Adhyaya 59
Vamśānukramaṇikā: Varuṇa–Kali Descendants and the Naiṛta Grahas (Genealogical Catalogue)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସଂବାଦରୂପେ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ; ପୂର୍ବ ସନ୍ଦେହରୁ ମୁକ୍ତ ଋଷିମାନେ ବଂଶମାନଙ୍କର ଆନୁପୂର୍ବ୍ୟ, ମହାରାଜମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ସୂତ/ଲୋମହର୍ଷଣ ଶୈଳୀର ଆଖ୍ୟାନକୁଶଳ ବକ୍ତା କ୍ରମେ ବଂଶାନୁକୀର୍ତ୍ତନ କରିବାକୁ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି। ପରେ ବରୁଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ତୁତାଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ କରି ବଂଶଧାରା କଳି (ଏବଂ ବୈଦ୍ୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଏ, ଜୟ–ବିଜୟ ଆଦି ସନ୍ତାନଙ୍କ କଥା ଆସେ। କଳିପୁତ୍ର ମଦ ଓ କଳିପତ୍ନୀ ହିଂସା ପୌରାଣିକ ବ୍ୟକ୍ତିକରଣ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ତାପରେ ଶିରୋହୀନ, ଦେହହୀନ, ଏକହାତ/ଏକପାଦ ଭଳି ବିଚିତ୍ର ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ପୁରୁଷାଦକ ସ୍ୱଭାବର ବଂଶଜ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଗଣନା ହୁଅନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ସନ୍ତାନ ‘ନୈଋତ’ ନାମକ ‘ଗ୍ରହ’—ବିଶେଷତଃ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ାଦାୟକ—ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ଶେଷରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମୋଦନରେ ସ୍କନ୍ଦ ତାଙ୍କ ଅଧିପତି ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ ବୋଲି କହି ବଂଶକଥା ସହ ଗ୍ରହପୀଡ଼ାର କାରଣ ଓ ଶାସନ ମଧ୍ୟ ଯୋଡ଼ାଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्त मध्यमभागे तृतीय उपाद्धातपादे ऽष्टपञ्चशत्तमो ऽध्यायः // ५८// बृहस्पतिरुवाच ऋषयस्त्वेव मुक्तास्तु परं हर्षमुपागताः / परं शुश्रूषया भूयः पप्रच्छुस्तदनन्तरम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପାଦ୍ଧାତପାଦର ଅଷ୍ଟପଞ୍ଚାଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ (58) ସମାପ୍ତ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ଋଷିମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ହର୍ଷକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ଏବଂ ଅଧିକ ଶୁଣିବା ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ପରେ ପୁନଃ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
Verse 2
ऋषय ऊचुः वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च ब्रूहि नः परिपृच्छताम्
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ବଂଶମାନଙ୍କର କ୍ରମାନୁସାରେ ଏବଂ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଆମକୁ କହ; ଆମେ ପଚାରୁଛୁ।
Verse 3
एवमुक्तस्ततस्तैस्तु तदासौ लोमहर्षणः / शृण्वतामुत्तराख्याने ऋषीणां वाक्य कोविदः
ସେମାନେ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେତେବେଳେ ଲୋମହର୍ଷଣ—ଋଷିବାକ୍ୟରେ କୋବିଦ—ଶୁଣୁଥିବା ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉତ୍ତରାଖ୍ୟାନ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
Verse 4
अख्यानकुशलो भूयः परं वाक्यमुवाच ह / ब्रुवतो मे निबोधंश्च ऋषिराह यथा मम
ଆଖ୍ୟାନକୁଶଳ ସେ ପୁନର୍ବାର ଉତ୍ତମ ବାକ୍ୟ କହିଲେ—“ମୁଁ କହୁଥିବା କଥା ଭଲଭାବେ ଜାଣ; ଯେପରି ଋଷି ମୋତେ କହିଥିଲେ, ସେପରି।”
Verse 5
वंशानामानुपूर्व्येण राज्ञां चामिततेजसाम् / स्थितिं चैषां प्रभावं च क्रमतो मे निबोधत
ବଂଶମାନଙ୍କର କ୍ରମାନୁସାରେ ଏବଂ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ରାଜାମାନଙ୍କର ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଭାବ—ଏସବୁ କ୍ରମେ ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ।
Verse 6
वरुणस्य सपत्नीकान् स्तुता देवी उदाहृता / तस्याः पुत्रौ कलिर्वैद्यः स्तुता च सुरसुंदरी
ବରୁଣଙ୍କ ସପତ୍ନୀ ଭାବେ ‘ସ୍ତୁତା’ ନାମକ ଦେବୀ ଉଦାହୃତ। ତାଙ୍କର ଦୁଇ ପୁତ୍ର—କଳି (ବୈଦ୍ୟ) ଏବଂ ‘ସ୍ତୁତା’ ନାମକ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ।
Verse 7
कलिपुत्रौ महावीर्यौं जयश्च विजयश्च ह / वैद्यपुत्रौ घृणिश्चैव मुनिश्चैव महाबलौ
କଳିର ଦୁଇ ମହାବୀର୍ୟ ପୁତ୍ର—ଜୟ ଓ ବିଜୟ; ଏବଂ ବୈଦ୍ୟର ପୁତ୍ର—ଘୃଣି ଓ ମୁନି—ମହାବଳବାନ।
Verse 8
प्रत्तानामनु कामानामन्योन्यस्य प्रभक्षिणौ / भक्ष्यित्वा तावन्योन्यं विनाशं समवाप्नुतः
ଦିଆଯାଇଥିବା କାମନା ଅନୁସାରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଗ୍ରସିଲେ; ଏକାପରକୁ ଭକ୍ଷି ଶେଷେ ବିନାଶ ପାଇଲେ।
Verse 9
कलिः सुरायाः संज्ञेयस्तस्य पुत्रो मदः स्मृतः / स्मृता हिंसा कलेर्भार्या श्रेष्ठा या निकृतस्मृतिः
କଳିକୁ ‘ସୁରା’ (ମଦିରା) ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ତାହାର ପୁତ୍ର ‘ମଦ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; କଳିର ଭାର୍ଯ୍ୟା ‘ହିଂସା’, ଯିଏ ‘ନିକୃତି’ (କପଟ) ରୂପେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା।
Verse 10
प्रसूतान्ये कलेः पुत्राश्चत्वारः पुरुषादकाः / नाके विघ्नश्च विख्यातो भद्रमोविधमस्तथा
କଳିର ଆଉ ଚାରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ, ଯେମାନେ ପୁରୁଷାଦକ (ମନୁଷ୍ୟଭକ୍ଷକ)—ନାକେ, ବିଖ୍ୟାତ ବିଘ୍ନ, ଭଦ୍ରମ ଓ ବିଧମ।
Verse 11
अशिरस्कतया विघ्नो नाकश्चैवाशरीरवान् / भद्रमश्चैकहस्तो ऽभूद्विधमश्चैकपात्स्मृतः
ବିଘ୍ନ ଶିରୋହୀନ; ନାକେ ଶରୀରହୀନ; ଭଦ୍ରମ ଏକହସ୍ତ; ଏବଂ ବିଧମ ଏକପାଦ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 12
भद्रमस्य तथापत्नी तामसी पूतना तथा / रेवती विधमस्यापि तयोः पुत्राः सहस्रशः
ଭଦ୍ରଙ୍କର ପତ୍ନୀ ତାମସୀ ଓ ପୂତନା; ଏବଂ ବିଧମଙ୍କର ପତ୍ନୀ ରେବତୀ—ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ସହସ୍ର ସଂଖ୍ୟାରେ ଥିଲେ।
Verse 13
नाकस्य शकुनिः पत्नी विघ्नस्य च अयो मुखी / राक्षसास्तु महावीर्याः संध्याद्वयविचारिमः
ନାକଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶକୁନି, ଏବଂ ବିଘ୍ନଙ୍କର ଅୟୋମୁଖୀ; ସେଇ ରାକ୍ଷସମାନେ ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ ଓ ଦୁଇ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 14
रेवतीपूतनापुत्रा नैऋता नामतः स्मृताः / ग्रहस्ते राक्षसाः सर्वे बालानां तु विशेषतः
ରେବତୀ ଓ ପୂତନାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ‘ନୈଋତ’ ନାମରେ ସ୍ମୃତ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ରାକ୍ଷସ-ଗ୍ରହ, ବିଶେଷତଃ ଶିଶୁମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦେଉଥିଲେ।
Verse 15
स्कन्दस्तेषामधिपतिर्ब्रह्मणो ऽनुमतः प्रभुः / बृहस्पतेर्या भगिनी वरस्त्री ब्रह्मचारिणी
ସେମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ସ୍କନ୍ଦ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ପ୍ରଭୁ। ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ଭଗିନୀ ସେ—ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାରୀ, ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ।
Verse 16
योगसिद्धा जगत्कृत्स्नमसक्ता चरते सदा / प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च
ସେ ଯୋଗସିଦ୍ଧା; ସମଗ୍ର ଜଗତରେ ଅସକ୍ତ ହୋଇ ସଦା ବିଚରଣ କରନ୍ତି। ସେ ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଭାସଙ୍କ ପତ୍ନୀ।
Verse 17
विश्वकर्मा सुरस्तस्या जातः शिल्पिप्रजापतिः / त्वष्टा विराजो रूपाणि धर्मपौत्र उदारधीः
ସେହି ସୁରଙ୍କ ବଂଶରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଜନ୍ମିଲେ—ଶିଳ୍ପୀମାନଙ୍କ ପ୍ରଜାପତି। ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟା ବିରାଜଙ୍କ ରୂପମାନଙ୍କ ସ୍ରଷ୍ଟା, ଧର୍ମଙ୍କ ପୌତ୍ର, ଉଦାରବୁଦ୍ଧି।
Verse 18
कर्त्ता शिल्पिसहस्राणां त्रिदशानां तु योगतः / यःसर्वेषां विमानानि देवतानां चकार ह
ଯୋଗବଳରେ ସେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ସହସ୍ର ଶିଳ୍ପୀଙ୍କ କର୍ତ୍ତା; ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ବିମାନ ନିର୍ମାଣ କଲେ।
Verse 19
मानुषाश्चोपजीवन्ति यस्य शिल्पं महात्मनः / प्रह्रादी विश्रुता तस्य पत्नी त्वष्टुर्विरोचना
ସେହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ଶିଳ୍ପରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ‘ପ୍ରହ୍ରାଦୀ’ ନାମେ ବିଶ୍ରୁତ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ବିରୋଚନା।
Verse 20
विरोचनस्य भगिनी माता त्रिशिरसस्तथा / देवाचार्यस्य महतो विश्वरूपस्य धीमतः
ସେ ବିରୋଚନଙ୍କ ଭଗିନୀ ଏବଂ ତ୍ରିଶିରାଙ୍କ ମାତା; ଏହିପରି ମହାନ୍ ଧୀମାନ୍ ଦେବାଚାର୍ଯ୍ୟ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ମାତା ମଧ୍ୟ।
Verse 21
विश्वकर्मात्मजश्वैव विश्वकर्मा मयः स्मृतः / सुरेणुरिति विख्याता स्वसा तस्य यवीयसी
ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ‘ମୟ’ ନାମରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ତାଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ‘ସୁରେଣୁ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ।
Verse 22
त्वाष्ट्री या सवितुर्भार्या पुनः संज्ञेति विश्रुता / प्रासूत सा महाभागं मनुं ज्येष्ठं विवस्वतः
ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କନ୍ୟା, ସବିତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପୁନଃ ‘ସଂଜ୍ଞା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସେ ମହାଭାଗା ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ମନୁଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ।
Verse 23
यमौ प्रासूत च पुनर्यमं च यमुनां च ह / सा तु गत्वा कुरून्देवी वडवा रूपधारिणी
ପୁନର୍ବାର ସେ ଯମ ଓ ଯମୁନା—ଏହି ଯମଜ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ। ତାପରେ ସେ ଦେବୀ କୁରୁଦେଶକୁ ଯାଇ ବଡ଼ବା (ଘୋଡ଼ି) ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।
Verse 24
सवितुश्चास्य रूपस्य नासिकाभ्यां तु तौ स्मृतौ / प्रासूत सा महाभाग त्वन्तरिक्षे ऽश्विनौ किल
ସେହି (ବଡ଼ବା-ରୂପ) ସବିତାଙ୍କ ଏହି ରୂପର ଦୁଇ ନାସିକାରୁ ହିଁ ସେମାନେ (ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର) ଜନ୍ମିଥିଲେ—ଏହା ସ୍ମୃତ। ସେ ମହାଭାଗା ଅନ୍ତରିକ୍ଷରେ ଅଶ୍ୱିନୌକୁ ପ୍ରସବ କଲେ।
Verse 25
नासत्यं चैव दस्रं च मार्त्तण्डस्यात्मजावुभौ / ऋषय ऊचुः कस्मान्मार्त्तण्ड इत्येष विवस्वानुदितो बुधैः
ସେ ଦୁଇଜଣ—ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର—ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ‘ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ “ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ” ବୋଲି କାହିଁକି କହିଛନ୍ତି?’
Verse 26
किमर्थं सासुरूपा वै नासिकाभ्यामसूयत / एतद्वेदितुमिच्छामो सर्वं नो ब्रूहि पृच्छताम्
ସେ ବଡ଼ବା-ରୂପା (ଦେବୀ) କାହିଁକି ନାସିକାଦ୍ୱୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଏହା ଜାଣିବାକୁ ଆମେ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ; ଆମେ ପଚାରୁଛୁ—ଆମକୁ ସବୁ କହ।
Verse 27
सूत उवाच चिरोत्पन्नमतिर्भिन्नमण्डं त्वष्ट्रा विदारितम् / गर्भवधं भ्रान्तः कश्यपो विद्रुतो भवेत्
ସୂତ କହିଲେ—ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ସେଇ ଅଣ୍ଡ ଫାଟିଗଲା; ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାହାକୁ ବିଦାରିଲେ। ଗର୍ଭବଧ ଭାବି ଭ୍ରାନ୍ତ କଶ୍ୟପ ଭୟରେ ଦୌଡ଼ିଲେ।
Verse 28
अण्डे द्विधाकृते त्वण्डं दृष्ट्वा त्वष्टेदमब्रवीत् / नैतन्न्यूनं भवादण्डं मार्त्तण्डस्त्वं भवानघ
ଅଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଧା ହେବାକୁ ଦେଖି ତ୍ୱଷ୍ଟା କହିଲେ—“ଏହି ଅଣ୍ଡ ନ୍ୟୂନ ନ ହେଉ; ହେ ନିର୍ଦୋଷ, ତୁମେ ‘ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ’ ହେଉ।”
Verse 29
न खल्वयं मृतोंऽडस्थ इति स्नेहात्पिताब्रवीत् / तस्य तद्वचनं श्रुत्वा नामान्वर्थमुदाहरन्
“ଅଣ୍ଡଭିତରେ ଥିବା ଏହିଜଣ ମୃତ ନୁହେଁ”—ସ୍ନେହରେ ପିତା କହିଲେ। ସେହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ଅର୍ଥାନୁସାରେ ନାମ ଉଚ୍ଚାରିଲେ।
Verse 30
यन्मार्त्तण्डो भवेत्युक्तस्त्वण्डात्सोंडे द्विधाकृते / तस्माद्विवस्वान्मार्त्तण्डः पुराणज्ञैर्विभाव्यते
ଅଣ୍ଡ ଦ୍ୱିଧା ହେବାବେଳେ “ତୁମେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ହେଉ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା; ତେଣୁ ପୁରାଣଜ୍ଞମାନେ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ ‘ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ’ ବୋଲି ବିଚାରନ୍ତି।
Verse 31
ततः प्रजाः प्रवक्ष्यामि मार्त्तण्डस्य विवस्वतः / विजज्ञे सवितुर्भार्या संज्ञा पुत्रांस्तु त्रीन्पुनः
ଏବେ ମୁଁ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କର ସନ୍ତାନମାନଙ୍କୁ କହିବି। ସବିତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସଂଜ୍ଞା ପୁନର୍ବାର ତିନି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 32
मनुं यमीं यमं चैव छाया सा तपती तथा / शनैश्चरं तथैवैते मार्त्तण्डस्यात्मजाः स्मृताः
ମନୁ, ଯମୀ, ଯମ, ଛାୟା, ତପତୀ ଓ ଶନୈଶ୍ଚର—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 33
विवस्वान्कश्यपाज्जज्ञे दाक्षायिण्यां महायशाः / तस्य संज्ञाभवद्भार्या त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः
ମହାଯଶସ୍ବୀ ବିବସ୍ୱାନ୍ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଠାରୁ ଦାକ୍ଷାୟିଣୀର ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୀ ସଂଜ୍ଞା।
Verse 34
सुरेणुरिति विख्याता पुनः संज्ञेति विश्रुता / सा तु भार्या भगवतो मार्त्तण्डस्यातितेजसः
ସେ ‘ସୁରେଣୁ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ ଏବଂ ପୁନଃ ‘ସଂଜ୍ଞା’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ସେହି ଅତିତେଜସ୍ବୀ ଭଗବାନ୍ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପତ୍ନୀ।
Verse 35
न खल्वये मृतो ह्यण्डे इति स्नेहात्तमब्रवीत् / अजानन्कश्यपः स्नेहात् मार्त्तण्ड इति चोच्यते
ସ୍ନେହବଶେ ସେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହା ଅଣ୍ଡରେ ମୃତ ନୁହେଁ।” କଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ ସ୍ନେହରୁ ଅଜାଣତେ ତାଙ୍କୁ ‘ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ’ ବୋଲି କହିଲେ।
Verse 36
तेजस्त्वभ्यधिकं तस्य नित्यमेव विवस्वतः / येनापि तापयामास त्रील्लोङ्कान्कश्यपात्मजः
ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ତେଜ ସଦା ଅତ୍ୟଧିକ ଥିଲା; ସେହି ତେଜରେ କଶ୍ୟପପୁତ୍ର ତିନି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ତାପିତ କରିଦେଲେ।
Verse 37
त्रीण्यपत्यानि संज्ञायां जनयामास वै रविः / द्वौ सुतौ तु महावीर्यौं कन्यैका विदितैव च
ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ରବି ତିନି ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମାଇଲେ—ଦୁଇ ମହାବୀର୍ୟ ପୁତ୍ର ଓ ଗୋଟିଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କନ୍ୟା।
Verse 38
मनुर्वैवस्वतो ज्येष्ठः श्राद्धदेवः प्रजापतिः / ततो यमो यमी चैव यमजौ संबभूवतुः
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁ, ଶ୍ରାଦ୍ଧଦେବ ପ୍ରଜାପତି; ତାପରେ ଯମ ଓ ଯମୀ—ଏହି ଯମଜ ଯୁଗଳ ଜନ୍ମିଲେ।
Verse 39
असह्यतेजस्तद्रूपं दृष्ट्वा संज्ञा विवस्वतः / असहन्ती स्वकां छायां सवर्णां निर्ममे पुनः
ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ଅସହ୍ୟ ତେଜୋମୟ ରୂପ ଦେଖି ସଂଜ୍ଞା ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ନିଜ ସମବର୍ଣ୍ଣ ଛାୟାକୁ ପୁନଃ ନିର୍ମାଣ କଲେ।
Verse 40
महाभागा तु सा नारी तस्याश्छायासमुद्गता / प्राञ्जलिः प्रयता भूत्वा पुनः संज्ञामभाषत
ତାଙ୍କ ଛାୟାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ସେଇ ମହାଭାଗା ନାରୀ, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି ନିୟତ ହୋଇ ପୁନଃ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 41
