Adhyaya 45

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते चतुश्चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४४// वसिष्ठ उवाच ततः कदाचिद्विपिने चतुरङ्गबलान्वितः / मृगयामगमच्छूरः शूरसेनादिभिः सह

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ସଗରୋପାଖ୍ୟାନସ୍ଥ ଭାର୍ଗବଚରିତର ଚୁଆଳିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ତାପରେ କେବେ ଏକଦିନ ସେ ଶୂର ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ ସହିତ, ଶୂରସେନ ଆଦିଙ୍କ ସହ ବନକୁ ମୃଗୟାକୁ ଗଲା।

Verse 2

ते प्रविश्य महारण्यं हत्वा बहुविधान्मृगान् / जग्मुस्तृषार्त्ता मध्याह्ने सरितं नर्मदामनु

ସେମାନେ ମହାରଣ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି ବହୁ ପ୍ରକାର ମୃଗ ହତ୍ୟା କରି, ତୃଷାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ନର୍ମଦା ନଦୀତଟକୁ ଗଲେ।

Verse 3

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वारि नद्या गतश्रमाः / गच्छन्तो ददृशुर्मार्गो जमदग्नेरथाश्रमम्

ସେଠାରେ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଜଳ ପିଇ ସେମାନଙ୍କର ଶ୍ରମ ନିବୃତ୍ତ ହେଲା। ଆଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ପଥରେ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ।

Verse 4

द्दष्ट्वाश्रमपदं रम्यं मुनीनागच्छतः पथि / कस्येदमिति पप्रच्छुर्भाविकर्मप्रचोदिताः

ପଥେ ଯାଉଥିବା ମୁନିମାନେ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ ଦେଖି, ଭାବୀକର୍ମର ପ୍ରେରଣାରେ ‘ଏହା କାହାର?’ ବୋଲି ପଚାରିଲେ।

Verse 5

ते प्रोचुरतिशान्तात्मा जमदग्नेर्महातपाः / वसत्यस्मिन्सुतो यस्य रामः शस्त्रभृतां वरः

ସେମାନେ କହିଲେ—ଏହା ମହାତପସ୍ବୀ, ଅତିଶାନ୍ତାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କର; ଏଠି ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମ, ଶସ୍ତ୍ରଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବସନ୍ତି।

Verse 6

तछ्रुत्वा भीरभूत्तेषां रामनामानुकीर्त्तनात् / क्रोधं प्रसङ्यानृशंस्यं पूर्ववैरमनुस्मरन्

ଏହା ଶୁଣି ରାମନାମ ଉଚ୍ଚାରଣମାତ୍ରରେ ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଲେ; ପୂର୍ବବୈର ସ୍ମରଣ କରି ନିର୍ଦୟ କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଲେ।

Verse 7

अथ ते प्रोचुरन्योन्यं पितृहन्तुर्वधात्पितुः / वैर निर्यातनं किं तु करिष्यामो दिशाधुना

ତାପରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର କହିଲେ—ପିତାଙ୍କ ବଧର ପ୍ରତିଶୋଧରେ ପିତୃହନ୍ତା ପ୍ରତି ବୈର ନିର୍ୟାତନ କରିବା ଦରକାର; କିନ୍ତୁ ଏବେ ଆମେ କ’ଣ କରିବୁ?

Verse 8

इत्यक्त्वा खड्गहस्तास्ते संप्रविश्य तदाश्रमम् / प्रजाघ्निरे प्रयातेषु मुनिवीरेषु सर्वतः

ଏହିପରି କହି ଖଡ୍ଗ ହାତରେ ଧରି ସେମାନେ ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ମୁନିବୀରମାନେ ସର୍ବତ୍ର ଚାଲିଯାଇଥିବାବେଳେ ସେମାନେ (ସେଠାରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ) ହତ୍ୟା କଲେ।

Verse 9

तं हत्वास्य शिरो हृत्वा निषादा इव निर्दयाः / प्रययुस्ते दुरात्मानः सबलाः स्वपुरीं प्रति

ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି ଓ ତାଙ୍କର ମସ୍ତକ ଛେଦନ କରି, ସେହି ଦୁରାତ୍ମାମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଶବର ପରି ସୈନ୍ୟବଳ ସହ ନିଜ ପୁରୀକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 10

पुत्रास्तस्य महात्मानौ दृष्ट्वा स्वपितरं हतम् / परिवार्य महाराज रुरुदुः शोककर्शिताः

ହେ ମହାରାଜ! ନିଜ ପିତାଙ୍କୁ ନିହତ ଦେଖି ତାଙ୍କର ମହାତ୍ମା ପୁତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଗଲେ ଏବଂ ଶୋକରେ ଆକୁଳ ହୋଇ କ୍ରନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 11

भर्त्तारं निहतं भूमौ पतितं वीक्ष्य रेणुका / पपात मूर्च्छिता सद्यो लतेवाशनिताडिता

ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିହତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବାର ଦେଖି, ରେଣୁକା ବଜ୍ରାଘାତପ୍ରାପ୍ତ ଲତା ପରି ତତକ୍ଷଣାତ୍ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 12

सा स्वचेतसि संमूच्छ्य शोकपावकदीपिताः / दूरप्रनष्टसंज्ञेव सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत

ନିଜ ମନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଏବଂ ଶୋକାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ତତକ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କଲେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ଚେତନା ବହୁ ଦୂରକୁ ଚାଲିଯାଇଛି।

Verse 13

अनालपन्त्यां तस्यां तु संज्ञां याता हि ते पुनः / न्यपतन्मूर्च्छिता भूमौ निमग्नाः शोकसागरे

ଯେତେବେଳେ ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ସେମାନେ (ପୁତ୍ରମାନେ) ପୁନର୍ବାର ଚେତନା ଲାଭ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୋକ ସାଗରରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ ପୁଣି ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 14

ततस्तपोधना ये ऽन्ये तत्त पोवनवासिनः / समेत्याश्वासयामासुस्तुल्यदुःखाः सुतान्मुने

ତାପରେ ସେଠାରେ ତପୋଧନ ଅନ୍ୟ ମୁନିମାନେ, ପାବନ ବନବାସୀ, ଏକତ୍ର ହୋଇ ଆସି ସମଦୁଃଖୀ ସେହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ହେ ମୁନେ, ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 15

सांत्व्यमाना मुनिगणैर्जामदग्न्या यथाविधि / आधक्षुर्वचसा तेषामग्नौ पित्रोः कलेवरे

ମୁନିଗଣମାନେ ଯଥାବିଧି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇଥିବାରୁ, ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ବଂଶଜମାନେ ତାଙ୍କ ବଚନାନୁସାରେ ପିତାମାତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଦହନ କଲେ।

Verse 16

चक्रुरेव तदूर्द्ध्वं वै यत्कर्त्तव्यमनन्तरम् / पित्रोर्मरणदुःखेन पीड्यमाना दिवानिशम्

ତାପରେ ସେମାନେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଯାହା କରିବା ଉଚିତ୍ ଥିଲା ତାହା କଲେ; ପିତାମାତାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁଦୁଃଖରେ ସେମାନେ ଦିନରାତି ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 17

ततः काले गते रामः समानां द्वादशावधौ / निवृत्तस्तपसः सख्या सहागादाश्रमं पितुः

ତାପରେ କାଳ ଗତ ହେଲାପରେ, ବାରୋ ବର୍ଷର ସୀମା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ସହିତ, ରାମ ତପସ୍ୟାରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇ ସଖା ସହ ପିତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।