Shloka 39
Āditya-vyūha-kīrtana
Praise/Account of the Solar Array and Celestial Motions
Devanagari script
द्वितीयं प्रवहं वायुं मेघास्ते तु समाश्रिताः / एतं योजनमात्राच्च साध्यर्द्धा निष्कृतादपि
Transliteration
dvitīyaṃ pravahaṃ vāyuṃ meghāste tu samāśritāḥ / etaṃ yojanamātrācca sādhyarddhā niṣkṛtādapi
Translation
ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ପ୍ରବହ’ ନାମକ ବାୟୁ; ମେଘମାନେ ତାହାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି। ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣ ଅତିକ୍ରମ କରି ସେ ସାଧ୍ୟଲୋକର ଅର୍ଧପରିଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ନିଷ୍କୃତି ସୀମାରୁ ମଧ୍ୟ ପରେ ବହେ।
Word by Word
द्वितीयम्second
द्वितीयम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन; विशेषण (qualifier)
प्रवहम्flowing/streaming
प्रवहम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootप्रवह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण
वायुम्wind
वायुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवायु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
मेघाःclouds
मेघाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमेघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/प्रथमा), बहुवचन
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम (pronoun)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), विरोध/विशेषार्थे
समाश्रिताःhaving resorted to/attached to
समाश्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्रि (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्तरि प्रयोगे विशेषणवत्
एतम्this
एतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
योजनमात्रात्from a distance of only one yojana
योजनमात्रात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootयोजन + मात्र (प्रातिपदिकौ)
Formतत्पुरुष-समास (मात्रा-निर्देशः: 'योजनस्य मात्रम्'); नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/पञ्चमी), एकवचन; अपादानार्थे
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
साध्य-अर्द्धाःthe halves called Sādhya (Sādhya-halves)
साध्य-अर्द्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसाध्य + अर्द्ध (प्रातिपदिकौ)
Formकर्मधारय-समास ('साध्यं अर्द्धं' इति); पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निष्कृतात्from the expiation/escape (niṣkṛta)
निष्कृतात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootनिष्कृत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग (पाठभेदसम्भवः), पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; अपादानार्थे
अपिalso/even
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), अपि=also/even