Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
अमावसुवंशानुकीर्तनम् (Amāvasu-vaṃśānukīrtanam) — Recitation of the Amāvasu Lineage; Dhanvantari’s Origin
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उवोद्धात पादे भार्गवचरिते अमावसुवंशानुकीर्त्तनं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः // ६६// आयोः पुत्रा महात्मानः पञ्चैवासन्महाबलाः / स्वर्भानुत नयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya uvoddhāta pāde bhārgavacarite amāvasuvaṃśānukīrttanaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 66// āyoḥ putrā mahātmānaḥ pañcaivāsanmahābalāḥ / svarbhānuta nayāyāṃ te prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ
Translation
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉବୋଦ୍ଧାତପାଦ, ଭାର୍ଗବଚରିତରେ ‘ଅମାବସୁବଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନ’ ନାମକ ଛୟାଷଠିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ମହାତ୍ମା ଆୟୁଙ୍କ ପାଞ୍ଚ ମହାବଳୀ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସ୍ୱର୍ଭାନୁଙ୍କ କନ୍ୟା ପ୍ରଭାରୁ ସେ ରାଜାମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इत्यादि-समाप्त्यर्थ (quotative/end marker)
श्रीब्रह्माण्डेin the Śrī Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; कर्मधारय: श्रीमत् ब्रह्माण्डम्
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (√वच्, कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; भूतकृदन्त ‘प्रोक्त’ (spoken); तत्पुरुष: वायुना प्रोक्ते
मध्यमभागेin the middle section
मध्यमभागे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootमध्यम + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय
तृतीयthird
तृतीय:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; ‘पादे’ इति विशेषणम्
उवोद्धात(in) Uvoddhāta (section-title)
उवोद्धात:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootउद् + उद्धात (√धा/√धा?; प्रातिपदिक as section-title)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पाठ-शीर्षक/पाद-नाम (section name; manuscript form uncertain)
पादेin the pāda/part
पादे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootपाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भार्गवचरितेin the Bhārgava narrative
भार्गवचरिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootभार्गव + चरित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: भार्गवस्य चरितम्
अमावसुवंशानुकीर्तनम्the recounting of the lineage of Amāvasu
अमावसुवंशानुकीर्तनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअमावसु + वंश + अनुकीर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; शीर्षक-रूपे प्रथमा; बहुपद-तत्पुरुष: अमावसोः वंशस्य अनुकीर्तनम्
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध/marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (designation marker: “called”)
षट्षष्टितमःsixty-sixth
षट्षष्टितमः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootषट् + षष्टि + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal) ‘66th’; द्विगु-समास (numeral compound)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आयोःof Āyu
आयोः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootआयु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
पुत्राःsons
पुत्राः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
महात्मानःgreat-souled
महात्मानः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय: महा + आत्मन्; ‘पुत्राः’ इति विशेषणम्
पञ्चfive
पञ्च:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Quantifier)
TypeIndeclinable
Rootपञ्च (संख्या/अव्ययप्रयोग)
Formसंख्यावाचक (numeral) अव्ययवत् प्रयोगः
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
आसन्were
आसन्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद
महाबलाःmighty
महाबलाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारय; ‘पुत्राः’ इति विशेषणम्
स्वर्भानुतःSvarbhānu’s son
स्वर्भानुतः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्वर्भानु + त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष: स्वर्भानोः सुतः (son of Svarbhānu)
नयायाम्in Nayā (wife/consort)
नयायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootनया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
तेthey
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनाम; ‘पुत्राः’ इत्यर्थे पुनरुक्त-सूचक
प्रभायाम्in Prabhā
प्रभायाम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootप्रभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
जज्ञिरेwere born
जज्ञिरे:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; आत्मनेपद
नृपाःkings
नृपाः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन