Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 59
Somavaṃśa-prasavaḥ
Birth of the Lunar Line: Budha–Purūravas and the Urvaśī Episode
Devanagari script
विश्वामित्रं तु दायादं गाधिः कुशिकनन्दनः / प्राप्य ब्रह्मर्षिसमतां जगाम ब्रह्मणा वृतः ६६।५८// सा हि सत्यवती पुण्या सत्यव्रतपरायणा / कौशिकी तु समाख्याता प्रवृत्तेयं महानदी
Transliteration
viśvāmitraṃ tu dāyādaṃ gādhiḥ kuśikanandanaḥ / prāpya brahmarṣisamatāṃ jagāma brahmaṇā vṛtaḥ 66.58// sā hi satyavatī puṇyā satyavrataparāyaṇā / kauśikī tu samākhyātā pravṛtteyaṃ mahānadī
Translation
କୁଶିକନନ୍ଦନ ଗାଧି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କୁ ଦାୟାଦ ଭାବେ ପାଇ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି-ସମତା ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃତ ହୋଇ ପରମଗତିକୁ ଗଲେ। ସେହି ପୁଣ୍ୟମୟୀ ସତ୍ୟବତୀ ସତ୍ୟବ୍ରତପରାୟଣା; ତାଙ୍କଠାରୁ ‘କୌଶିକୀ’ ନାମରେ ଏହି ମହାନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
Word by Word
विश्वामित्रम्Viśvāmitra
विश्वामित्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
तुindeed; but
तु:
Sambandha/Avadhāraṇa (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधसूचक निपात (particle: ‘but/indeed’)
दायादम्heir; descendant
दायादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदायाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
गाधिःGādhi
गाधिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootगाधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
कुशिक-नन्दनःson of Kuśika
कुशिक-नन्दनः:
Apposition/Viśeṣaṇa (सम्बोधन/विशेषणवत्)
TypeNoun
Rootकुशिक (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha; ‘son of Kuśika’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्राप्यhaving attained
प्राप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + आप् (धातु)
Formक्त्वान्त (Gerund/Absolutive); अव्ययभाव (indeclinable verbal)
ब्रह्मर्षि-समताम्the status equal to Brahmarṣis
ब्रह्मर्षि-समताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मर्षि (प्रातिपदिक) + समता (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha; ‘equality with Brahmarṣis’); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
जगामwent; attained
जगाम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
ब्रह्मणाby Brahmā
ब्रह्मणा:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
वृतःchosen; accepted; accompanied
वृतः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थ (passive sense)
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Avadhāraṇa (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
सत्यवतीSatyavatī
सत्यवती:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसत्यवती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पुण्याvirtuous; holy
पुण्या:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुण्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (agreeing with सत्यवती)
सत्य-व्रत-परायणाdevoted to the vow of truth
सत्य-व्रत-परायणा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (Tatpurusha; ‘devoted to vows of truth’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कौशिकीKauśikī (name)
कौशिकी:
Karta/Pratipādya (कर्ता/प्रतिपाद्य)
TypeNoun
Rootकौशिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तुand; indeed
तु:
Sambandha/Avadhāraṇa (सम्बन्ध/अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
समाख्याताwas called; was named
समाख्याता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + आ + ख्या (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (Past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रवृत्ताset forth; began to flow
प्रवृत्ता:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; वृत्त from वृत्त्/वृत्)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘set forth/flowed’
इयम्this
इयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
महा-नदीgreat river
महा-नदी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + नदी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (Karmadharaya; ‘great river’); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन