Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 59
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
तत्कालसंमिता यस्मादमावास्या कुहूः स्मृता / सिनीवालीप्रमाणस्तु क्षीणशेषो निशाकरः
Transliteration
tatkālasaṃmitā yasmādamāvāsyā kuhūḥ smṛtā / sinīvālīpramāṇastu kṣīṇaśeṣo niśākaraḥ
Translation
ଯେହେତୁ ତାହା ସେଇ କାଳମାନ ସହ ସମ୍ମିତ, ତେଣୁ ଅମାବାସ୍ୟା ‘କୁହୂ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ସେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ସିନୀବାଳୀ-ପ୍ରମାଣ ପରି, କ୍ଷୀଣ ଅବଶେଷ ରହେ।
Word by Word
तत्-काल-संमिताmeasured by that time
तत्-काल-संमिता:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतत् (सर्वनाम) + काल (प्रातिपदिक) + संमित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष-समास (तत्कालेन संमिता = measured by that time)
यस्मात्because of which
यस्मात्:
Hetu (हेतु/Cause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेत्वर्थ (because of which)
अमावास्याnew-moon day (amāvāsyā)
अमावास्या:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कुहूःKuhū (name of tithi)
कुहूः:
Karta (कर्ता/Predicate nominative)
TypeNoun
Rootकुहू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृताis remembered/called
स्मृता:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सिनीवाली-प्रमाणःof the measure/extent of Sinīvālī
सिनीवाली-प्रमाणः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसिनीवाली (प्रातिपदिक) + प्रमाण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (सिनीवाल्याः प्रमाणः = having the measure of Sinīvālī)
तुbut/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
क्षीण-शेषःhaving a diminished remainder
क्षीण-शेषः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootक्षीण (कृदन्त-प्रातिपदिक) + शेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय (क्षीणः शेषः यस्य)
निशाकरःthe moon
निशाकरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनिशाकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन