Shloka 155
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
तस्मात्स्मृतं प्रचानां वै विषुवत्सर्वगं सदा / आलोकात्तु स्मृतो लोको लोकालोकः स उच्यते
Transliteration
tasmātsmṛtaṃ pracānāṃ vai viṣuvatsarvagaṃ sadā / ālokāttu smṛto loko lokālokaḥ sa ucyate
Translation
ଏହେତୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ବିଷୁବତ୍ ସଦା ସର୍ବଗତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଆଲୋକରୁ ଯେ ଲୋକ ସ୍ମୃତ, ସେହି ‘ଲୋକାଲୋକ’ କୁହାଯାଏ।
Word by Word
तस्मात्from that (therefore)
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
स्मृतम्is called/remembered
स्मृतम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अर्थः ‘remembered/said’
प्रजानाम्of creatures/beings
प्रजानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), बहुवचन
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphasis)
विषुवत्at the equinox / evenly
विषुवत्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootविषुवत् (अव्यय/तद्धित-प्रातिपदिक)
Formअव्यय (adverbial), ‘like the equinox/at the equinox’
सर्वगम्all-pervading
सर्वगम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व + ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (determinative: ‘all-going’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
सदाalways
सदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (adverb of time)
आलोकात्from light/illumination
आलोकात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootआलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrastive particle)
स्मृतःis called/known
स्मृतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘remembered/called’
लोकःworld
लोकः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/कर्ता), एकवचन
लोकालोकःLokāloka (the region of light-and-nonlight)
लोकालोकः:
Samanaadhikarana (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootलोक + अलोक (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (copulative: ‘loka and aloka’), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम
सःthat/he
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उच्यतेis said/called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन