Shloka 71
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
शनैश्चरंपुन श्चापि रश्मिराप्यायते स्वराट् / एवं सूर्यप्रभावेण ग्रहनक्षत्रतारकाः
Transliteration
śanaiścaraṃpuna ścāpi raśmirāpyāyate svarāṭ / evaṃ sūryaprabhāveṇa grahanakṣatratārakāḥ
Translation
ପୁନଃ ‘ସ୍ୱରାଟ୍’ ନାମକ ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଶନୈଶ୍ଚର (ଶନି) ମଧ୍ୟ ପୁଷ୍ଟ ହୁଏ। ଏଭଳି ସୂର୍ଯ୍ୟପ୍ରଭାବରେ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି।
Word by Word
शनैश्चरम्Śanaiścara (Saturn)
शनैश्चरम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootशनैश्चर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय/अप्यर्थ (particle: also/even)
रश्मिःray
रश्मिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootरश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आप्यायतेis nourished/increases
आप्यायते:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootआ+प्या (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; अकर्मक/भावार्थ (becomes full/increases)
स्वराट्Svarāṭ
स्वराट्:
Karta (कर्ता/Subject; apposition)
TypeNoun
Rootस्वराट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb: thus)
सूर्य-प्रभावेणby the power of the sun
सूर्य-प्रभावेण:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक) + प्रभाव (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-तत्पुरुष (‘सूर्यस्य प्रभावः’); पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
ग्रह-नक्षत्र-तारकाःplanets, constellations, and stars
ग्रह-नक्षत्र-तारकाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootग्रह (प्रातिपदिक) + नक्षत्र (प्रातिपदिक) + तारका (प्रातिपदिक)
Formइतरेतर-द्वन्द्व (copulative); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन