
Agastya’s Instruction on Bhakti and Mantra-Siddhi; Descent to Pātāla and the Hearing of Vaiṣṇavī Kathā
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଗୁରୁ–ଶିଷ୍ୟ ପରମ୍ପରାରେ ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରସଙ୍ଗ ଗଢ଼ିଦିଅନ୍ତି। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାରଣ ଜାଣି କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଭାର୍ଗବ ରାମ (ପରଶୁରାମ)ଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ଭକ୍ତିର ତ୍ରିବିଧ ସ୍ୱରୂପ ବୁଝି ନିୟମିତ ସାଧନା କଲେ ଶୀଘ୍ର ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ମିଳେ ବୋଲି ସେ ପ୍ରାୟୋଗିକ ମାର୍ଗ କହନ୍ତି। ଅନନ୍ତଦର୍ଶନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସେ ଏକଥର ନାଗରାଜମାନଙ୍କ ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ ପାତାଳକୁ ଯାଇ, ସେଠାରେ ସନକାଦି, ନାରଦ, ଗୌତମ, ଜାଜଲି, କ୍ରତୁ ଆଦି ସିଦ୍ଧ-ଋଷିମାନେ ଜ୍ଞାନାର୍ଥେ ଫଣିନାୟକ ଶେଷଙ୍କ ପୂଜା କରୁଥିବା ସଭା ଦେଖନ୍ତି। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବସି ଆନନ୍ଦରେ ବୈଷ୍ଣବୀ କଥା ଶୁଣନ୍ତି; ଭୂତଧାତ୍ରୀ ଭୂମି ଶେଷଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି ନିରନ୍ତର ପ୍ରଶ୍ନ କରନ୍ତି ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା। ଶେଷଙ୍କ କୃପାରେ ଋଷିମାନେ ‘କୃଷ୍ଣପ୍ରେମାମୃତ’ ସଦୃଶ ଉପଦେଶ ଶ୍ରବଣ କରନ୍ତି। ପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ବରାହାଦି ଅବତାରଚରିତ ସହିତ ଏକ ସ୍ତୋତ୍ର ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନ୍ତି—ଯାହା ପାପହର, ସୁଖ-ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଓ ଜ୍ଞାନ-ବିବେକର କାରଣ। ଶେଷରେ ଭୂମି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଓ ନାମ ବିଷୟରେ ଭକ୍ତିପୂର୍ବକ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ଦିବ୍ୟ ନାମତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଲୀଳାବତାରର ସାଧକତାକୁ ଆଗରେ ଆଣନ୍ତି।
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवच रिते पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३५// वसिष्ठ उवाच अवगत्य स वै सर्वं कारणं प्रीतमानसः / उवाच भार्गवं राममगस्त्यः कुंभसंभवः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟମଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦର ଭାର୍ଗବଚରିତର ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ସମସ୍ତ କାରଣ ଜାଣି ପ୍ରୀତମନା ହୋଇ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଭାର୍ଗବ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 2
अगस्त्य उवाच शृणु राम महाभाग कथयामि हितं तव / मन्त्रस्य सिद्धिं येन त्वं शीघ्रमेव समाप्नुयाः
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ରାମ, ଶୁଣ; ମୁଁ ତୋର ହିତକଥା କହୁଛି, ଯାହାଦ୍ୱାରା ତୁ ଶୀଘ୍ରେ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇବୁ।
Verse 3
