Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 15
ध्रुवचर्याकीर्तनं / Dhruva-caryā-kīrtana
Account of Dhruva’s Course and Related Cosmological Ordering
Devanagari script
काष्ठेन्धनस्तु निर्मथ्यः सो ऽद्भिः शाम्यति पावकः / अर्चिष्मान्पवमानो ऽग्निर्निष्प्रभो जाठरः स्मृतः
Transliteration
kāṣṭhendhanastu nirmathyaḥ so 'dbhiḥ śāmyati pāvakaḥ / arciṣmānpavamāno 'gnirniṣprabho jāṭharaḥ smṛtaḥ
Translation
କାଠ ଇନ୍ଧନକୁ ମଥି ଉତ୍ପନ୍ନ ପାବକ ଜଳରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ। ଅର୍ଚିଷ୍ମାନ୍ ପବମାନ ଅଗ୍ନି ଦୀପ୍ତିମାନ, କିନ୍ତୁ ଜାଠର ଅଗ୍ନିକୁ ନିଷ୍ପ୍ରଭ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ।
Word by Word
काष्ठेन्धनःhaving wood as fuel
काष्ठेन्धनः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootकाष्ठ + इन्धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (काष्ठम् इन्धनं यस्य/काष्ठ-इन्धनः)
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
निर्मथ्यःto be produced by churning (friction)
निर्मथ्यः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeVerb
Rootनिर्-मथ् (धातु)
Formकृदन्त (यत्/gerundive, ‘to be churned/produced by friction’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःthat (fire)
सः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अद्भिःby waters
अद्भिः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
शाम्यतिis quenched, becomes calm
शाम्यति:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootशम् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
पावकःfire
पावकः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपावक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अर्चिष्मान्flame-bearing, radiant
अर्चिष्मान्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootअर्चिष्मत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
पवमानःPavamāna (purifying one)
पवमानः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपवमान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘pavamāna’ (purifying fire/wind epithet)
अग्निःAgni, fire
अग्निः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निष्प्रभःlusterless, without radiance
निष्प्रभः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootनिस् + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष/प्रादि-समास (निः + प्रभः = without luster)
जाठरःgastric/internal
जाठरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeAdjective
Rootजाठर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
स्मृतःis said to be, is known as
स्मृतः:
Kriya (क्रिया/Predicate)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formभूतकृदन्त (क्त/Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘is called/remembered as’