Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 42
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शैशिरे लोहितो रविः / इति वर्णाः समा ख्याताः सूर्यस्यर्तुसमुद्भवाः
Transliteration
hemante tāmravarṇastu śaiśire lohito raviḥ / iti varṇāḥ samā khyātāḥ sūryasyartusamudbhavāḥ
Translation
ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ଶୈଶିରରେ ରବି ଲୋହିତବର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ। ଏଭଳି ଋତୁଜନିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Word by Word
हेमन्तेin Hemanta (winter season)
हेमन्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहेमन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative of time (कालाधिकरण)
ताम्रवर्णःcopper-colored
ताम्रवर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootताम्र-वर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (adjective) of रविः
तुindeed/and (but)
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात/अवधारणार्थक-अव्यय (particle; contrast/emphasis)
शैशिरेin Śaiśira (late winter)
शैशिरे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशैशिर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; Locative of time (कालाधिकरण)
लोहितःred
लोहितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootलोहित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण of रविः
रविःthe Sun
रविः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरवि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative/closing particle)
वर्णाःcolors
वर्णाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
समाःequal/same
समाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण of वर्णाः
ख्याताःare known/are said
ख्याताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; predicate with वर्णाः
सूर्यस्यof the Sun
सूर्यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सम्बन्ध (genitive)
ऋतु-समुद्भवाःarising from the seasons
ऋतु-समुद्भवाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootऋतु (प्रातिपदिक) + समुद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ṛtūnām samudbhavāḥ) used adjectivally for वर्णाः