Shloka 41
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
सग्राहनक्रमकरां जग्राह जगतां पतिः / सा तच्छिरः समासाद्य महावेगप्रवाहिनी
Transliteration
sagrāhanakramakarāṃ jagrāha jagatāṃ patiḥ / sā tacchiraḥ samāsādya mahāvegapravāhinī
Translation
ଜଗତଙ୍କ ପତି ଗ୍ରାହ-ନକ୍ର-ମକର ସହିତ ସେଇ ପ୍ରବାହକୁ ଧାରଣ କଲେ; ମହାବେଗରେ ବହୁଥିବା ସେ ତାଙ୍କ ଶିରକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
Word by Word
स-ग्राह-नक्र-मकराम्(river) having crocodiles, alligators and makaras
स-ग्राह-नक्र-मकराम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootग्राह + नक्र + मकर (प्रातिपदिक); स- (उपसर्ग/अव्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—द्वन्द्वः (ग्राह-नक्र-मकर) + उपपद/अव्ययपूर्वक (स-) ; विशेषणम्
जग्राहseized/took hold
जग्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्
जगताम्of the worlds
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन
पतिःlord
पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
साshe (that river)
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
तत्-शिरःhis head
तत्-शिरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम) + शिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (तस्य शिरः)
समासाद्यhaving reached/approached
समासाद्य:
Kriyā (क्रियाविशेषण/पूर्वक्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-√सद् (धातु)
Formक्त्वान्त (अव्ययभावे), पूर्वकालिक क्रिया; ‘having reached/approached’
महावेग-प्रवाहिनीthe swift-flowing (one) with great speed
महावेग-प्रवाहिनी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमहावेग (प्रातिपदिक; महा + वेग) + प्रवाहिनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (महान् वेगः यस्याः सा) / विशेषणम्