Shloka 32
Bhārgava Rāma at Māhiṣmatī: Narmadā-stuti and the Challenge to Kārttavīryārjuna
Devanagari script
अङ्गहीनं ददर्शासौ नरं दुःशितमानसम् / गोधां च शशकं शल्यं रिक्तकुम्भं सरीमृपम्
Transliteration
aṅgahīnaṃ dadarśāsau naraṃ duḥśitamānasam / godhāṃ ca śaśakaṃ śalyaṃ riktakumbhaṃ sarīmṛpam
Translation
ସେ ଅଙ୍ଗହୀନ, ଦୁଷିତମନସ୍କ ଜଣେ ନରକୁ ଦେଖିଲା; ଏବଂ ଗୋଧା, ଶଶକ, ଶଲ୍ୟ (କଣ୍ଟା/ବାଣ), ରିକ୍ତ କୁମ୍ଭ ଓ ଜଳଚର ମୃଗକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।
Word by Word
अङ्गहीनम्limbless
अङ्गहीनम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअङ्ग + हीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन; तत्पुरुषः ‘अङ्गैः हीनः’ (deprived of limbs) — ‘नरम्’ इति विशेषणम्
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect/लिट्), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन
असौthat man (he)
असौ:
कर्ता (Karta/कर्ता)
TypeNoun
Rootअसद्/अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन
नरम्a man
नरम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/द्वितीया), एकवचन
दुःशितमानसम्with a troubled/tainted mind
दुःशितमानसम्:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुःशित (कृदन्त; √शि/√शय्? ‘to harm/afflict’ as adjectival) + मानस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः ‘दुःशितं मानसं यस्य’ (one whose mind is afflicted/evil) — ‘नरम्’ इति विशेषणम्
गोधाम्an iguana
गोधाम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootगोधा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
शशकम्a hare
शशकम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootशशक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
शल्यम्a thorn/spear (portent object)
शल्यम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootशल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
रिक्तकुम्भम्an empty pot
रिक्तकुम्भम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootरिक्त + कुम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘रिक्तः कुम्भः’ (empty pot)
सरीमृपम्a ‘sarīmṛpa’ (unclear/rare portent creature)
सरीमृपम्:
कर्म (Karma/कर्म)
TypeNoun
Rootसरी + मृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (पाठान्तर/दुर्लभ-शब्द): ‘सरी’ (creeping/serpent-like?) + ‘मृप’ (animal?)—अशुभ-निमित्त-रूपेण वस्तु/प्राणी