା ଯଜନ କରିବା ଉଚିତ ବୋଲି କୁହାଗଲା।

Verse 23

ते तु खिन्ना विवादेन तत्त्वमुत्त्वा महर्षयः / सन्धाय वाक्यमिन्द्रेण पप्रच्छुः खेचरं वसुम्

ବିବାଦରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ମହର୍ଷିମାନେ ତତ୍ତ୍ୱ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ବାକ୍ୟ ସନ୍ଧାନ କରି, ଖେଚର ବସୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

Verse 24

सहाप्राज्ञ कथं दृष्टस्त्वया यज्ञविधिर्नृप / औत्तानपादे प्रब्रूहि संशयं नो नुद प्रभो

ହେ ସହାପ୍ରାଜ୍ଞ ନୃପ! ଔତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ତୁମେ ଯଜ୍ଞବିଧି କିପରି ଦେଖିଥିଲ? ପ୍ରଭୋ, ଆମକୁ କହି ଆମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କର।

Verse 25

श्रुत्वा वाक्यं वसुस्तेषाम विचार्य बलाबलम् / वेदशास्त्रमनुस्मृत्य यज्ञतत्त्वमुवाच ह

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବସୁ ବଳାବଳ ବିଚାର କରି, ବେଦଶାସ୍ତ୍ର ସ୍ମରଣ କରି, ଯଜ୍ଞତତ୍ତ୍ୱ କହିଲେ।

Verse 26

यथोपनीर्तैर्यष्टव्यमिति होवाच पार्थिवः / यष्टव्यं पशुभिर्मे ध्यैरथ बीजैः फलैरपि

ପାର୍ଥିବ କହିଲେ—ଯେପରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଉପଦେଶ ମିଳିଛି, ସେପରି ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ। ମୋର ଯଜ୍ଞ ପଶୁ, ମେଧ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ, ଏବଂ ବୀଜ-ଫଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ହେଉ।

Verse 27

हिंसास्वभावो यज्ञस्य इति मे दर्शनागमौ / यथेह देवता मन्त्रा हिंसालिङ्गा महर्षिभिः

ମୋର ଦର୍ଶନ ଓ ଆଗମ କହେ—ଯଜ୍ଞର ସ୍ୱଭାବ ହିଂସାମୟ; କାରଣ ଏଠାରେ ଦେବତାମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମହର୍ଷିମାନେ ହିଂସା-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 28

दीर्घेण तपसा युक्तैर्दर्शनैस्तारकादिभिः / तत्प्रामाण्यान्मया चोक्तं तस्मात्स प्राप्तुमर्हथ

ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ଯୁକ୍ତ ତାରକାଦି ଦର୍ଶନମାନଙ୍କ ପ୍ରାମାଣ୍ୟ ଆଧାରରେ ମୁଁ ଏହା କହିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅର୍ହ।

Verse 29

यदि प्रमाणं तान्येव मन्त्रवाक्यानि वै द्विजाः / तथा प्रवततां यज्ञो ह्यन्यथा वो ऽनृतं वचः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯଦି ପ୍ରମାଣ ସେଇ ମନ୍ତ୍ରବାକ୍ୟମାନେ ହେଉଛି, ତେବେ ଯଜ୍ଞ ସେହିପରି ଚାଲୁ; ନଚେତ୍ ତୁମର କଥା ଅନୃତ ହେବ।

Verse 30

एवं कृतोत्तरास्ते वै युक्तात्मानस्तपोधनाः / अवश्यभावितं दृष्ट्वा तमथो वाग्यताभवन्

ଏପରି ଉତ୍ତର ଦେଇ ସେଇ ଯୁକ୍ତାତ୍ମା ତପୋଧନ ଋଷିମାନେ, ତାହା ଅନିବାର୍ୟ ବୋଲି ଦେଖି, ପରେ ବାକ୍‌ସଂଯମ କରି ମୌନ ହେଲେ।