वदस्व किं मया कार्यं सा संज्ञा तामथाब्रवीत् / अहं यास्यापि भद्रं ते स्वमेव भवनं पितुः
ସେ କହିଲା, ‘ମୋ ଦ୍ୱାରା କ’ଣ କାମ କରାଇବେ?’ ତେବେ ସଂଜ୍ଞା କହିଲେ, ‘ତୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ମୁଁ ମୋ ପିତାଙ୍କ ନିଜ ଘରକୁ ଯିବି।’
Verse 42
त्वयेह भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया / इमौ च बालकौ मह्यं कन्या च वरवर्णिनी
ତୁମେ ଏଠି ମୋ ଘରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ବସିବା ଉଚିତ; ଏହି ଦୁଇ ବାଳକ ମୋର, ଏହି ସୁବର୍ଣ୍ଣା କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ମୋର।
Verse 43
भर्त्तव्या नैवमाख्येयमिदं भगवते त्वया / इमौ च बालकौ मह्यं तथेत्युक्ता तथा च सा
ଏହା ପାଳନୀୟ; ଏହି କଥା ତୁମେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ‘ଏହି ଦୁଇ ବାଳକ ମୋର’ ବୋଲି କହି ସେ ‘ତଥା’ କହିଲା, ଏବଂ ସେମଧ୍ୟ ତେଣୁ ମାନିଲା।
Verse 44
त्वष्टुः समीपमगमद्व्रीडितेव तपस्विनी / पिता तामागतां दृष्ट्वा क्रुद्धः संज्ञामथाब्रवीत्
ସେ ତପସ୍ବିନୀ ଲଜ୍ଜିତା ପରି ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଗଲା; ପିତା ତାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି କ୍ରୋଧରେ ସଞ୍ଜ୍ଞାକୁ କହିଲେ।
Verse 45
भर्त्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः / अगमद्वडवा भूत्वाच्छाद्य रूपमनिन्दिता
‘ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ସମୀପକୁ ଯାଅ’ ବୋଲି ପୁନଃପୁନଃ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଅନିନ୍ଦିତା ନିଜ ରୂପ ଢାକି ଘୋଡ଼ି (ବଡ଼ବା) ହୋଇ ଗଲା।
Verse 46
उत्तरान्सा कुरून्गत्वा तृणान्यथ चचार सा / द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयमिति चिन्त्य ताम्
ସେ ଉତ୍ତର କୁରୁଦେଶକୁ ଯାଇ ତୃଣ ଚରିଲା; ଦ୍ୱିତୀୟ ସଞ୍ଜ୍ଞା ବିଷୟରେ ‘ଏହାକୁ ଚିହ୍ନିବା ଉଚିତ’ ବୋଲି ଭାବି ତାକୁ ଚିନ୍ତା କଲା।
Verse 47
आदित्यो जनयामास पुत्रावादित्यवर्चसौ / पूर्वजस्य मनोस्तुल्यौ सादृश्येन तु तौ प्रभू
ଆଦିତ୍ୟ ଆଦିତ୍ୟବର୍ଚ୍ଚସ୍ରେ ଦୀପ୍ତ ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ରୂପସାଦୃଶ୍ୟରେ ସେମାନେ ପୂର୍ବଜ ମନୁ ସମାନ, ଉଭୟେ ପ୍ରଭୁ ଥିଲେ।
Verse 48
श्रुतश्रवा मनुस्ताभ्यां सावर्णिर्वै भविष्यति
ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନେଇ ‘ଶ୍ରୁତଶ୍ରବା’ ନାମକ ମନୁ ନିଶ୍ଚୟ ‘ସାବର୍ଣ୍ଣି’ ଭାବେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ହେବେ।
Verse 49
श्रुतकर्मा तु विज्ञेयो ग्रहो वै यः शनैश्चरः / मनुरेवाभवत्सो ऽपि सावर्णिरिति चोच्यते
‘ଶ୍ରୁତକର୍ମା’ ହେଉଛି ସେଇ ଗ୍ରହ, ଯାହାକୁ ‘ଶନୈଶ୍ଚର’ କୁହାଯାଏ। ସେଇ ମନୁ ହେଲେ ଏବଂ ‘ସାବର୍ଣ୍ଣି’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରିତ।
Verse 50
संज्ञा तु पार्थिवी सा वै स्वस्य पुत्रस्य वै तदा / चकाराभ्यधिकं स्नेहं त तथा पूर्वजेषु वै
ସେତେବେଳେ ପାର୍ଥିବୀ ସଂଜ୍ଞା ନିଜ ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ କଲେ; ଏବଂ ସେହିପରି ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ।
Verse 51
मनुस्तच्छाक्षमत्सर्वं यमस्तद्वै न चाक्षमत् / बहुशो जल्पमानस्तु सापत्न्यादतिदुःखितः
ମନୁ ସେ ସବୁକୁ ସହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯମ ତାହା ସହି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ସପତ୍ନୀଜନିତ ଦୁଃଖରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେ ବାରମ୍ବାର କଥା କହୁଥିଲେ।
Verse 52
तां वै रोषाच्च बालाच्च भाविनोर्ऽथस्य वै बलात् / यदा संतर्जयामास च्छायां वैवस्वतो यमः
କ୍ରୋଧ ଓ ବାଲ୍ୟଭାବର ବଶେ, ଭାବୀ ଫଳର ବଳରୁ, ଯେତେବେଳେ ବୈବସ୍ୱତ ଯମ ଛାୟାକୁ କଠୋର ଭାବେ ତର୍ଜନା କଲେ।
Verse 53
सा शशाप ततः क्रोधात्सार्णिजननी यमम् / यदा तर्जयसे ऽकस्मात्पितृभार्यां यशस्विनीम्
ତେବେ କ୍ରୋଧରେ ସାର୍ଣ୍ଣିଜନନୀ ଯମଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ—“ତୁମେ କାହିଁକି ଅକସ୍ମାତ୍ ଯଶସ୍ୱିନୀ ପିତୃଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ତର୍ଜନା କରୁଛ?”
