Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 90
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
त्दृष्टपुष्टाः प्रजाः सर्वा अरोगाः पूर्णमानसाः / एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतायुगविधौस्मृतः
Transliteration
tdṛṣṭapuṣṭāḥ prajāḥ sarvā arogāḥ pūrṇamānasāḥ / eko vedaścatuṣpādastretāyugavidhausmṛtaḥ
Translation
ସେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ଦୃଷ୍ଟିରେ ପୁଷ୍ଟ, ନିରୋଗ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣମନସ୍କ ଥାନ୍ତି; ତ୍ରେତାୟୁଗ ବିଧିରେ ବେଦ ଏକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଚାରି ପାଦବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Word by Word
तद्-दृष्ट-पुष्टाःwell-looked-after and nourished by him/that
तद्-दृष्ट-पुष्टाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दृष्ट (कृदन्त, √दृश्) + पुष्ट (कृदन्त, √पुष्)
Formतत्पुरुष-समास (कर्मधारय/बहुव्रीहि-सन्निकर्ष: ‘तद्-दृष्टाः च पुष्टाः’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of प्रजाः)
प्रजाःsubjects/people
प्रजाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्ता/वर्ण्य-विषय
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of प्रजाः)
अरोगाःfree from disease
अरोगाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअरोग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण (of प्रजाः)
पूर्ण-मानसाःwith fulfilled minds/content
पूर्ण-मानसाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक) + मानस (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘पूर्णं मानसं येषाम्/यासाम्’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण
एकःone
एकः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of वेदः)
वेदःVeda
वेदः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/वर्ण्य-विषय
चतुष्पादःfour-footed/four-parted
चतुष्पादः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर् (संख्या-प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास (‘चत्वारः पादाः यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (of वेदः)
त्रेता-युग-विधौin the ordinance/order of the Tretā age
त्रेता-युग-विधौ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootत्रेता (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक) + विधि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग ‘विधि’ (here locative), सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; अधिकरण (in the rule/arrangement of Tretā-yuga)
स्मृतःis remembered/considered
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√स्मृ (धातु) + त (क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate) with implied ‘अस्ति’