Adhyaya 17
Kiṃpuruṣa–Harivarṣa–Ilāvṛta-varṣa-varṇanam (Description of the Varṣas: Kiṃpuruṣa, Hari, and Ilāvṛta)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ପ୍ରଶ୍ନୋତ୍ତର ଶୈଳୀରେ ଗଠିତ। ଋଷିମାନେ ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଭାରତର ସମୀପସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳ—କିମ୍ପୁରୁଷ-ବର୍ଷ ଓ ହରିବର୍ଷ, ଏବଂ ପରେ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ଇଲାବୃତ-ବର୍ଷ—ବିଷୟରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ବର୍ଣ୍ଣନା ଚାହାନ୍ତି। ସୂତ ପୁରାଣୀୟ ଭୂବିନ୍ୟାସ ଅନୁସାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ବର୍ଷର ସୌନ୍ଦର୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧି, ନିବାସୀଙ୍କ ଦେହଗୁଣ, ଆହାର-ରସ, ଅସାଧାରଣ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଓ ରୋଗ-ଶୋକହୀନ ଜୀବନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ପରେ ମେରୁକେନ୍ଦ୍ରିତ ଜଗତ୍-ରଚନାର ‘ମଧ୍ୟ’ ଇଲାବୃତ-ବର୍ଷର ବିଶେଷ ଦୀପ୍ତିମୟ ଅବସ୍ଥା କୁହାଯାଏ; ସାଧାରଣ ସୂର୍ଯ୍ୟତାପ/ପ୍ରକାଶର ଅଭାବ ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏବଂ ମାନବଗୁଣ ଆଦର୍ଶରୂପେ ଦର୍ଶିତ। ଶେଷରେ ମେରୁର ଦିଗଗତ ବିସ୍ତାର ଓ ଯୋଜନାମାପ ଭଳି ପରିମାଣ ଦେଇ ଅଧ୍ୟାୟଟି ଶିକ୍ଷାମୂଳକ ସୂକ୍ଷ୍ମ-ମାନଚିତ୍ର ସଦୃଶ ହୁଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रदृमहापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे भारतवर्मतं नाम षोडशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः यच्च किंपुरुषं वर्षं हरिवर्षं तथैव च / आचक्ष्व नो यथातत्त्वं कीर्त्तितं भारतं त्वया
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ଭାରତବର୍ମତ’ ନାମ ଷୋଳଶ ଅଧ୍ୟାୟ। ଋଷିମାନେ କହିଲେ— କିମ୍ପୁରୁଷବର୍ଷ ଓ ହରିବର୍ଷର ଯଥାତତ୍ତ୍ୱ ଆମକୁ କହ; ତୁମେ ଭାରତବର୍ଷକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛ।
Verse 2
सूत उवाच शुश्रूषा यत्र वो विप्रास्तच्छृणुध्वमतन्द्रिताः / प्लक्षखण्डः किंपुरुषे सुमहान्नन्दनोपमः
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ତୁମେ ଯାହା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତାହା ଅଲସତା ବିନା ଶୁଣ। କିମ୍ପୁରୁଷବର୍ଷରେ ପ୍ଲକ୍ଷଖଣ୍ଡ ଅତି ମହାନ, ନନ୍ଦନବନ ସଦୃଶ।
Verse 3
दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे स्मृता / सुवर्णवर्णाः पुरुषाः स्त्रियश्चाप्सरसो पमाः
କିମ୍ପୁରୁଷବର୍ଷରେ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆୟୁ ସ୍ମୃତ ହୋଇଛି। ସେଠାରେ ପୁରୁଷମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅପ୍ସରା ସଦୃଶ।
Verse 4
अनामया अशोकाश्च नित्यं मुदितमानसाः / जायन्ते मानवास्तत्र निस्तप्तकनकप्रभाः
ସେଠାର ମାନବମାନେ ରୋଗରହିତ, ଶୋକରହିତ ଏବଂ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନମନ। ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବା ଲୋକ ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
