Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 29
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā
Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account
Devanagari script
यो ऽयं संदृश्यते चास्य पार्श्वं शिष्यो ऽकृतव्रणः / सचाने न महाभागस्त्रातो व्याघ्रभयातुरः
Transliteration
yo 'yaṃ saṃdṛśyate cāsya pārśvaṃ śiṣyo 'kṛtavraṇaḥ / sacāne na mahābhāgastrāto vyāghrabhayāturaḥ
Translation
ଯେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଛି—ଏହି ଶିଷ୍ୟ ଅକୃତବ୍ରଣ; ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଭାଗ ଵ୍ୟାଘ୍ରଭୟରେ ଆତୁର ହେବାବେଳେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
Word by Word
यःwho
यः:
Karta (कर्ता; of implied clause)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
संदृश्यतेis seen/appears
संदृश्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम् + दृश् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि प्रयोग (passive sense: is seen)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अस्यof him
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी, एकवचन
पार्श्वम्side/nearby
पार्श्वम्:
Adhikarana (अधिकरण; spatial)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; (अव्ययीभाववत्) ‘beside’ अर्थे
शिष्यःdisciple
शिष्यः:
Karta (कर्ता; apposition to यः/अयम्)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
अकृत-व्रणःunwounded/without injury
अकृत-व्रणः:
Karta (कर्ता; adjectival)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्) + कृत (कृदन्त) + व्रण (प्रातिपदिक)
Formनञ्-तत्पुरुष-समास (अकृतः व्रणः यस्य/अकृतव्रण); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् शिष्यस्य
सhe
स:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अनेhere/in this (place)
अने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसप्तमी, एकवचन; ‘अस्मिन्’ अर्थे (locative: here/in this)
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation)
महाभागःthe fortunate one
महाभागः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन
त्रातःsaved/rescued
त्रातः:
Karta (कर्ता; predicate adjective)
TypeAdjective
Rootत्रा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; (passive participle)
व्याघ्र-भय-आतुरःdistressed by fear of a tiger
व्याघ्र-भय-आतुरः:
Karta (कर्ता; adjectival)
TypeAdjective
Rootव्याघ्र (प्रातिपदिक) + भय (प्रातिपदिक) + आतुर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (व्याघ्रस्य भयम्; तेन आतुरः); पुंलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् महाभागस्य