भक्तेस्तु लक्षणं ज्ञात्वा त्रिविधाया महामते / यो यतेत नरस्तस्य सिद्धिर्भवति सत्वरम्
ହେ ମହାମତେ! ତ୍ରିବିଧ ଭକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ଜାଣି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ତାହାରେ ଯତ୍ନ କରେ, ତାହାର ସିଦ୍ଧି ଶୀଘ୍ର ହୁଏ।
Verse 4
एकदाहमनुप्राप्तो ऽनन्तदर्शनकाङ्क्षया / पातालं नागराचैन्द्रैः शोभितं परया मुदा
ଏକଦା ଅନନ୍ତଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ମୁଁ ପାତାଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲି; ସେଠା ନାଗରାଜ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରସମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
Verse 5
तत्र दृष्टा महाभाग मया सिद्धाः समन्ततः / सनकाद्या नारदश्च गौतमो जाजलिःक्रतुः
ହେ ମହାଭାଗ! ସେଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତଦିଗରେ ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲି—ସନକାଦି, ନାରଦ, ଗୌତମ, ଜାଜଲି ଓ କ୍ରତୁ।
Verse 6
ऋभुर्हंसो ऽरुणिश्चैव वाल्मीकिः शक्तिरासुरिः / एते ऽन्ये च महासिद्धा वात्स्यायनमुखा द्विज
ଋଭୁ, ହଂସ, ଅରୁଣି, ବାଲ୍ମୀକି, ଶକ୍ତି, ଆସୁରି—ଏମାନେ ଓ ବାତ୍ସ୍ୟାୟନମୁଖ ଅନ୍ୟ ମହାସିଦ୍ଧମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
Verse 7
उपासत ह्युपा सीना ज्ञानार्थं फणिनायकम् / तं नमस्कृत्य नागैन्द्रैः सह सिद्धैर्महात्मभिः
ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ପାଇବାକୁ ଫଣିନାୟକ (ନାଗନାୟକ)ଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ଆସୀନ ଥିଲେ; ନାଗେନ୍ଦ୍ର ଓ ମହାତ୍ମା ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି।
Verse 8
उपविष्टः कथात्तत्र शृण्वानो वैष्णवीर्मुदा / येयं भूमिर्महाभाग भूतधात्री स्वरूपिणी
ସେ ତଠାରେ ବସି ଆନନ୍ଦରେ ବୈଷ୍ଣବୀ କଥା ଶୁଣୁଥିଲା; ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ଭୂମି ଭୂତଧାତ୍ରୀ ସ୍ୱରୂପିଣୀ।
Verse 9
निविष्टा पुरतस्तस्य शृण्वन्ती ताः कथाः सदा / यद्यत्पृच्छति सा भूमिः शेषं साक्षान्महीधरम्
ସେ ଭୂମି ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବସି ସଦା ସେହି କଥାଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣୁଥିଲା; ଯାହା ଯାହା ପଚାରୁଥିଲା, ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହୀଧର ଶେଷଙ୍କୁ ପଚାରୁଥିଲା।
Verse 10
शृण्वन्ति ऋषयः सर्वे तत्रस्था तदनुग्रहात् / मया तत्र श्रुतं वत्स कृष्णप्रेमामृतं शुभम्
ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରୁ ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଋଷି ଶୁଣୁଛନ୍ତି; ହେ ବତ୍ସ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଶୁଭ କୃଷ୍ଣପ୍ରେମାମୃତ ଶୁଣିଛି।
Verse 11
स्तोत्रं तत्ते प्रवक्ष्यामि यस्यार्थं त्वमिहागतः / वाराहाद्यवताराणां चरितं पापनाशनम्