Verse 5
वर्षे किंपुरुषे पुण्ये वृक्षो मधुवहः शुभः / तस्य किंपुरुषाः सर्वे ऽपिबन् हि रसमुत्तमम्
ପୁଣ୍ୟ କିମ୍ପୁରୁଷବର୍ଷରେ ‘ମଧୁବହ’ ନାମକ ଶୁଭ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ସେଠାର ସମସ୍ତ କିମ୍ପୁରୁଷ ତାହାର ଉତ୍ତମ ରସ ପାନ କରନ୍ତି।
Verse 6
ततः परं किंपुरुषो हरिवर्षः प्रचक्षते / महारजतसंकाशा जायन्ते तत्र मानवाः
ତାହା ପରେ କିମ୍ପୁରୁଷ-ଦେଶର ପରେ ‘ହରିବର୍ଷ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମହାରଜତ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବର୍ଣ୍ଣରେ ଜନ୍ମନେଇଥାନ୍ତି।
Verse 7
देवलोकच्युताः सर्वे देवानूकाश्च सर्वेशः / हरिवर्षे नराः सर्वे पिबन्तीक्षुरसं शुफम्
ହେ ସର୍ବେଶ୍ୱର! ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଦେବଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ଓ ଦେବମାନଙ୍କର ଅନୁଚର; ହରିବର୍ଷରେ ସମସ୍ତ ନର ଶୁଦ୍ଧ ଇକ୍ଷୁରସ ପାନ କରନ୍ତି।
Verse 8
एकादश सहस्राणि वर्षाणां तु निरामयाः / हरिवर्षे तु जीवन्ति सर्वे मुदितमानसाः
ହରିବର୍ଷରେ ସମସ୍ତେ ନିରାମୟ ହୋଇ ଏକାଦଶ ସହସ୍ର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ମନେ ଜୀବନ୍ତି।
Verse 9
न जरा बाधते तत्र न म्रियन्ते च ते ऽचिरात् / मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्
ସେଠାରେ ଜରା ସେମାନଙ୍କୁ ବାଧେନାହିଁ, ଏବଂ ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ଯେ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଷ କହିଛି, ତାହାର ନାମ ‘ଇଲାବୃତ’।
Verse 10
न तत्र सूर्यस्तपति न तु जीर्यन्ति मानवाः / चन्द्रसूर्यै सनक्षत्रौ न प्रकाशाविला वृते
ସେଠାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ତାପ ଦେଉନାହିଁ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ; ଇଲାବୃତରେ ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରସହିତ ପ୍ରକାଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Verse 11
पद्मप्रभाः पद्बवर्णास्तथा पद्बनिभेक्षणाः / पद्मपत्रसुगन्धाश्च जायन्ते तत्र मानवाः
ସେଠାରେ ମାନବମାନେ ପଦ୍ମପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ, ପଦ୍ମବର୍ଣ୍ଣ, ପଦ୍ମସଦୃଶ ନୟନବାନ୍ ଏବଂ ପଦ୍ମପତ୍ରସୁଗନ୍ଧିତ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
Verse 12
जंबूफलरसाहारा अनिष्यन्दाः सुगन्धिनः / मनस्विनो भुक्तभोगाः सत्कर्मफलभोगिनः
ସେମାନେ ଜମ୍ବୁଫଳରସକୁ ଆହାର କରନ୍ତି, କ୍ଷୟରହିତ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ମନସ୍ବୀ, ଭୋଗ ଅନୁଭୂତ ଏବଂ ସତ୍କର୍ମଫଳ ଭୋଗୀ ହୁଅନ୍ତି।
Verse 13
देवलोकच्यताश्चैव महारजतवाससः / त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः
ସେମାନେ ଦେବଲୋକରୁ ଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମହାରଜତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ; ସେହି ନରୋତ୍ତମମାନେ ତେରହ ହଜାର ବର୍ଷ (ଜୀବନ୍ତି)।
