Shloka 2
Pṛthivyāyāma-vistara (Extent and Divisions of the Earth) / पृथिव्यायामविस्तरः
Devanagari script
ऋषिरुवाच यदिदं भारतं वर्षं यस्मिन्स्वायंभुवादयः / चतुर्दशैते मनवः प्रजासर्गे ऽभवन्पुनः
Transliteration
ṛṣiruvāca yadidaṃ bhārataṃ varṣaṃ yasminsvāyaṃbhuvādayaḥ / caturdaśaite manavaḥ prajāsarge 'bhavanpunaḥ
Translation
ଋଷି କହିଲେ—ଏହି ଭାରତବର୍ଷ, ଯେଉଁଠାରେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଆଦି ଏହି ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ମନୁ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିରେ ପୁନଃପୁନଃ ହୋଇଛନ୍ତି।
Word by Word
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; relative pronoun
इदम्this
इदम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; demonstrative
भारतंBhārata
भारतं:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभारत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; qualifies ‘वर्षम्’
वर्षम्region/continent (varṣa)
वर्षम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; relative pronoun
स्वायम्भुव-आदयःbeginning with Svāyambhuva
स्वायम्भुव-आदयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वायम्भुव (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; तत्पुरुष: स्वायम्भुवः आदिः येषां ते
चतुर्दशfourteen
चतुर्दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचतुर्दश (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्या; used adjectivally with ‘मनवः’
एतेthese
एते:
Visheshana (विशेषण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन; demonstrative
मनवःManus
मनवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), बहुवचन
प्रजा-सर्गेin the creation of beings
प्रजा-सर्गे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक) + सर्ग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; तत्पुरुष: प्रजानां सर्गे
अभवन्came to be/appeared
अभवन्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन
पुनःagain
पुनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formपुनरर्थक-अव्यय (adverb: again)