Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 97
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम् / विज्ञेयास्तारकाः सर्वा अम्मयास्त्त्वे करश्मयः
Transliteration
svarbhānostāmasaṃ sthānaṃ bhūtasaṃtāpanālayam / vijñeyāstārakāḥ sarvā ammayāsttve karaśmayaḥ
Translation
ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ ତାମସ ସ୍ଥାନ ଭୂତସନ୍ତାପର ଆଳୟ; ସମସ୍ତ ତାରାମାନେ ଜ୍ଞେୟ, ତାଙ୍କର କିରଣ ଜଳମୟ ବୋଲି କଥିତ।
Word by Word
स्वर्भानोःof Svarbhānu (Rāhu)
स्वर्भानोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootस्वर्भानु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन — Genitive singular
तामसम्dark, of darkness
तामसम्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतामस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular; विशेषणम्
स्थानम्place, abode
स्थानम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular
भूत-संतापन-आलयम्abode of tormenting beings
भूत-संतापन-आलयम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक) + संतापन (प्रातिपदिक) + आलय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन — Accusative singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (भूतानां संतापनस्य आलयः)
विज्ञेयाःto be known, should be understood
विज्ञेयाः:
Vidheyavisheshana (विधेय-विशेषण/Predicative adjective)
TypeAdjective
Rootवि + ज्ञा (धातु) → विज्ञेय (कृदन्त)
Formभविष्यत्कर्मणि कृदन्त (gerundive/तव्यत्-प्रत्ययार्थ), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; विधेय-विशेषणम्
तारकाःstars
तारकाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतारका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural
सर्वाःall
सर्वाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; विशेषणम्
अमयाःdiseased/afflicted (reading uncertain)
अमयाः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; विशेषणम् (पाठभेद/दुष्पाठ-संदेहः: ‘अमयाः’/‘अमलाः’ इत्यादि)
त्वेin you/at you (uncertain)
त्वे:
Adhikarana (अधिकरण/Locative)
TypeNoun
Rootत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन — Locative singular; (पाठभेद/दुष्पाठ-संदेहः: ‘त्वे’ असंगतं; सम्भाव्यं ‘त्वया/त्वे’ इत्यादि)
कर-श्मयःhand-rays / rays (reading uncertain)
कर-श्मयः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक) + श्मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन — Nominative plural; षष्ठी-तत्पुरुषः (करस्य श्मयः)