Verse 14
आयुः प्रमाणं जीवन्ति ये तु वर्ष इलावृते / मेरोः प्रतिदिशं यच्च नवसाहस्रविस्तृतम्
ଇଲାବୃତ ବର୍ଷରେ ଯେମାନେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆୟୁଷ୍ୟପ୍ରମାଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ୍ତି; ଏବଂ ମେରୁର ପ୍ରତିଦିଶାରେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ନଅ ହଜାର (ଯୋଜନ) ଅଟେ।
Verse 15
योजनानां सहस्राणि षट्त्रिंशत्तस्य विस्तरः / यतुरस्रं समन्ताच्च शरावाकारसंस्थितम्
ତାହାର ବିସ୍ତାର ଛତ୍ତିଶ ହଜାର ଯୋଜନ; ଏହା ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରୁ ଚତୁରସ୍ର ଏବଂ ଶରାବ (ପାତ୍ର) ଆକାରରେ ସ୍ଥିତ।
Verse 16
मेरोः पश्चिमभागे तु नवसाहस्रसम्मिते / चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि गन्धमादनपर्वतः
ମେରୁର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ, ନବ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତ ବତ୍ତିଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ।
Verse 17
उदग्दक्षिणतश्चैव आनीलनिषधायतः / चत्वारिंशत्सहस्राणि परिवृद्धो महीतलात्
ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ, ଆନୀଲ ଓ ନିଷଧ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀର ଆୟତ ଅନୁସାରେ, ଏହା ମହୀତଳରୁ ଚାଳିଶ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।
Verse 18
सहस्रमवगाढश्च तावदेव च विस्तृतः / पूर्वेण माल्यवाञ्छैलस्तत्प्रमाणः प्रकीर्त्तितः
ଏହା ଏକ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ଅବଗାଢ଼ (ଗଭୀର) ଏବଂ ସେତେଇ ବିସ୍ତୃତ; ପୂର୍ବେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ସେହି ପ୍ରମାଣର ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।
Verse 19
दक्षिणेन तु नीलश्च निषधश्चोत्तरेण तु / तेषां मध्ये महामेरुः स्वैः प्रमाणैः प्रतिष्ठितः
ଦକ୍ଷିଣେ ନୀଳ ପର୍ବତ ଏବଂ ଉତ୍ତରେ ନିଷଧ ପର୍ବତ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାମେରୁ ନିଜ ପ୍ରମାଣସହ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 20
सर्वेषामेव शैलानामवगाढो यथा भवेत् / विस्तरस्तत्प्रमाणः स्यादायामो नियुतं स्मृतः
ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କର ଯେତେ ଅବଗାଢ଼ (ଗଭୀରତା) ଥାଏ, ସେତେଇ ତାଙ୍କର ବିସ୍ତାର ପ୍ରମାଣ ହେବ; ତାଙ୍କର ଆୟାମ ‘ନିୟୁତ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 21
वृत्तभावास्समुद्रस्य महीमण्डलभावतः / आयामाः परिहीयन्ते चतुरस्रसमाः स्मृताः
ସମୁଦ୍ରର ବୃତ୍ତସ୍ୱଭାବ ଓ ମହୀମଣ୍ଡଳସ୍ୱଭାବ ହେତୁ ତାହାର ଆୟାମ କ୍ରମେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଚତୁରସ୍ରସମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ କରାଯାଇଛି।
Verse 22
इलावृतं चतुष्कोणं भिन्दन्ती मध्यभागतः / प्रभिन्नाञ्जनसंकाशा जम्बूरसवती नदी
