Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 36
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
मात्रा तथोक्ता वचसा स्त्रीस्वभावान्न चक्षमे / स्मितं कृत्वा तु वरदा हरपार्श्वमथागमत्
Transliteration
mātrā tathoktā vacasā strīsvabhāvānna cakṣame / smitaṃ kṛtvā tu varadā harapārśvamathāgamat
Translation
ମାତା ଏପରି କହିଥିବା ବଚନକୁ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବରୁ ସେ ସହି ପାରିଲା ନାହିଁ; ତଥାପି ବରଦା ଦେବୀ ହସି ହରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
Word by Word
मात्राby (her) mother
मात्रा:
Karana/Agent (करण/कर्ता-हेतु)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Feminine, Instrumental singular
तथाthus
तथा:
Adverbial (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकार-अव्यय (adverb)
उक्ता(she who was) spoken to
उक्ता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त-भूतकर्मणि/कर्मणि प्रयोगः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन — Past passive participle ‘spoken’, Feminine nominative singular
वचसाwith words
वचसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Instrumental singular
स्त्री-स्वभावात्from (her) womanly nature
स्त्री-स्वभावात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootस्त्री (प्रातिपदिक) + स्वभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (स्त्रियाः स्वभावः) — Masculine, Ablative singular; ‘due to womanly nature’
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
चक्षमेI endured/forgave
चक्षमे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootक्षम् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्ष/परिपूर्ण भूत), आत्मनेपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन — Perfect, 1st person singular, atmanepada
स्मितम्a smile
स्मितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्मित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative singular
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootकृ (धातु) + त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund) — having done
तुbut
तु:
Discourse (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अन्वय-अव्यय (particle)
वरदाthe boon-giver (Goddess)
वरदा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवरदा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (वरं ददाति इति) — Feminine, Nominative singular
हर-पार्श्वम्to Shiva’s side
हर-पार्श्वम्:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootहर (प्रातिपदिक) + पार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (हरस्य पार्श्वम्) — Neuter, Accusative singular
अथthen
अथ:
Discourse (क्रम)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर-अव्यय (sequence marker)
अगमत्went
अगमत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ्-लकार (अनद्यतन भूत), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन — Aorist, 3rd person singular, parasmaipada