ତୁମେ ଯେହେତୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ସେହି ସ୍ତୋତ୍ର ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି; ବରାହାଦି ଅବତାରମାନଙ୍କ ଚରିତ ପାପନାଶକ।
Verse 12
सुखदं मोक्षदं चैव ज्ञानविज्ञान कारणम् / श्रुत्वा सर्वं धरा वत्स प्रत्दृष्टा तं धराधरम्
ଏହା ସୁଖଦାୟକ, ମୋକ୍ଷଦାୟକ ଏବଂ ଜ୍ଞାନ-ବିଜ୍ଞାନର କାରଣ; ହେ ବତ୍ସ, ସବୁ ଶୁଣି ଧରା ସେ ଧରାଧରଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଲା।
Verse 13
उवाच प्रणता भूयो ज्ञातुं कृष्णविचेष्टितम् / धरण्युवाच अलङ्कृतं जन्म पुंसामपि नन्दव्रजौकसाम्
ପ୍ରଣତ ହୋଇ ସେ ପୁଣି କହିଲା—ମୁଁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଚେଷ୍ଟା ଜାଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ଧରଣୀ କହିଲେ—ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜବାସୀ ଲୋକଙ୍କର ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟ ଅଲଙ୍କୃତ ଓ ଧନ୍ୟ ହେଲା।
Verse 14
तस्य देवस्य कृष्णस्य लीलाविग्रहधारिणः / जयोपाधिनियुक्तानि संति नामान्यनेकशः
ଲୀଳାବିଗ୍ରହ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେଇ ଦେବ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ବିଜୟ-ଉପାଧିଯୁକ୍ତ ଅନେକ ନାମ ଅଛି।
Verse 15
तेषु नामानि मुख्यानि श्रोतुकामा चिरादहम् / तत्तानि ब्रूहि नामानि वासुदेवस्य वासुके
ସେହି ନାମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମୁଖ୍ୟ ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଧରି ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି। ହେ ବାସୁକେ, ବାସୁଦେବଙ୍କ ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକ କହ।
Verse 16
नातः परतरं पुण्यं त्रिषु लोकेषु विद्यते / शेष उवाच वसुंधरे वरारोहे जनानामस्ति मुक्तिदम्
ଏହାଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ୟ ତିନି ଲୋକରେ ନାହିଁ। ଶେଷ କହିଲେ—ହେ ବସୁନ୍ଧରେ, ହେ ବରାରୋହେ, ଏହା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।
Verse 17
सर्वमङ्गलमूर्द्धन्यमणिमाद्यष्टसिद्धिदम् / महापातककोटिघ्न सर्वतीर्थफलप्रदम्
ଏହା ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଶିରୋମଣି; ଅଣିମା ଆଦି ଅଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ; କୋଟି କୋଟି ମହାପାତକ ନାଶ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ।
Verse 18
समस्तजपयज्ञानां फलदं पापनाशनम् / शृणु देवि प्रवक्ष्यामि नाम्नामष्टोतरं शतम्
ଏହା ସମସ୍ତ ଜପ ଓ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ପାପ ନାଶ କରେ। ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ—ମୁଁ ନାମମାନଙ୍କର ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର ଶତ କହିବି।
Verse 19
महस्रनाम्नां पुण्यानां त्रिरावृत्त्या तु यत्फलम् / एकावृत्त्या तु कृष्णस्य नामैकं तत्प्रयच्छति
ପୁଣ୍ୟ ସହସ୍ରନାମକୁ ତିନିଥର ଆବୃତ୍ତି କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋଟିଏ ନାମକୁ ଗୋଟିଏଥର ଜପିଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
Verse 20
तस्मात्पुण्यतरं चैतत्स्तोत्रं पातकनाशनम् / नाम्नामष्टोत्तरशतस्याहमेव ऋषिः प्रिये
ଏହି କାରଣରୁ ଏହା ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାତକନାଶକ ସ୍ତୋତ୍ର। ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏହି ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର-ଶତନାମର ଋଷି ମୁଁ ନିଜେ।
Verse 21
छन्दो ऽनुष्टुब्देवता तु योगः कृष्णप्रियावहः / श्रीकृष्णः कमलानाथो वासुदेवः सनातनः
ଏହାର ଛନ୍ଦ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍; ଦେବତା-ଯୋଗ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟତା ଆଣେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, କମଳନାଥ, ବାସୁଦେବ—ସନାତନ।
Verse 22
वसुदेवात्मजः पुण्यो लीलामानुषविग्रहः / श्रीवत्सकौस्तभधरो यशोदावत्सलो हरिः
ସେ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର, ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପ, ଲୀଳାର୍ଥେ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି। ଶ୍ରୀବତ୍ସ-କୌସ୍ତୁଭଧାରୀ, ଯଶୋଦାପ୍ରତି ବାତ୍ସଲ୍ୟମୟ ହରି।
Verse 23
चतुर्भुजात्तचक्रासिगदाशङ्खाद्युदायुधः / देवकीनन्दनः श्रीशो नन्दगोपप्रियात्मजः
ସେ ଚତୁର୍ଭୁଜ; ଚକ୍ର, ଖଡ୍ଗ, ଗଦା, ଶଙ୍ଖ ଆଦି ଦିବ୍ୟ ଆୟୁଧଧାରୀ; ଦେବକୀନନ୍ଦନ, ଶ୍ରୀପତି, ନନ୍ଦଗୋପଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର।
Verse 24
यमुनावेगसंहारी बलभद्रप्रियानुजः / पूतनाजीवितहरः शकटासुरभञ्जनः
ସେ ଯମୁନାର ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବେଗକୁ ନିବାରଣ କରିଥିବା, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଅନୁଜ; ପୂତନାର ପ୍ରାଣହର, ଶକଟାସୁରଭଞ୍ଜନ।
Verse 25
नन्दप्रजजनानन्दी सच्चिदानन्दविग्रहः / नवनीतविलिप्ताङ्गो नवनीतनटो ऽनघः
ସେ ନନ୍ଦଙ୍କ ବ୍ରଜଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ ସ୍ୱରୂପ; ଯାହାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ନବନୀତରେ ଲିପ୍ତ, ସେ ନିଷ୍ପାପ ନବନୀତ-ନଟ।
Verse 26
नवनीतलवाहारी मुचुकुन्दप्रसादकृत् / षोडशस्त्रीसहस्रेशस्त्रिभङ्गी मधुराकृतिः
ସେ ନବନୀତର ଛୋଟ ଖଣ୍ଡ ହରଣକାରୀ, ମୁଚୁକୁନ୍ଦଙ୍କୁ ପ୍ରସାଦ ଦେଇଥିବା; ଷୋଳହ ହଜାର ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଈଶ, ତ୍ରିଭଙ୍ଗୀ ଭଙ୍ଗିରେ ମଧୁର ଆକୃତି।
Verse 27
शुकवागमृताब्धीन्दुर्गोविन्दो गोविदांपतिः / वत्सपालनसंचारी धेनुकासुरमर्द्दनः
ସେ ଶୁକଦେବଙ୍କ ବାଣୀ-ରୂପ ଅମୃତସାଗରର ଚନ୍ଦ୍ର, ଗୋବିନ୍ଦ, ଗୋପମାନଙ୍କ ପତି; ବତ୍ସ ପାଳନରେ ସଞ୍ଚାରୀ, ଧେନୁକାସୁରମର୍ଦ୍ଦନ।
Verse 28
तृणीकृततृणावर्त्तो यमलार्जुनभञ्जनः / उत्तालतालभेत्ता च तमालश्यामला कृतिः
ଯିଏ ତୃଣାବର୍ତ୍ତକୁ ତୃଣ ସମାନ କରି ଦମନ କଲେ, ଯିଏ ଯମଲାର୍ଜୁନକୁ ଭଞ୍ଜନ କଲେ, ଯିଏ ଉଚ୍ଚ ତାଳବୃକ୍ଷକୁ ଭେଦିଲେ, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ତମାଳବୃକ୍ଷ ପରି ଶ୍ୟାମ।
Verse 29
गोपगोपीश्वरो योगी सूर्यकोटिसमप्रभः / इलापतिः परञ्ज्योतिर्यादवेन्द्रो यदूद्वहः
ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଈଶ୍ୱର, ଯୋଗୀ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ; ଇଲାପତି, ପରଂଜ୍ୟୋତି, ଯାଦବେନ୍ଦ୍ର, ଯଦୁବଂଶର ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
Verse 30
वनमाली पीतवासाः पारिजातापहरकः / गोवर्द्धनाचलोद्धर्त्ता गोपालः सर्वपालकः
ବନମାଳୀ, ପୀତବାସ ପରିଧାନକାରୀ, ପାରିଜାତ ଅପହରଣକାରୀ; ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଧର୍ତ୍ତା, ଗୋପାଳ, ସର୍ବପାଳକ।
Verse 31
अजो निरञ्जनः कामजनकः कञ्जलोचनः / मधुहा मथुरानाथो द्वारकानाथको बली
ଅଜ, ନିରଞ୍ଜନ, କାମଜନକ, କଞ୍ଜଲୋଚନ; ମଧୁହା, ମଥୁରାନାଥ, ଦ୍ୱାରକାନାଥ, ବଳୀ।
Verse 32
वृन्दावनान्तसंचारी तुलसीदामभूषणः / स्यमन्तकमणेर्हर्त्ता नरनारायणात्मकः
ବୃନ୍ଦାବନାନ୍ତେ ସଞ୍ଚାରୀ, ତୁଳସୀଦାମରେ ଭୂଷିତ; ସ୍ୟମନ୍ତକମଣିର ହର୍ତ୍ତା, ନର-ନାରାୟଣାତ୍ମକ।
Verse 33
कुब्जाकृष्टांबरधरो मायी परमपूरुषः / मुष्टिकासुरचाणूरमल्लयुद्धविशारदः
କୁବ୍ଜା ଟାଣିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିଥିବା ମାୟାମୟ ପରମପୁରୁଷ; ମୁଷ୍ଟିକାସୁର ଓ ଚାଣୂର ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।
Verse 34
संसारवैरी कंसारिर्मुरारिर्नरकान्तकः / अनादि ब्रह्मचारी च कृष्णाव्यसनकर्षकः
ସଂସାରର ବୈରୀ, କଂସର ଶତ୍ରୁ, ମୁରାରି, ନରକାନ୍ତକ; ଅନାଦି ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତଙ୍କ ବ୍ୟସନ ହରଣକାରୀ।
Verse 35
शिशुपालशिरस्छेत्ता दुर्योधनकुलान्तकृत / विदुराक्रूरवरदो विश्वरूपप्रदर्शकः
ଶିଶୁପାଳର ଶିର ଛେଦକ, ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କୁଳାନ୍ତକାରୀ; ବିଦୁର ଓ ଅକ୍ରୂରଙ୍କୁ ବରଦାନକାରୀ, ବିଶ୍ୱରୂପ ପ୍ରଦର୍ଶକ।
Verse 36
सत्यवाक्सत्यसंकल्पः सत्यभामारतो जयी / सुभद्रापूर्वजो विष्णुर्भीष्ममुक्तिप्रदायकः
ସତ୍ୟବାକ୍, ସତ୍ୟସଙ୍କଳ୍ପ; ସତ୍ୟଭାମାରତ, ଜୟୀ; ସୁଭଦ୍ରାର ଅଗ୍ରଜ ବିଷ୍ଣୁ, ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ମୁକ୍ତିଦାତା।
Verse 37
जगद्गुरुर्जगन्नाथो वेणुवाद्य विशारदः / वृषभासुरविध्वंसी बकारिर्बाणबाहुकृत्
ଜଗଦ୍ଗୁରୁ, ଜଗନ୍ନାଥ, ବେଣୁବାଦ୍ୟରେ ପାରଙ୍ଗତ; ବୃଷଭାସୁର ବିଧ୍ୱଂସୀ, ବକାସୁର ବୈରୀ, ବାଣାସୁରର ବାହୁ ଛେଦକ।
Verse 38
युधिष्टिरप्रतिष्ठाता बर्हिबर्हावतंसकः / पार्थसारथिरव्यक्तो गीतामृतमहोदधिः
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା, ମୟୂରପିଛ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ; ପାର୍ଥଙ୍କ ସାରଥି, ଅବ୍ୟକ୍ତ ପ୍ରଭୁ—ଗୀତାମୃତର ମହାସାଗର।
Verse 39
कालीयफणिमाणिक्यरञ्जितः श्रीपदांबुजः / दामोदरो यज्ञभोक्ता दानवैद्रविनाशनः
କାଳୀୟ ସର୍ପର ଫଣିମାଣିକ୍ୟ କାନ୍ତିରେ ରଞ୍ଜିତ ଶ୍ରୀପଦାମ୍ବୁଜ; ଦାମୋଦର, ଯଜ୍ଞଭୋକ୍ତା, ଦାନବଦଳ ବିନାଶକ।
Verse 40
नारायणः परं ब्रह्म पन्नगाशनवाहनः / जलक्रीडासमासक्तगोपीवस्त्रापहारकः
ନାରାୟଣ, ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ; ସର୍ପଭକ୍ଷକ ଗରୁଡ ଯାହାଙ୍କ ବାହନ; ଜଳକ୍ରୀଡାରେ ଆସକ୍ତ, ଗୋପୀବସ୍ତ୍ର ଅପହାରକ।
Verse 41
पुण्यश्लोकस्तीर्थपादो वेदवेद्यो दयानिधिः / सर्वतीर्थान्मकः सर्वग्रहरूपी परात्परः
ପୁଣ୍ୟଶ୍ଲୋକ, ତୀର୍ଥପାଦ; ବେଦଦ୍ୱାରା ବେଦ୍ୟ, ଦୟାନିଧି; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ ଗ୍ରହର ରୂପ, ପରାତ୍ପର।
Verse 42
इत्येवं कृष्णदेवस्य नाम्नामष्टोत्तरं शतम् / कृष्णोन कृष्णभक्तेन श्रुत्वा गीतामृतं पुरा
ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଦେବଙ୍କ ନାମର ଅଷ୍ଟୋତ୍ତର-ଶତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା; ପୁରାକାଳେ କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଠାରୁ ଗୀତାମୃତ ଶୁଣି (ଏହା କହିଲେ)।
Verse 43
स्तोत्रं कृष्णप्रियकरं कृतं तस्मान्मया श्रुतम् / कृष्णप्रेमामृतं नाम परमानन्ददायकम्
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ମୁଁ ସେଠାରୁ ଶୁଣି ଏହା ରଚିଲି। ଏହାର ନାମ ‘କୃଷ୍ଣପ୍ରେମାମୃତ’, ଯାହା ପରମ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
Verse 44
अत्युपद्रवदुः खघ्नं परमायुष्य वर्द्धनम् / दानं व्रतं तपस्तीर्थं यत्कृतं त्विह जन्मनि
ଏହା ଅତ୍ୟଧିକ ଉପଦ୍ରବ ଓ ଦୁଃଖକୁ ନାଶ କରେ ଏବଂ ପରମ ଆୟୁ ବଢ଼ାଏ; ଏହି ଜନ୍ମରେ କରା ଦାନ, ବ୍ରତ, ତପ, ତୀର୍ଥସେବାର ଫଳ ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ଅଛି।
Verse 45
पठतां शृण्वतां चैव कोटिकोटिगुणं भवेत् / पुत्रप्रदमपुत्राणामगती नां गतिप्रदम्
ଯେମାନେ ଏହା ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କୋଟିକୋଟି ଗୁଣ ଫଳ ମିଳେ; ଏହା ନିଃସନ୍ତାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ର ଦେଉଛି ଏବଂ ଅଗତିଙ୍କୁ ଗତି ଦେଉଛି।
Verse 46
धनवाहं दरिद्राणां जयेच्छूनां जयावहम् / शिशूनां गोकुलानां च पुष्टिदं पुण्यवर्द्धनम्
ଏହା ଦରିଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଆଣେ, ଜୟ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୟ ଦେଉଛି; ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଓ ଗୋକୁଳବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଷ୍ଟିଦାୟକ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟବର୍ଦ୍ଧକ।
Verse 47
बालरोगग्रहादीनां शमनं शान्तिकारकम् / अन्ते कृष्णस्मरणदं भवतापत्रयापहम्
ଏହା ବାଳରୋଗ, ଗ୍ରହାଦି ପୀଡାକୁ ଶମନ କରି ଶାନ୍ତି ଦେଉଛି; ଶେଷକାଳେ କୃଷ୍ଣସ୍ମରଣ ଦେଇ ସଂସାରର ତ୍ରିବିଧ ତାପକୁ ହରେ।
Verse 48
असिद्धसाधकं भद्रे जपादिकरमात्मनाम् / कृष्णाय यादवेन्द्राय ज्ञानमुद्राय योगिने
ହେ ଭଦ୍ରେ! ଏହି ଜପାଦି ଆତ୍ମମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅସିଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ସିଦ୍ଧ କରେ—ଯାଦବେନ୍ଦ୍ର, ଜ୍ଞାନମୁଦ୍ରାଧାରୀ ଯୋଗୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ (ଅର୍ପିତ)।
Verse 49
नाथाय रुक्मिणीशाय नमो वेदान्तवेदिने / इमं मन्त्रं महादेवि जपन्नेव दिवा निशम्
ରୁକ୍ମିଣୀନାଥ, ବେଦାନ୍ତଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହେ ମହାଦେବୀ! ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ଦିନରାତି ଜପ କର।
Verse 50
सर्वग्रहानुग्रहभाक्सर्वप्रियतमो भवेत् / पुत्रपौत्रैः परिवृतः सर्वसिद्धिसमृद्धिमान्
ସେ ସମସ୍ତ ଗ୍ରହଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇ ସବୁଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ହୁଏ; ପୁତ୍ର-ପୌତ୍ରରେ ପରିବୃତ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧିରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 51
निषेव्य भोगानन्ते ऽपिकृष्णासायुज्यमाप्नुयात् / अगस्त्य उवाच एतावदुक्तो भागवाननन्तो मूर्त्तिस्तु संकर्षणसंज्ञिता विभो
ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ସେ କୃଷ୍ଣ-ସାୟୁଜ୍ୟ ପାଏ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ଏତେ କହି, ‘ସଙ୍କର୍ଷଣ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତିଧାରୀ ଭଗବାନ ଅନନ୍ତ, ହେ ବିଭୋ! (ବିରତ ହେଲେ)।
Verse 52
धराधरो ऽलं जगतां धरायै निर्दिश्य भूयो विरराम मानदः / ततस्तु सर्वे सनकादयो ये समास्थितास्तत्परितः कथादृताः / आनन्द पूर्ण्णंबुनिधौ निमग्नाः सभाजयामासुरहीश्वरं तम्
ଜଗତକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା ଧରା ପାଇଁ ‘ଏତେ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ’ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରି, ମାନଦ ଧରାଧର ପୁନଃ ବିରତ ହେଲେ। ତାପରେ ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ବସିଥିବା ସନକାଦି ସମସ୍ତେ କଥାରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ, ଆନନ୍ଦପୂର୍ଣ୍ଣ ସାଗରରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ, ସେହି ଅହୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
Verse 53
ऋषय ऊचुः नमो नमस्ते ऽखिलविश्वाभावन प्रपन्नभक्तार्त्तिहराव्ययात्मन् / धराधरायापि कृपार्णवाय शेषाय विश्वप्रभवे नमस्ते
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ଅଖିଳ ବିଶ୍ୱର ପୋଷକ! ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ଶରଣାଗତ ଭକ୍ତଙ୍କ ଆର୍ତ୍ତି ହରଣକାରୀ, ଅବ୍ୟୟ ଆତ୍ମନ୍! ଧରାଧର ଓ କୃପାସାଗର ଶେଷ, ବିଶ୍ୱପ୍ରଭୁ—ନମସ୍କାର।
Verse 54
कृष्णामृतं नः परिपायितं विभो विधूतपापा भवता कृता वयम् / भवादृशा दीनदयालवो विभो समुद्धरन्त्येव निजान्हि संनतान्
ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ ଆମକୁ କୃଷ୍ଣାମୃତ ପାନ କରାଇଛନ୍ତି; ତାହାରେ ଆମ ପାପ ଧୋଇଗଲା। ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ ପରି ଦୀନଦୟାଳୁ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତି।
Verse 55
एवं नमस्कृत्य फणीश पादयोर्मनो विधायाखिलकामपूरयोः / प्रदक्षिणीकृत्य धराधराधरं सर्वे वयं स्वावसथानुपागताः
ଏଭଳି ଫଣୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରି, ସର୍ବକାମପୂରକ ସେହି ପାଦରେ ମନ ନିବେଶ କରି, ଧରାଧରଧାରକ (ଶେଷ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଜ ନିଜ ଆବାସକୁ ଫେରିଗଲୁ।
Verse 56
इति ते ऽभिहितं राम स्तोत्रं प्रेमामृताभिधम् / कृष्णस्य राधाकान्तस्य सिद्धिदम्
ହେ ରାମ! ଏଭଳି ‘ପ୍ରେମାମୃତ’ ନାମକ ସ୍ତୋତ୍ର ତୁମକୁ କୁହାଗଲା; ଏହା ରାଧାକାନ୍ତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଏବଂ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ।
Verse 57
इदं राम महाभाग स्तोत्रं परमदुर्लभम् / श्रुतं साक्षाद्भगवतः शेषात्कथयतः कथाः
ହେ ମହାଭାଗ ରାମ! ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ପରମ ଦୁର୍ଲଭ; କଥା କହୁଥିବା ସାକ୍ଷାତ୍ ଭଗବାନ ଶେଷଙ୍କ ଠାରୁ ମୁଁ ଏହା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଶୁଣିଛି।
Verse 58
यावन्ति मन्त्रजालानि स्तोत्राणि कवचानि च
ଯେତେ ମନ୍ତ୍ରଜାଳ, ସ୍ତୋତ୍ର ଓ କବଚ ଅଛି—ସେସବୁ।
Verse 59
त्रैलोक्ये तानि सर्वाणि सिद्ध्यन्त्येवास्य शीलनात् / वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा महाराज कृष्णप्रेमामृतं स्तवम् / यावद्व्यरसींत्स मुनिस्तावत्स्वर्यानमागतम्
ତ୍ରିଲୋକରେ ସେସବୁ ଏହାର ଅଭ୍ୟାସରେ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ଏମିତି କହି ସେ ‘କୃଷ୍ଣପ୍ରେମାମୃତ’ ସ୍ତବ ପଠିଲେ; ସେତେବେଳେ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ବିମାନ ଆସିଲା।
Verse 60
चतुर्भिरद्भुतैः सिद्धैः कामरूपैर्मनोजवैः / अनुयातमथोत्प्लुत्य स्त्रीपुंसौ हरिणौ तदा / अगस्त्यचरणौ नत्वा समारुरुहतुर्मुदा
କାମରୂପୀ ଓ ମନୋଜବ ଚାରି ଅଦ୍ଭୁତ ସିଦ୍ଧ ସହ ଅନୁଗମନ କଲେ। ତାପରେ ସେ ହରିଣୀ ଓ ହରିଣ ଲାଫି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଚରଣରେ ନମସ୍କାର କରି ଆନନ୍ଦରେ (ବିମାନରେ) ଚଢ଼ିଲେ।
Verse 61
दिव्यदेहधरौ भूत्वा संखचक्रादिचिह्नितौ / गतौ च वैष्णवं लोकं सर्व देवन मस्कृतम् / पश्यतां सर्वभूतानां भार्गवागस्त्ययोस्तथा
ସେମାନେ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରାଦି ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ—ସମସ୍ତ ଭୂତ ଓ ଭାର୍ଗବ-ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ।
Agastya states that swift mantra-siddhi depends on recognizing the threefold character of bhakti and applying disciplined effort; spiritual qualification (bhakti-lakṣaṇa) is treated as the enabling condition for rapid attainment.
Pātāla is presented as a locus of esoteric learning where siddhas and nāga-kings venerate Śeṣa for jñāna; Bhūmi herself is depicted as repeatedly questioning Śeṣa, making Śeṣa a cosmological ‘knowledge-bearer’ (mahīdharā) and a hub for Vaiṣṇavī teaching.
The text pivots to Kṛṣṇa-centered devotion: teachings are called ‘kṛṣṇa-prema-amṛta,’ and Bhūmi requests Kṛṣṇa’s chief names and līlā—implying nāma (divine epithets) and avatāra-carita (e.g., Varāha onward) as purifying, liberating vehicles of knowledge.