Shloka 169
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
उत्तरः सवितुः पन्था देवयानश्च स स्मृतः / यत्र ते वासिनः सिद्धा विमला ब्रह्मचारिणः
Transliteration
uttaraḥ savituḥ panthā devayānaśca sa smṛtaḥ / yatra te vāsinaḥ siddhā vimalā brahmacāriṇaḥ
Translation
ସବିତାଙ୍କ ଉତ୍ତର ପଥ ‘ଦେବୟାନ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଯେଉଁଠାରେ ବସନ୍ତି ସେ ସିଦ୍ଧମାନେ—ନିର୍ମଳ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ।
Word by Word
उत्तरःnorthern
उत्तरः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण
सवितुःof Savitṛ (the Sun)
सवितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन, पुंलिङ्ग
पन्थाःpath
पन्थाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपथिन्/पन्था (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
देव-यानःthe gods' path (devayāna)
देव-यानः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक) + यान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (देवानां यानः/देवैः गम्यः); प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
सःthat/it
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; सर्वनाम
स्मृतःis called / is remembered as
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) प्रयुक्तः विधेय-रूपेण; प्रथमा, एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formसम्बन्धबोधक-अव्यय (relative adverb: ‘where’)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; सर्वनाम
वासिनःdwellers
वासिनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवस् (धातु) → वासिन् (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; वर्तमानकृदन्त-प्रातिपदिक (agent noun: ‘dweller’)
सिद्धाःperfected beings
सिद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण
विमलाःpure
विमलाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविमल (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग; विशेषण
ब्रह्म-चारिणःcelibate students / brahmacārins
ब्रह्म-चारिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + चारिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ब्रह्मणि चारिणः); प्रथमा, बहुवचन, पुंलिङ्ग