Shloka 3
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
विश्वतारा या च पञ्च यथावृत्तं यथाश्रुतम् / कीर्त्यमानं निबोधार्थं पूर्वेषां कीर्त्तिवर्द्धनम्
Transliteration
viśvatārā yā ca pañca yathāvṛttaṃ yathāśrutam / kīrtyamānaṃ nibodhārthaṃ pūrveṣāṃ kīrttivarddhanam
Translation
‘ବିଶ୍ୱତାରା’ ଏବଂ ସେହି ପାଞ୍ଚଟି—ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ଓ ଯେପରି ଶୁଣାଯାଇଥିଲା—ସେପରି ଏଠାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଉଛି; ବୁଝିବା ପାଇଁ ଏବଂ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ।
Word by Word
विश्वताराViśvatārā (name/title)
विश्वतारा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्व + तारा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (विश्वस्य तारा/विश्वतारिका)
याwhich/that (she/it)
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; Relative pronoun referring to विश्वतारा
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्चन् (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्दः; here used as numeral adjective (five)
यथा-वृत्तम्as occurred
यथा-वृत्तम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + वृत्त (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषण (as it happened)
यथा-श्रुतम्as heard
यथा-श्रुतम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + श्रुत (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषण (as heard)
कीर्त्यमानम्being recited/praised
कीर्त्यमानम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootकीर्त् (धातु) + यमान (कृदन्त)
Formवर्तमानकर्मणि कृदन्त (शानच्/यमान), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; being praised/recited
निबोधार्थम्for understanding
निबोधार्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootनिबोध + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; प्रयोजनवाचक-अव्यय (for the purpose of understanding)
पूर्वेषाम्of the former ones
पूर्वेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural (of the ancients/forefathers)
कीर्त्तिवर्द्धनम्increase of fame
कीर्त्तिवर्द्धनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकीर्ति + वर्द्धन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कीर्तेः वर्द्धनम्)