Shloka 11
Bhūtasarga-Prakaraṇa
Account of Elemental Creation from Avyakta to Mahat
Devanagari script
अनाद्यन्तमजं सूक्ष्मं त्रिगुणं प्रभवाप्ययम् / असांप्रतिकमज्ञेयं ब्रह्म यत्सदसत्परम्
Transliteration
anādyantamajaṃ sūkṣmaṃ triguṇaṃ prabhavāpyayam / asāṃpratikamajñeyaṃ brahma yatsadasatparam
Translation
ସେ ବ୍ରହ୍ମ ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ, ଅଜ, ସୂକ୍ଷ୍ମ, ତ୍ରିଗୁଣମୟ, ସୃଷ୍ଟି ଓ ଲୟର କାରଣ; ଅନୁପମ, ଅଜ୍ଞେୟ, ଏବଂ ସତ୍-ଅସତ୍ର ପର।
Word by Word
अनाद्यन्तम्without beginning and end
अनाद्यन्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअनादि + अन्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व (आदिश्च अन्तश्च) with negation (अ-)
अजम्unborn
अजम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअज (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
सूक्ष्मम्subtle
सूक्ष्मम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
त्रिगुणम्having three guṇas
त्रिगुणम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि + गुण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्विगु (त्रयो गुणा यस्य)
प्रभवाप्ययम्(having) origination and dissolution
प्रभवाप्ययम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रभव + अप्यय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व (प्रभवश्च अप्ययश्च)
असांप्रतिकम्unparalleled/without counterpart
असांप्रतिकम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + सांप्रतिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
अज्ञेयम्unknowable
अज्ञेयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) + अ + यत् (प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त (यत्-प्रत्यय), ‘not to be known/unknowable’
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-यत् (relative pronoun), here appositional to ब्रह्म
सत्being/existent
सत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसत् (प्रातिपदिक; अस् धातु-शतृ)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त (शतृ) used as noun ‘being’
असत्non-being/nonexistent
असत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअ + सत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-निषेध
परम्beyond/supreme
परम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ब्रह्म)