Shloka 165
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
सवितुर्दक्षिणं मार्गश्रिता ह्याचन्द्रतारकम् / क्रियावतां प्रसंख्यैषा ये श्मशानानि भेजिरे
Transliteration
saviturdakṣiṇaṃ mārgaśritā hyācandratārakam / kriyāvatāṃ prasaṃkhyaiṣā ye śmaśānāni bhejire
Translation
ସବିତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ପଥକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଚନ୍ଦ୍ର-ତାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାପିଥିବା ଏହି ଗଣନା କ୍ରିୟାବାନମାନଙ୍କର; ଯେମାନେ ଶ୍ମଶାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।
Word by Word
सवितुःof Savitṛ (the Sun)
सवितुः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
दक्षिणम्southern
दक्षिणम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन (Singular), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); विशेषण (adjectival)
मार्ग-श्रिताःthose who have taken to the path
मार्ग-श्रिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमार्ग (प्रातिपदिक) + श्रि (धातु) → श्रित (कृदन्त)
Formकर्मधारय/तत्पुरुष-समास (मार्गं श्रिताः); प्रथमा (Nominative/कर्ता), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine); भूतकृदन्त (past passive participle)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अव्यय
आ-चन्द्र-तारकम्up to the moon and stars
आ-चन्द्र-तारकम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ (अव्यय) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + तारक (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास (आ + चन्द्रतारकम् = ‘up to the moon and stars’); द्वितीया (Accusative), एकवचन, नपुंसकलिङ्ग; विशेषण (adjectival)
क्रियावताम्of the ritual-performers
क्रियावताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootक्रियावत् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (Genitive), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
प्रसंख्याenumeration / count
प्रसंख्या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रसंख्या (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
एषाthis
एषा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), एकवचन, स्त्रीलिङ्ग; सर्वनाम (pronoun)
येwho
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (Nominative), बहुवचन, पुंलिङ्ग; सम्बन्धसूचक-सर्वनाम (relative pronoun)
श्मशानानिcremation-grounds
श्मशानानि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootश्मशान (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (Accusative/कर्म), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
भेजिरेresorted to / went to
भेजिरे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभज् (धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद (Ātmanepada)