Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः // ४६// वसिष्ठ उवाच ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम् / षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ṣaṭcatvāriṃśatta mo 'dhyāyaḥ // 46// vasiṣṭha uvāca tato mūrddhābhiṣiktānāṃ rājñāmamitatejasām / ṣaṭsahasradvayaṃ rāmo jīvagrāhaṃ gṛhītavān
Translation
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦ, ଭାର୍ଗବଚରିତର ଛୟାଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ତାପରେ ରାମ ମୂର୍ଧାଭିଷିକ୍ତ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାରହଜାରକୁ ଜୀବନ୍ତ ଧରିଲେ।
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/उद्धरणसूचक)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the venerable Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; कर्मधारय-समासः (śrī-विशेषणम् + brahmāṇḍa)
mahā-purāṇein the great Purāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय-समासः
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + √vac (वच् धातु) → prokta (कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), ‘prokta’ = ‘spoken’; तत्पुरुषः (vāyunā proktam)
madhyama-bhāgein the middle section
madhyama-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; कर्मधारय-समासः
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषणम्
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (upoddhātasya pādaḥ)
bhārgava-caritein the narrative of Bhārgava
bhārgava-carite:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhārgava + carita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (bhārgavasya caritam)
ṣaṭ-catvāriṃśattamaḥforty-sixth
ṣaṭ-catvāriṃśattamaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootṣaṭ + catvāriṃśat + tama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्रमवाचक; द्विगु-आधारित संख्या-समासः (46th)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/विषय)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
vasiṣṭhaḥVasiṣṭha
vasiṣṭhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvasiṣṭha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (ऋषिनाम)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
tataḥthen
tataḥ:
Kāla (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; काल/अनन्तर्य-निर्देशक (then/thereafter)
mūrddha-abhiṣiktānāmof the crowned (anointed)
mūrddha-abhiṣiktānām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootmūrddhan + abhiṣikta (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), बहुवचन; तत्पुरुषः (mūrddhni abhiṣiktāḥ = crowned/anointed on the head)
rājñāmof kings
rājñām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
amita-tejasāmof immeasurable splendor
amita-tejasām:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootamita + tejas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन; कर्मधारय-समासः; ‘amita’ = immeasurable
ṣaṭ-sahasra-dvayama pair of six-thousands (twelve thousand)
ṣaṭ-sahasra-dvayam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootṣaṭ + sahasra + dvaya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; द्विगु-समासः (six-thousand pair = 12,000)
rāmaḥRāma (Paraśurāma)
rāmaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
jīva-grāhamliving captives
jīva-grāham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjīva + grāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (jīvānāṃ grāhaḥ = living capture)
gṛhītavāncaptured
gṛhītavān:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√grah (ग्रह् धातु) → gṛhīta + vat (कृदन्त)
Formकृत्-प्रत्ययान्त (क्तवत्/क्तवतु), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परोक्षभूतार्थे ‘has taken/captured’