ମଧ୍ୟଭାଗରୁ ଇଲାବୃତ ନାମକ ଚତୁଷ୍କୋଣ ଦେଶକୁ ଭେଦି, ଭଙ୍ଗା ଅଞ୍ଜନଶିଳା ସଦୃଶ କଳା ଆଭା ଧାରଣ କରିଥିବା ଜମ୍ବୂରସବତୀ ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
Verse 23
मेरोस्तु दक्षिणे पार्श्वे निषधस्योत्तरेण च / सुदर्शनो नाम महाञ्जम्बूवृक्षः सनातनः
ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଏବଂ ନିଷଧ ପର୍ବତର ଉତ୍ତରେ ‘ସୁଦର୍ଶନ’ ନାମକ ସନାତନ ମହା ଜମ୍ବୂବୃକ୍ଷ ଅଛି।
Verse 24
नित्यपुष्पफलोपेतः सिद्धचारणसेवितः / तस्य नाम्ना समा ख्यातो जम्बूद्वीपो वनस्पतेः
ସେ ବୃକ୍ଷ ନିତ୍ୟ ପୁଷ୍ପ-ଫଳସମ୍ପନ୍ନ ଓ ସିଦ୍ଧ-ଚାରଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ; ସେହି ବନସ୍ପତିର ନାମରୁ ଏହି ଭୂଭାଗ ‘ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
Verse 25
योजनानां सहस्रं च शतं चान्यन्महात्मनः / उत्सेधो वृक्षराजस्य दिवं स्पृशति सर्वतः
ସେହି ମହାତ୍ମା ବୃକ୍ଷରାଜର ଉତ୍ସେଧ ଏକ ସହସ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ଶତ ଯୋଜନ; ସେ ସର୍ବତଃ ଦିବକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ।
Verse 26
अरत्नीनां शतान्यष्टावेकषष्ट्यधिकानि तु / फलप्रमाणं संख्यातमृषिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶୀ ଋଷିମାନେ ଗଣନା କରି କହିଛନ୍ତି—ଜମ୍ବୁଫଳର ପରିମାଣ ଆଠଶେ ଅଢ଼ଷଠି ଅରତ୍ନି (ହାତ ମାପ) ସମାନ।
Verse 27
पतमानानि तान्युर्व्यां कुर्वन्ति विपुलं स्वनम् / तस्या जम्ब्वाः फलरसो नदी भूत्वा प्रसर्प्पति
ସେଇ ଫଳଗୁଡ଼ିକ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲେ ବିଶାଳ ଶବ୍ଦ କରେ; ଏବଂ ସେ ଜମ୍ବୁର ଫଳରସ ନଦୀ ହୋଇ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।
Verse 28
मेरुं प्रदक्षिणं कृत्वा जम्बूमूलं विशत्यधः / तं पिबन्ति सदा त्दृष्टा जंबूरसमिलावृते
ସେ ନଦୀ ମେରୁକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ଜମ୍ବୁମୂଳରେ ତଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ; ଇଲାବୃତର ଲୋକେ ତାହାକୁ ସଦା ପାନ କରନ୍ତି।
Verse 29
जंबूफलरसे पीते न जरा बाधते तु तान् / न क्षुधा न श्रमश्चापि न मृत्युर्न च तन्द्रि तम्
ଜମ୍ବୁଫଳରସ ପାନ କଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ଜରା ବାଧେ ନାହିଁ; ନ କ୍ଷୁଧା, ନ ଶ୍ରମ; ନ ମୃତ୍ୟୁ, ନ ତନ୍ଦ୍ରା।
Verse 30
तत्र जांबूनदं नाम कनकं देवभूषमम् / इन्द्रगोपकसंकाशं जायते भास्वरं तु तत्
ସେଠାରେ ‘ଜାମ୍ବୂନଦ’ ନାମକ ଦେବଭୂଷଣଯୋଗ୍ୟ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ତାହା ଇନ୍ଦ୍ରଗୋପକ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ।
Verse 31
सर्वेषां वर्षवृक्षाणां शुभः फलरसः स्तुतः / स्कन्नं भवति तच्छुभ्रं कनकं देवभूषणम्
ସମସ୍ତ ବର୍ଷବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଶୁଭ ଫଳରସ ପ୍ରଶଂସିତ; ତାହା ଝରି ପଡ଼ି ଶୁଭ୍ର କନକ ହୁଏ, ଯାହା ଦେବଭୂଷଣ।
Verse 32
तेषां मूत्रं पुरीषं च दिक्षु सर्वासु सर्वशः / ईश्वरानुग्रहाद्भूमिर्मृताश्च ग्रसते तु तान्