Verse 31

इत्युक्तमात्रे नृपतिः प्रविवेश रसातलम् / ऊर्ध्वचारी वसुर्भूत्वा रसातलचरो ऽभवत्

ଏହି କଥା କହିବାମାତ୍ରେ ସେ ନୃପତି ରସାତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଊର୍ଧ୍ୱଚାରୀ ବସୁ ହୋଇ ରସାତଳଚର ହେଲେ।

Verse 32

वसुधा तलवासी तु तेन वाक्येन सो ऽभवत् / धर्माणां संशयच्छेत्ता राजा वसुरधोगतः

ସେହି ବାକ୍ୟରେ ସେ ବସୁଧାତଳବାସୀ ହେଲେ; ଧର୍ମର ସଂଶୟ ଛେଦକ ରାଜା ବସୁ ଅଧୋଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

Verse 33

तस्मान्न वाच्यमेकेन बहुज्ञेनापि संशये / बहुद्वारस्य धर्मस्य सूक्ष्मा दूरतरा गतिः

ଏହେତୁ ସଂଶୟରେ ଏକଜଣ—ବହୁଜ୍ଞ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ନିଶ୍ଚୟକରି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବହୁଦ୍ୱାରୀ ଧର୍ମର ଗତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ଅତି ଦୂରଗାମୀ।

Verse 34

तस्मान्न निश्चयाद्वक्तुं धर्मः शक्यस्तु केनचित् / देवानृषीनुपादाय स्वायंभुवमृते मनुम्

ଏହେତୁ ଦେବ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରିନାହିଁ—ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି—କେହି ଧର୍ମକୁ ନିଶ୍ଚୟରେ କହିପାରେ ନାହିଁ।

Verse 35

तस्मादहिंसा धर्मस्य द्वारमुक्तं महर्षिभिः / ऋषिकोटिसहस्राणि स्वतपोभिर्दिवं ययुः

ଏହେତୁ ମହର୍ଷିମାନେ ଅହିଂସାକୁ ଧର୍ମର ଦ୍ୱାର ବୋଲି କହିଛନ୍ତି; କୋଟି-ସହସ୍ର ଋଷି ନିଜ ତପସ୍ୟାରେ ଦିବକୁ ଗଲେ।

Verse 36

तस्मान्न दानं यज्ञं वा प्रशंसंति महर्षयः / उञ्छमूलफलं शाकमुदपात्रं तपोधनाः

ଏହିହେତୁ ମହର୍ଷିମାନେ ଦାନ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତପୋଧନମାନେ ଉଞ୍ଛବୃତ୍ତି, ମୂଳ-ଫଳ-ଶାକ ଓ ଜଳପାତ୍ରକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କହନ୍ତି।

Verse 37

एतद्दत्वा विभवतः स्वर्गे लोके प्रतिष्ठिताः / अद्रोहश्चाप्य लोभश्च तपो भुतदया दमः

ଏହା ସବୁ ଦାନ କରି ସମର୍ଥ ଲୋକେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି; ଅଦ୍ରୋହ, ଅଲୋଭ, ତପ, ଭୂତଦୟା ଓ ଦମ—ଏହି ଗୁଣ ତାଙ୍କର।

Verse 38

ब्रह्मचर्यं तथा सत्यमनुक्रोशः क्षमा धृतिः / सनातनस्य धर्मस्य मूलमेतद्दुरासदम्

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ଅନୁକମ୍ପା, କ୍ଷମା, ଧୃତି—ଏହିମାନେ ସନାତନ ଧର୍ମର ଦୁରାସଦ ମୂଳ।

Verse 39

श्रूयन्ते हि तपःसिद्धा ब्रह्मक्षत्रादयो ऽनघाः / प्रियव्रतोत्तानपादौ ध्रुवो मेधातिथिर्वसुः

ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ତପସ୍‌ରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ନିର୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ-କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆଦି ଥିଲେ—ପ୍ରିୟବ୍ରତ, ଉତ୍ତାନପାଦ, ଧ୍ରୁବ, ମେଧାତିଥି ଓ ବସୁ।

Verse 40

सुधामा विरजाश्चैव शङ्खः पाण्ड्यज एव च / प्राजीनबर्हिः पर्जन्यो हविर्धानादयो नृपः

ତଥା ସୁଧାମା, ବିରଜା, ଶଙ୍ଖ, ପାଣ୍ଡ୍ୟଜ; ଏବଂ ପ୍ରାଜୀନବର୍ହି, ପର୍ଜନ୍ୟ, ହବିର୍ଧାନ ଆଦି ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ (ତପଃସିଦ୍ଧ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 41

एते चान्ये च बहवः स्वैस्तपोभिर्दिवं गताः / राजर्षयो महासत्त्वा येषां कीर्त्तिः प्रतिष्ठिता

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକେ ନିଜ ନିଜ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ସେମାନେ ମହାସତ୍ତ୍ୱ ରାଜର୍ଷି, ଯାହାଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ସୁପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 42

तस्माद्विशिष्यते यज्ञात्तपः सर्वैस्तु कारणः / ब्रह्मणा तपसा सृष्टं जगद्विश्वमिदं पुरा

ଏହିହେତୁ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ତପସ୍ୟା ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ସେହି ସବୁର କାରଣ। ପୁରାତନକାଳେ ବ୍ରହ୍ମା ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱଜଗତ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।

Verse 43

तस्मान्नान्वेति तद्यज्ञस्तपोमूलमिदं स्मृतम् / द्रव्यमन्त्रात्मको यज्ञस्तपस्त्वनशनात्मकम्

ଏହିହେତୁ ସେ ଯଜ୍ଞ ତପସ୍ୟାକୁ ଅନୁସରଣ କରେନାହିଁ; ଏହାକୁ ତପୋମୂଳ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ଯଜ୍ଞ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ମନ୍ତ୍ରମୟ; ତପସ୍ୟା ଅନଶନମୟ।

Verse 44

यज्ञेन देवानाप्नोति वैराजं तपसा पुनः / ब्राह्मं तु कर्म संन्यासाद्वैराग्यात्प्रकृतेर्जयम्

ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏବଂ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବୈରାଜ ପଦକୁ। କିନ୍ତୁ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଓ ବୈରାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମ କର୍ମ—ଅର୍ଥାତ୍ ପ୍ରକୃତିର ଜୟ—ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 45

ज्ञानात्प्राप्नोति कैवल्यं पञ्चैतागतयः स्मृताः / एवं विवादः सुमहान्य ज्ञस्यासीत्प्रवर्त्तने

ଜ୍ଞାନଦ୍ୱାରା କୈବଲ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଗତି ସ୍ମୃତ। ଏଭଳି ଯଜ୍ଞର ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ବିଷୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଡ଼ ବିବାଦ ହେଲା।

Verse 46

देवतानामृषीणां च पूर्व स्वायंभुवे ऽन्तरे / ततस्तमृषयो दृष्ट्वा हतं धर्मबलेन तु

ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନଙ୍କର ସେହି ପୁରାତନ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରେ, ଋଷିମାନେ ତାହାକୁ ଧର୍ମବଳରେ ହତ ଦେଖିଲେ।

Verse 47

वसोर्वाक्यमना दृत्य जगमुः सर्वे यथागतम् / गतेषु मुनिसंघेषु देवा यज्ञं समाप्नुवन्

ବସୁଙ୍କ ବାକ୍ୟକୁ ଅନାଦର କରି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ ସେପରି ଫେରିଗଲେ। ମୁନିସଂଘ ଯାଇଗଲାପରେ ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତ କଲେ।

Verse 48

यज्ञप्रवर्त्तनं ह्येवमासीत्स्वायंभुवे ऽन्तरे / ततः प्रभृति यज्ञो ऽयं युगैः सह विवर्त्तितः

ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ଏପରି ଥିଲା। ସେଥିଠାରୁ ଏହି ଯଜ୍ଞ ଯୁଗମାନଙ୍କ ସହିତ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହୋଇ ଚାଲିଆସିଛି।