Verse 54
तस्मात्तवैष चरमः पतिष्यति न संशयः / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः
“ଏହି କାରଣରୁ ତୁମର ଏହି ଶେଷ ଅଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ପତିତ ହେବ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।” ସେଇ ଶାପରେ ଯମଙ୍କ ମନ ଭାରି ପୀଡିତ ହେଲା।
Verse 55
मनुना सह धर्मात्मा पितुः सर्वं न्यवेदयत् / भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर्विनिर्जितः
ଧର୍ମାତ୍ମା ଯମ ମନୁଙ୍କ ସହ ପିତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ନିବେଦନ କଲେ; ଶାପଭୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ଥିବା ସେ ସଂଜ୍ଞାଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ।
Verse 56
तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः / बाल्याद्वा यदि वा मोहात्तद्भवान्क्षन्तुमर्हति
“ତାଙ୍କ ଉପରେ ମୋ ପାଦ ଉଠିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଦେହରେ ପଡ଼ିନଥିଲା। ବାଲ୍ୟ କିମ୍ବା ମୋହରୁ ଯଦି ଏହା ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଆପଣ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।”
Verse 57
शप्तो ऽहमस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर / तव प्रसादो नस्त्रातुमेतस्मान्महतो भयात्
ହେ ଲୋକେଶ! ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଜନନୀ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ମହାଭୟରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ତୁମ ପ୍ରସାଦ ହିଁ ସମର୍ଥ।
Verse 58
विवस्वानेवमुक्तस्तु यमं प्रोवाच वै प्रभुः / असंशयं पुत्र महद्भविष्यत्यत्र कारणम्
ଏପରି କୁହାଯାଇଲେ ପ୍ରଭୁ ବିବସ୍ୱାନ୍ ଯମଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୁତ୍ର, ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଏକ ମହାନ କାରଣ ଘଟିବ।
Verse 59
येन त्वामाविशत्क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम् / न शक्यमेतन्मिथ्य तु कर्त्तुं मातुर्वचस्तव
ଯେ କାରଣରୁ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ ତୁମକୁ କ୍ରୋଧ ଆବେଶ କଲା, ସେହିପରି ମାତୃବଚନକୁ ମିଥ୍ୟା କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
Verse 60
कृमयो मांसमादाय यास्यन्ति च महीं तव / ततः पादं महाप्राज्ञ पुनः सांप्राप्स्यसे सुखम्
କୃମିମାନେ ତୁମ ମାଂସ ନେଇ ଭୂମିକୁ ଯିବେ; ତାପରେ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମେ ପୁନଃ ସୁଖରେ ନିଜ ପାଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
Verse 61
कृतमेवं वचः सत्यं मातुस्तव भविष्यति / शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि
ଏଭଳି ତୁମ ମାତାଙ୍କ ବଚନ ସତ୍ୟ ହେବ; ଶାପର ପରିହାର ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା ପାଇବ।
Verse 62
आदित्यस्त्वब्रवीत्संज्ञां किमर्थं तनयेषु तु / तुल्येष्वभ्यधिकस्नेह एकस्मिन्क्रियते त्वया
ଆଦିତ୍ୟ ସଞ୍ଜ୍ଞାକୁ କହିଲେ—ପୁତ୍ରମାନେ ସମାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଏକଜଣଙ୍କୁ କାହିଁକି ଅଧିକ ସ୍ନେହ କରୁଛ?
