Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 19
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
द्विकथंवावथाभूतयत्रभाषितमुच्यते / उच्चराद्विश्वरारूढातथायाष्टस्वरातथा
Transliteration
dvikathaṃvāvathābhūtayatrabhāṣitamucyate / uccarādviśvarārūḍhātathāyāṣṭasvarātathā
Translation
ଯେଉଁଠି ଯଥାଭୂତ ଭାବେ ‘ଦ୍ୱିକଥ’ ରୂପରେ କୁହାଯାଏ—ସେ ଉଚ୍ଚରରୁ, ‘ବିଶ୍ୱର’ ଉପରେ ଆରୂଢ ହୋଇ, ଏବଂ ‘ଅଷ୍ଟସ୍ୱର’ ଅନୁସାରେ ମଧ୍ୟ ହୁଏ।
Word by Word
द्वि-कथम्in two ways; twice
द्वि-कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootद्वि (प्रातिपदिक) + कथम् (अव्यय)
Formअव्ययीभाव; अव्यय (adverbial: in two ways/how twice)
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
अवथा-भूतbeing in such a condition (technical)
अवथा-भूत:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअवथा (प्रातिपदिक) + भूत (भू-धातु; क्त)
Formपुं/नपुंसक, प्रथमा (contextual), एकवचन; कर्मधारय; क्त-प्रत्ययान्त
यत्रwhere
यत्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; सम्बन्धबोधक/देशवाचक (relative adverb: where)
भाषितम्uttered speech; what is spoken
भाषितम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभाष् (धातु)
Formक्त (past passive participle used substantively), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उच्यतेis said/is called
उच्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
उच्चरात्from utterance/pronunciation
उच्चरात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootउच्चर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन
विश्व-र-आरूढात्from the ‘viśvara-ārūḍha’ (technical)
विश्व-र-आरूढात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + र (प्रातिपदिक/technical) + आरूढ (आ+रुह् धातु; क्त)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी (5th), एकवचन; तत्पुरुष
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thus/likewise)
याwhich (fem.)
या:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम (relative pronoun)
अष्ट-स्वरात्from the eight-note (set)
अष्ट-स्वरात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootअष्ट (प्रातिपदिक) + स्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; द्विगु-समास (numerical)
तथाthus
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (thus)