Shloka 9
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
प्रधानं प्रकृतिं चैव यमाहुस्तत्त्वचिन्तकाः / गन्धरूपरसैर्हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम्
Transliteration
pradhānaṃ prakṛtiṃ caiva yamāhustattvacintakāḥ / gandharūparasairhīnaṃ śabdasparśavivarjitam
Translation
ତତ୍ତ୍ୱଚିନ୍ତକମାନେ ଯାହାକୁ ‘ପ୍ରଧାନ’ ଓ ‘ପ୍ରକୃତି’ କହନ୍ତି, ସେ ଗନ୍ଧ-ରୂପ-ରସହୀନ ଏବଂ ଶବ୍ଦ-ସ୍ପର୍ଶବିବର୍ଜିତ।
Word by Word
प्रधानम्Pradhāna (primordial matter)
प्रधानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रधान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
प्रकृतिम्Prakṛti (nature)
प्रकृतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
चand
च:
Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-निपात (conjunction)
एवindeed
एव:
Sambandha/Emphasis (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक-निपात (emphatic particle)
यम्which/whom
यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (सामान्यतः), द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यत् (relative pronoun)
आहुःthey have said/call
आहुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
तत्त्वचिन्तकाःthinkers of truth
तत्त्वचिन्तकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतत्त्व + चिन्तक (प्रातिपदिक); चिन्त् (धातु) + ण्वुल्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तत्त्वस्य चिन्तकाः)
गन्धरूपरसैःwith smell, form, and taste
गन्धरूपरसैः:
Hetu/Instrument (हेतु/करण)
TypeNoun
Rootगन्ध + रूप + रस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/हेतु), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (गन्धश्च रूपं च रसश्च)
हीनम्devoid of
हीनम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहीन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (प्रधानम्/प्रकृतिम्)
शब्दस्पर्शविवर्जितम्deprived of sound and touch
शब्दस्पर्शविवर्जितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootशब्द + स्पर्श + विवर्जित (प्रातिपदिक); वर्ज् (धातु) + वि + क्त
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शब्दस्पर्शयोः विवर्जितम्)