ତାଙ୍କର ମୂତ୍ର ଓ ପୁରୀଷ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସାରିତ; ଈଶ୍ୱରାନୁଗ୍ରହରେ ଭୂମି ଓ ମୃତମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରସନ୍ତି।
Verse 33
रक्षःपिशाचयक्षाश्च सर्वे हैमवतः स्मृताः / हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाः साप्सरोगणाः
ରକ୍ଷସ, ପିଶାଚ ଓ ଯକ୍ଷ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ହୈମବତରେ ସ୍ମୃତ; ହେମକୂଟରେ ଅପ୍ସରାଗଣ ସହିତ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଜଣାଯୋଗ୍ୟ।
Verse 34
सर्वे नागस्तु निषधे शेषवासुकितक्षकाः / महामेरौ त्रयस्त्रिंशत्क्रीडन्ते यज्ञियाः सुराः
ନିଷଧରେ ଶେଷ, ବାସୁକି, ତକ୍ଷକ ଆଦି ସମସ୍ତ ନାଗ ଅଛନ୍ତି; ମହାମେରୁରେ ଯଜ୍ଞିୟ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ ଦେବମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।
Verse 35
नीले तु वैदूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः / दैत्यानां दानवानां चर् श्वेतः पर्वत उच्यते
ବୈଦୂର୍ୟମୟ ନୀଳ ପର୍ବତରେ ନିର୍ମଳ ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନେ ବସନ୍ତି; ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନଙ୍କର ନିବାସ ‘ଶ୍ୱେତ’ ପର୍ବତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 36
शृङ्गवान्पर्वतश्रेष्ठः पितॄणां प्रतिसंचरः / नवस्वेतेषु वर्षेषु यथाभागं स्थितेषु वै
ଶୃଙ୍ଗବାନ୍ ନାମ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତୃମାନଙ୍କର ସଞ୍ଚାରପଥ; ଏବଂ ସେ ନବ ଶ୍ୱେତ-ବର୍ଷରେ ସେମାନେ ନିଜ ନିଜ ଭାଗଅନୁସାରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 37
भूतान्युपनिविष्टानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च / तेषां विवृद्धिर्बहुधा दृश्यते दिव्यमानुषी / न संख्या परिसंख्यातुं श्रद्धेया तु बुभूषताम्
ସେଠାରେ ନାନା ଭୂତ-ପ୍ରାଣୀ ଉପନିବିଷ୍ଟ—କେହି ଗତିମାନ, କେହି ଧ୍ରୁବ; ସେମାନଙ୍କର ବୃଦ୍ଧି ବହୁ ପ୍ରକାରେ, ଦିବ୍ୟ ଓ ମାନୁଷ ରୂପରେ, ଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା ହୋଇପାରେ ନାହିଁ; ଜିଜ୍ଞାସୁମାନେ ଏହାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
Frequently Asked Questions
Kiṃpuruṣa-varṣa, Harivarṣa, and the central Ilāvṛta-varṣa are presented as adjacent/related zones within Jambūdvīpa’s Meru-centered arrangement, enabling a comparative cosmographic profile around Bhārata-varṣa.
The sample indicates Meru’s directional spread (prati-diśam) and yojana-based dimensions (including very large numerical extents and a described geometric form), reflecting the Purāṇic practice of mapping space via standardized units.
No. The provided verses are predominantly geographic and ethnographic (varṣa descriptions, lifespans, environmental features, Meru measurements) rather than dynastic catalogs or Śākta narrative cycles like Lalitopākhyāna.