Verse 63
सा तत्परिहरन्ती वै नाचचक्षे विवस्वतः / आत्मना स समाधाय योगात्तत्त्वमपश्यत
ସେ କଥା ଏଡ଼ାଇ ଦେଇ ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ସେ ଆତ୍ମାକୁ ସମାଧିରେ ନିବେଶ କରି ଯୋଗଦ୍ୱାରା ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖିଲେ।
Verse 64
तां शप्तुकामो भगवान्नाशाय कुपितः प्रभुः / सा तत्सर्वं यथा तत्त्वमाचचक्षे विवस्वतः
ଭଗବାନ୍ ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତାକୁ ଶାପ ଦେଇ ନାଶ କରିବାକୁ ଚାହିଲେ; ତେବେ ସେ ସବୁକିଛି ଯଥାତଥ୍ୟ ବିବସ୍ୱତଙ୍କୁ କହିଦେଲା।
Verse 65
विवस्वांस्तु यथा श्रुत्वा क्रुद्धस्त्वष्टारमभ्ययात् / त्वष्टा तु तं यथान्यायमर्चयित्वा विभावसुम्
ଏହା ଶୁଣି ବିବସ୍ୱାନ୍ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ତ୍ୱଷ୍ଟା ତାଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ବିଭାବସୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସତ୍କାର କଲେ।
Verse 66
निर्दग्धुकामं रोषेण सांत्वयामास वै शनैः / तवातितेजसा युक्तमिदं रूपं न शोभते
କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା କଲେ—ତୁମ ଅତିତେଜସ୍ ସହିତ ଏହି ରୂପ ଶୋଭା ପାଉନାହିଁ।
Verse 67
असहन्ती तु तत्संज्ञा वने चरति शाद्वले / द्रक्ष्यते तां भवनद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम्
ସେ ଅବସ୍ଥା ସହିନପାରି ହରିତ ଘାସଭରା ବନରେ ଚରିଲା। ଆଜି ଆପଣ ନିଜ ଶୁଭାଚାରିଣୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଦେଖିବେ।
Verse 68
श्लाघ्ययौवनसंपन्नां योगमास्थाय गोपते / अनुकूलं भवेदेवं यदि स्यात्समयो मतः
ହେ ଗୋପତେ! ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଯୌବନସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ଯୋଗକୁ ଆଶ୍ରୟ କର; ସମୟ ଯଥାଯଥ ମନାଗଲେ ଏହିପରି ସବୁ ଅନୁକୂଳ ହେବ।
Verse 69
रूपं निवर्त्तयेयं ते ह्याद्यं श्रेष्ठमरिन्दम / रूपं विवस्वतस्त्वासीत्तिर्यगूर्द्ध्वमधस्तथा
ହେ ଅରିନ୍ଦମ! ମୁଁ ତୋର ଏହି ଆଜିର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପକୁ ପୁନଃ ଫେରାଇଦେବି; କାରଣ ତୋର ରୂପ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କର ଥିଲା, ଯାହା ତିର୍ୟକ୍, ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧଃ—ସବୁଦିଗରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା।
Verse 70
तेनासौ पीडिता देवी रूपेण तु दिवस्पतेः / तस्मात्ते समचक्रं तु वर्तते रूपमद्भुतम्
ଦିବସ୍ପତିଙ୍କ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବୀ ପୀଡିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ତୋ ପାଇଁ ସେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ସମଚକ୍ର ରୂପ ରହିଛି।
Verse 71
अनुज्ञातस्ततस्त्वष्ट्रा रूपनिर्वर्त्तनाय वै / ततो ऽभ्युपागमत्त्वष्टा मार्त्तण्डस्य विवस्वतः
ତାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ରୂପ-ପରିବର୍ତ୍ତନ ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦେଲେ; ତାହାପରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ବିବସ୍ୱାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
Verse 72
भ्रमिमारोप्य तत्तेजः शातयामास तस्य वै / तं निर्मूलित तेजस्कं तेजसापहृतेन तु
ଭ୍ରମି ଆରୋପି ସେ ତାହାର ତେଜ ନିଶ୍ଚୟ କ୍ଷୟ କରିଦେଲେ; ନିଜ ତେଜ ଅପହୃତ ହେବାରୁ ସେ ତେଜହୀନ ହୋଇ ମୂଳସହ ନିର୍ମୂଳିତ ହେଲା।
Verse 73
कान्तां प्रभाकरो द्रष्टुमियेष शुभदर्शनः / ददर्श योगमास्थाय स्वां भार्यां वडवां तथा
ଶୁଭଦର୍ଶନ ପ୍ରଭାକର ନିଜ କାନ୍ତାକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ; ଯୋଗ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ବଡ଼ବା-ରୂପରେ ଦେଖିଲେ।
Verse 74
अदृश्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च / अश्वरूपेण मार्त्तण्डस्तां मुखे समभावयत्
ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ, ତେଜ ଓ ନିୟମରେ ଆବୃତ ସେହି (ବଡ଼ବା)କୁ ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡ ଅଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ତାହାର ମୁଖରେ ସମଭାବରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।
Verse 75
मैथुनान्तनिविष्टा च परपुंसो ऽभिशङ्कया / सा तं निःसारयामास नोभ्यां शुक्रं विवस्वतः
ମୈଥୁନାନ୍ତରେ ନିବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପରପୁରୁଷର ଶଙ୍କାରୁ, ସେ ବିବସ୍ୱତଙ୍କ ଶୁକ୍ରକୁ ନାସାଦ୍ୱାରା ବାହାର କରିଦେଲା।
Verse 76
देवौ तस्मादजायेतामश्विनौ भिषजां वरौ / नासत्यश्चैव दस्रश्च स्मृतौ द्वादशमूर्तितः
ତାହାରୁ ଦୁଇ ଦେବ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଭିଷଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଶ୍ୱିନୀ; ନାସତ୍ୟ ଓ ଦସ୍ର ନାମରେ, ଦ୍ୱାଦଶମୂର୍ତ୍ତି (ଆଦିତ୍ୟ) ଭାବେ ସ୍ମୃତ।
Verse 77
मार्त्तण्डस्य सुतावेतावष्टमस्य प्रजापतेः / तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयामास भास्करः
ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ଅଷ୍ଟମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଏହି ଦୁଇ ସନ୍ତାନ; ଭାସ୍କର ତାଙ୍କୁ କାନ୍ତିମୟ ରୂପରେ ଦର୍ଶାଇଲେ।
Verse 78
स तां दृष्ट्वा तदा भार्यां तुतो षैतामुवाच ह / यमस्तु तेन शापेन भृशं पीडितमानसः
ସେ ତେବେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଦେଖି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଯମ ସେଇ ଶାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତମନ ହେଲେ।
Verse 79
धर्मेण रञ्जयामास धर्मराजस्ततस्तु सः / सो ऽलभत्कर्मणां तेन शुभेन परमां द्युतिम्
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଧର୍ମଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ; ସେଇ ଶୁଭ କର୍ମରେ ସେ ପରମ ଦ୍ୟୁତି ଲାଭ କଲେ।
Verse 80
पितॄणामाधिपत्यं च लोकपालत्वमेव च / मनुः प्रजापतिस्त्वेष सावर्णिः स महायशाः
ପିତୃମାନଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟ ଓ ଲୋକପାଳତ୍ୱ ମଧ୍ୟ; ଏହି ମହାୟଶସ୍ବୀ ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ହିଁ ପ୍ରଜାପତି।
Verse 81
भाव्यः सो ऽनागते तस्मिन्मनुः सावर्णिकेन्तरे / मेरुपृष्ठे तपो घोरमद्यापि चरते प्रभुः
ଆଗାମୀ ସେଇ ସାବର୍ଣ୍ଣିକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେ ମନୁ ହେବେ; ପ୍ରଭୁ ମେରୁପୃଷ୍ଠରେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଘୋର ତପ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 82
भ्राता शनैश्चरस्तत्रग्रहत्वं स तु लब्धवान् / त्वष्टा तु तेन रूपेण विष्णोश्चक्रमकल्पयत्
ସେଠାରେ ଭ୍ରାତା ଶନୈଶ୍ଚର ଗ୍ରହତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ସେହି ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚକ୍ର ଗଢ଼ିଲେ।
Verse 83
महामहो ऽप्रतिहतं दानवान्प्रतिवारणम् / यवीयसी तयोर्या तु यमुनाच यशस्विनी
ମହାମହୋ ଅପ୍ରତିହତ, ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରତିବାରକ। ତାଙ୍କ ଦୁହଙ୍କର କନିଷ୍ଠା ଯଶସ୍ୱିନୀ ଯମୁନା ଥିଲା।
Verse 84
अभवत्सा सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी / यस्तु ज्येष्ठो महातेजाः सर्गो यस्येति सांप्रतम्
ଲୋକପାବନୀ ଯମୁନା ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ହେଲା। ଯେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମହାତେଜସ୍ୱୀ, ତାହାର ସର୍ଗ ଏବେ କୁହାଯାଉଛି।
Verse 85
विस्तरं तस्य वक्ष्यामि मनोर्वैवस्वतस्य ह / इदं तु जन्म देवानां शृणुयाद्वा पठेच्च वा
ମୁଁ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କର ବିସ୍ତାରରେ କହିବି। ଦେବମାନଙ୍କ ଏହି ଜନ୍ମ ଯେ ଶୁଣେ କି ପଢ଼େ।
Verse 86
वैवस्वतस्य पुत्राणां सप्तानां तु महौजसाम् / आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच्च महद्यशः
ବୈବସ୍ୱତଙ୍କ ମହାଓଜସ୍ୱୀ ସାତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା—ବିପଦ ପାଇଲେ ମୁକ୍ତି ଦେଏ ଏବଂ ମହାଯଶ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Frequently Asked Questions
The sampled section catalogs a Varuṇa-linked descent: Varuṇa and Stutā → offspring including Kali (and Vaidya) → Kali’s descendants (e.g., Jaya, Vijaya) and associated personified relations (Mada as son; Hiṃsā as wife), extending into named beings whose lines generate the Naiṛta class.
The genealogy functions as an etiology: the Naiṛtas are framed as a proliferating rākṣasa-type progeny (sahasraśaḥ) categorized as grahas—seizing/afflicting forces—with a stated specialization in bāla-upadrava (child-specific affliction), explaining their ritual and social relevance.
It places disruptive forces within a regulated cosmic administration: even afflictive entities are subordinated to a recognized commander (Skanda), and Brahmā’s consent legitimizes that hierarchy—turning a list of dangers into an ordered cosmological system.