Shloka 16
Yuga-Vibhāga and Kāla-Pramāṇa
Measures of Time and the Four Yugas
Devanagari script
दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः / त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु / दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्त्तितः
Transliteration
daśa caiva tathāhāni divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ / trīṇi varṣaśatānyeva ṣaṣṭivarṣāṇi yāni tu / divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrttitaḥ
Translation
ଏପରି ଦଶଟି (ଦିବ୍ୟ) ଦିନ—ଏହାକୁ ଦିବ୍ୟ ବିଧି ବୋଲି ସ୍ମୃତି କୁହେ। ମାନବର ତିନିଶେ ଷାଠି ବର୍ଷ ହେଉଛି ଏକ ଦିବ୍ୟ ସଂବତ୍ସର ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।
Word by Word
दशten
दश:
विशेषण (Numeral qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदश (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formसंख्याशब्दः; used adjectivally ‘ten’
चand
च:
सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; conjunction
एवindeed, just
एव:
सम्बन्ध (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle
तथाthus, likewise
तथा:
क्रियाविशेषण (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; adverb ‘thus/so’
अहानिdays
अहानि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअहन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन
दिव्यःdivine
दिव्यः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; qualifying विधिः
हिindeed, for
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; particle (reason/emphasis)
एषःthis
एषः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
विधिःrule, ordinance
विधिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootविधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
स्मृतःis remembered/declared
स्मृतः:
क्रिया (Predicative verbal/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; predicative
त्रीणिthree
त्रीणि:
विशेषण (Numeral qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; numeral adjective
वर्ष-शतानिhundreds of years
वर्ष-शतानि:
कर्म/परिमाण (Measure-object/परिमाण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वर्षाणां शतानि)
एवindeed
एव:
सम्बन्ध (Emphasis/निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; emphatic particle
षष्टि-वर्षाणिsixty years
षष्टि-वर्षाणि:
परिमाण (Measure/परिमाण)
TypeNoun
Rootषष्टि (संख्याशब्द-प्रातिपदिक) + वर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; द्विगु-समास (षष्टिः वर्षाणि)
यानिwhich
यानि:
सम्बन्ध (Relative connector/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), बहुवचन; ‘(those) which’
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; particle
दिव्यःdivine
दिव्यः:
विशेषण (Adjectival qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदिव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; qualifying संवत्सरः
संवत्सरःyear
संवत्सरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसंवत्सर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Discourse particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; particle
एषःthis
एषः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
मानुषेणby human (reckoning)
मानुषेण:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; instrumental ‘by/with a human (reckoning)’
प्रकीर्तितःis proclaimed/defined
प्रकीर्तितः:
क्रिया (Predicative verbal/क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; predicative ‘is proclaimed’