Shloka 73
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
अग्निष्वात्ताः स्मृतास्तेषां होमिनो ऽयाज्ययाजिनः / तेषां तु धर्मसाधर्म्यात्स्मृताः सायुज्यगा द्विजैः
Transliteration
agniṣvāttāḥ smṛtāsteṣāṃ homino 'yājyayājinaḥ / teṣāṃ tu dharmasādharmyātsmṛtāḥ sāyujyagā dvijaiḥ
Translation
ସେମାନେ ‘ଅଗ୍ନିଷ୍ୱାତ୍ତ’ ପିତୃ ଭାବେ ସ୍ମୃତ—ହୋମକାରୀ ଏବଂ ଅଯାଜ୍ୟଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଜନ କରୁଥିବା। ଧର୍ମସାଧର୍ମ୍ୟରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ସାୟୁଜ୍ୟଗାମୀ କହିଛନ୍ତି।
Word by Word
अग्निष्वात्ताःthe Agniṣvāttas (a class of Pitṛs)
अग्निष्वात्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअग्नि-स्वात्त (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (अग्निना स्वात्ताः = ‘by fire tasted/consumed’)
स्मृताःare remembered/called
स्मृताः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘are called/remembered’
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
होमिनःofferers of oblations
होमिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहोमिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘those who perform homa’
अयाज्ययाजिनःthose who perform sacrifices for the unworthy
अयाज्ययाजिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअ-याज्य-याजिन् (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः: ‘अयाज्यं यजते’ (one who sacrifices for the unfit)
तेषाम्of them
तेषाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्ध/contrast marker)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/विशेषार्थक
धर्मसाधर्म्यात्from similarity to dharma (righteousness)
धर्मसाधर्म्यात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootधर्म-साधर्म्य (प्रातिपदिक; समास)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (धर्मस्य साधर्म्यम्)
स्मृताःare remembered/called
स्मृताः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृ-समानाधिकरण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सायुज्यगाःthose who attain union (sāyujya)
सायुज्यगाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसायुज्य-ग (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सायुज्यं गच्छन्ति)
द्विजैःby the twice-born (Brahmins)
द्विजैः:
Kartr̥/Agent-in-passive (कर्ता/प्रयोक्तृ)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन