Adhyaya 34
Kārttavīrya–Paraśurāma-saṅgrāma-kathā (Sagara’s Inquiry and Vasiṣṭha’s Account)
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ରାଜସଭା-ଋଷି ସଂବାଦରୂପେ କଥା ଆଗେଇଯାଏ। ରାଜା ସଗର ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରରୂପ ପୂଜ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଔର୍ବଙ୍କ କୃପାରୁ ପ୍ରକାଶିତ ଆରୋଗ୍ୟଦାୟକ କବଚ ଓ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ୟାର ଶକ୍ତିଦାନକୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି ଏବଂ ପଚାରନ୍ତି—ରାମ ଭାର୍ଗବ (ପରଶୁରାମ) କିପରି କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଅର୍ଜୁନକୁ ପତନ କରାଇଲେ, ବିଶେଷକରି ଶିବ/ଦତ୍ତ ଅନୁଗ୍ରହପ୍ରାପ୍ତ ଦୁଇ ‘ପ୍ରିୟ’ ବୀର ରାମ ଓ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ କିପରି ଘଟିଲା। ବଶିଷ୍ଠ ପାପନାଶିନୀ ବର୍ଣ୍ଣନା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି: ରାମ ଗୁରୁଠାରୁ କବଚ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପାଇ ପୁଷ୍କରରେ ଶତବର୍ଷ କଠୋର ତପ କରନ୍ତି—ତ୍ରିଷବଣ ସ୍ନାନ, ସନ୍ଧ୍ୟାଉପାସନା, ଭୂମିଶୟନ, ଏବଂ ଭୃଗୁ ପରମ୍ପରା ପାଇଁ ନିତ୍ୟ ଯଜ୍ଞସାମଗ୍ରୀ ସଂଗ୍ରହ। ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମଲାପହାରୀ ଭାବେ ପୂଜନ୍ତି। ପରେ ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରରେ ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଶିକାରୀର ଭୟରେ ପଳାଉଥିବା ହରିଣ-ହରିଣୀ ରାମଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଜଳାଶ୍ରୟ ନେଉଛନ୍ତି—ଏହି ଘଟଣା ଆଗାମୀ ସଂଘର୍ଷର ଭୂମିକା ଗଢ଼େ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रयस्त्रिंशत्तमो ऽध्यायः सगर उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग महान्मे ऽनुग्रहः कृतः / यदिदं कवचं मह्यं प्रकाशितमनामयम्
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣେ (ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତେ), ମଧ୍ୟମଭାଗେ, ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦେ, ଭାର୍ଗବଚରିତେ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍ତମୋ ଅଧ୍ୟାୟଃ। ସଗର କହିଲେ—ହେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ମହାଭାଗ, ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ମହାନ୍ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି; ଯେ ଏହି ନିରାମୟ କବଚ ମୋତେ ପ୍ରକାଶ କରିଲେ।
Verse 2
और्वेणानुगृहीतो ऽहं कृतास्त्रो यदनुग्रहात् / भवतस्तु कृपापात्रं जातो ऽहमधुना विभो
ଔର୍ବ ମୁନିଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହରେ ମୁଁ ଅନୁଗୃହୀତ ହେଲି, ତାଙ୍କ କୃପାରୁ ଅସ୍ତ୍ରସମ୍ପନ୍ନ ହେଲି। ହେ ବିଭୋ, ଏବେ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କୃପାପାତ୍ର ହୋଇଛି।
Verse 3
रामेण भार्गवेन्द्रेण कार्त्तवीर्यो नृपो गुरो / यथा समापितो वीरस्तन्मे विस्तरतो वद
ହେ ଗୁରୋ, ଭାର୍ଗବେନ୍ଦ୍ର ରାମ ଯେପରି ବୀର ରାଜା କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟଙ୍କୁ ସମାପ୍ତ କଲେ, ସେଥି ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।
Verse 4
कृपापात्रं स दत्तस्य राजा रामः शिवस्य च / उभौ तौ समरे वीरौ जघटाते कथं गुरो
ହେ ଗୁରୋ, ଦତ୍ତଙ୍କ କୃପାପାତ୍ର ସେ ରାଜା ରାମ ଓ ଶିବଙ୍କ କୃପାପାତ୍ର—ସେଇ ଦୁଇ ବୀର ସମରରେ କିପରି ମୁହାଁମୁହିଁ ହେଲେ?
Verse 5
वसिष्ठ उवाच शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि चरितं पापनाशनम् / कार्त्तवीर्यस्य भूपस्य रामस्य च महात्मनः
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଶୁଣ; ମୁଁ ପାପନାଶକ ଚରିତ କହିବି—ଭୂପ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଓ ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କର।
Verse 6
स रामः कवचं लब्ध्वा मन्त्रं चैव गुरोर्मुखात् / चकार माधनं तस्य भक्त्या परमया युतः
ସେ ରାମ ଗୁରୁଙ୍କ ମୁଖରୁ କବଚ ଓ ମନ୍ତ୍ର ପାଇ, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ତାହାର ମାଧନ (ସାଧନା/ଉପାସନା) କଲେ।
Verse 7
भूमिशागी त्रिषवण स्नानसध्यापरायणः / उवासपुष्करे राम शतवर्षमतन्द्रितः
ଭୂମିରେ ଶୟନ କରି, ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟା ସ୍ନାନ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା-ଉପାସନାରେ ନିଷ୍ଠ ରାମ ପୁଷ୍କରେ ଶତବର୍ଷ ଅକ୍ଳାନ୍ତ ରହିଲେ।
Verse 8
समित्पुष्पकुशादीनि द्रव्याण्यहरहर्भृगोः / आनीय काननाद्भूप प्रायच्छदकृतव्रणः
ହେ ଭୂପ! ସେ ନିର୍ଦୋଷ ବ୍ରତଧାରୀ ପ୍ରତିଦିନ ବନରୁ ସମିଧା, ପୁଷ୍ପ, କୁଶ ଆଦି ଦ୍ରବ୍ୟ ଆଣି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ।
Verse 9
सततं ध्यानसंयुक्तो रामो मतिमतां वरः / आराधयामास विभुं कृष्णं कल्मषनाशनम्
ସଦା ଧ୍ୟାନସଂଯୁକ୍ତ, ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ସର୍ବବିଭୁ, କଲ୍ମଷନାଶକ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 10
तस्यैवं यजमानस्य रामस्य जगतीपते / गतं वर्षशतं तत्र ध्यानयुक्तस्य नित्यदा
ହେ ଜଗତୀପତେ! ଏଭଳି ଯଜ୍ଞରେ ନିରତ ଓ ନିତ୍ୟ ଧ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ରାମଙ୍କର ସେଠାରେ ଶତବର୍ଷ କଟିଗଲା।
Verse 11
एकदा तु महाराज रामः स्नातुं गतो महान् / मध्यमं पुष्करं तत्र ददर्शाश्वर्यमुत्तमम्
ଏକଦା, ହେ ମହାରାଜ! ମହାନ୍ ରାମ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ମଧ୍ୟମ ପୁଷ୍କରରେ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
Verse 12
मृग एकः समायातो मृग्य युक्तः पलायितः / व्याधस्य मृगयां प्राप्तो धर्मतप्तो ऽतिपीडितः
ଗୋଟିଏ ମୃଗ ଦୌଡ଼ିଆସିଲା, ଶିକାରଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ। ବ୍ୟାଧର ମୃଗୟାରେ ପଡ଼ି ଧର୍ମତାପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡ଼ିତ ହେଲା।
Verse 13
पिपासितो महाभाग जलपानसमुत्सुकः / रामस्य पश्यतस्तत्र सरसस्तटमागतः
ସେ ମହାଭାଗ ମୃଗ ତୃଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ଥିଲା, ଜଳପାନକୁ ଉତ୍ସୁକ। ରାମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ସେଠାରେ ସରୋବର ତଟକୁ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା।
Verse 14
पश्चान्मृगी समायाता भीता सा चकितेक्षणा / उभो तौ पिबतस्तत्र जलं शङ्कितमानसौ
ତାପରେ ପଛରୁ ଗୋଟିଏ ମୃଗୀ ଆସିଲା, ଭୟଭୀତ ଓ ଚକିତ ନୟନା। ଦୁହେଁ ସେଠାରେ ଜଳ ପିଇଲେ, କିନ୍ତୁ ମନେ ଶଙ୍କା ଥିଲା।
Verse 15
तावत्समागतो व्याधो बाणपाणिर्धनुर्द्धरः / स दृष्ट्वा तत्र संविष्टं रामं भार्गवनन्दनम्
ସେତେବେଳେ ବାଣ ହାତରେ ଧରି, ଧନୁ ଧାରଣ କରିଥିବା ବ୍ୟାଧ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ତାହାଁରେ ବସିଥିବା ଭାର୍ଗବନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
Verse 16
अकृतव्रणसंयुक्तं तस्थौ दूरकृतेक्षणः / स चिन्तयामास तदा शङ्कितो भृगुनन्दनात्
ଦୂରରୁ ଦେଖି ସେ (ରାମଙ୍କୁ) ଘାଉ ନଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି ଠିଆ ହେଲା। ତାପରେ ଭୃଗୁନନ୍ଦନଙ୍କୁ ନେଇ ଶଙ୍କିତ ହୋଇ ଚିନ୍ତା କରିଲା।
Verse 17
अयं रामो महावीरो दुष्टानामन्तकारकः / कथमेतस्य हन्म्येतौ पश्यतो मृगयामृगौ
ଏହି ରାମ ମହାବୀର, ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ସଂହାରକ। ତାଙ୍କ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଏହି ଦୁଇ ଶିକାର ମୃଗକୁ କିପରି ମାରିବି?
Verse 18
इति चिन्ता समाविष्टो व्याधो राजन्यसत्तम / तस्थौ तत्रैव रामस्य भयात्संत्रस्तमानसः
ଏମିତି ଚିନ୍ତାରେ ଆବିଷ୍ଟ ସେ ବ୍ୟାଧ, ହେ ରାଜନ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେଇ ଦାଁଡି ରହିଲା; ରାମଭୟରେ ତାହାର ମନ କମ୍ପିତ ହେଲା।
Verse 19
रामस्तु तौ मृगों दृष्ट्वा पिबन्तौ सभ्यं जलम् / तर्कयामास मेधावी किमत्र भयकारणम्
ରାମ ସେଇ ଦୁଇ ମୃଗକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଜଳ ପିଉଥିବା ଦେଖିଲେ। ତେବେ ମେଧାବୀ ରାମ ଚିନ୍ତା କଲେ—ଏଠାରେ ଭୟର କାରଣ କଣ?
Verse 20
नैवात्र व्याघ्रसेनादो न च व्याधो हि दृश्यते / केनैतौ कारणेनाहो शङ्कितौ चकितेक्षणौ
ଏଠାରେ ନ ବାଘର ଗର୍ଜନ ଶବ୍ଦ, ନ ବ୍ୟାଧ ଦେଖାଯାଏ। ତେବେ କେଉଁ କାରଣରୁ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଶଙ୍କିତ ଓ ଚକିତ ନୟନ?
Verse 21
अथ वा मृगजातिर्हि निसर्गाच्चकितेक्षणा / चेनैतौ जलपाने ऽपि पश्यतश्चकितेक्षणौ
ନହେଲେ ମୃଗଜାତି ସ୍ୱଭାବତଃ ଚକିତ ନୟନୀ। ତେଣୁ ଏହି ଦୁଇଜଣ ଜଳ ପାନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁଦେଖୁ ଚକିତ।
Verse 22
नैतावत्कारणं चात्र किन्तु खेदभयातुरौ / लक्षयेते खिन्नसर्वाङ्गौ कम्पयुक्तौ यतस्त्विमौ
ଏଠାରେ ଏତିକି ମାତ୍ର କାରଣ ନୁହେଁ; ଏହି ଦୁଇଜଣ ଖେଦ ଓ ଭୟରେ ଆତୁର। ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ସର୍ବାଙ୍ଗ କ୍ଲାନ୍ତ ଓ କମ୍ପିତ ଦେଖାଯାଉଛି।
Verse 23
एवं संचिन्त्य मतिमान्स तस्थौ मध्यपुष्करे / शिष्येण संयुतो रामो यावत्तौ चापि संस्थितौ
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାମ ଶିଷ୍ୟ ସହିତ ପୁଷ୍କରର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲେ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ।
Verse 24
पीत्वा जलं ततस्तौ तु वृक्षच्छायासमाश्रितौ / रामं दृष्ट्वा महात्मानं कथां तौ चक्रतुर्मुदा
ତାପରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ ଜଳ ପିଇ ଗଛଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ। ମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ କଥାବାର୍ତ୍ତା କଲେ।
Verse 25
मृग्युवाच कान्त चात्रैव तिष्ठावो यावद्रामो ऽत्रसंस्थितः / अस्य वीरस्य सांनिध्ये भयं नैवावयोर्भवेत्
ମୃଗୀ କହିଲା—ହେ ପ୍ରିୟ, ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାମ ଏଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏଠାରେ ରହିବା। ଏହି ବୀରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଆମକୁ କୌଣସି ଭୟ ହେବ ନାହିଁ।
Verse 26
अत्राप्यागत्य चैव्द्याधौ ह्यावयोः प्रहरिष्यति / दृष्टमात्रो हि मुनिना भस्मीभूतो भविष्यति
ସେ ବ୍ୟାଧ ଏଠାକୁ ମଧ୍ୟ ଆସି ଆମ ଉପରେ ପ୍ରହାର କରିବ; କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିବାମାତ୍ରେ ସେ ଭସ୍ମୀଭୂତ ହେବ।
Verse 27
इत्युक्ते वचने मृग्या रामर् शनतुष्टया / मृगश्चोवाच हर्षेण समाविष्टः प्रियां स्वकाम्
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମଦର୍ଶନରେ ତୃପ୍ତ ମୃଗୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସେ ମୃଗ ହର୍ଷରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ନିଜ ପ୍ରିୟ, ମନୋକାମ୍ୟ କଥା କହିଲା।
Verse 28
एवमेव महाभागे यद्वै वदसि भामिनि / जाने ऽहमपि रामस्य प्रभावं सुमहात्मनः
ହେ ମହାଭାଗେ ଭାମିନି, ତୁମେ ଯାହା କହୁଛ ସେହିପରି ହିଁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେ ସୁମହାତ୍ମା ରାମଙ୍କ ପ୍ରଭାବ ଜାଣେ।
Verse 29
यो ऽयं संदृश्यते चास्य पार्श्वं शिष्यो ऽकृतव्रणः / सचाने न महाभागस्त्रातो व्याघ्रभयातुरः
ଯେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଦେଖାଯାଉଛି—ଏହି ଶିଷ୍ୟ ଅକୃତବ୍ରଣ; ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ମହାଭାଗ ଵ୍ୟାଘ୍ରଭୟରେ ଆତୁର ହେବାବେଳେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
Verse 30
अयं रामो महाभागे जमदग्निसुतो ऽनुजः / पितरं कार्त्तवीर्येण दृष्ट्वा चैव तिरस्कृतम्
ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ରାମ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର (ଅନୁଜ); କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତା ଅପମାନିତ ହେବାକୁ ସେ ଦେଖିଲା।
Verse 31
चकारातितरां क्रुद्धः प्रतिज्ञां नृपघातिनीम् / तत्पूर्तिकामो ह्यगमद्ब्रह्मलोकं पुरा ह्ययम्
ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ନୃପଘାତିନୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲା; ତାହା ପୂରଣ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲା।
Verse 32
स ब्रह्मा दिष्टवांश्चैनं शिवलोकं व्रजेति ह / तस्य त्वाज्ञां समादाय गतो ऽसौ शिवसन्निधिम्
ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ତାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ—“ଶିବଲୋକକୁ ଯାଅ।” ସେଇ ଆଜ୍ଞା ନେଇ ସେ ଶିବସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା।
Verse 33
प्रोवाचाखिलवृत्तान्त राज्ञश्चप्यात्मनः पितुः / स कृपालुर्महादेवः सभाज्य भृगुनन्दनम्
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଓ ନିଜ ପିତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଲା। କୃପାଳୁ ମହାଦେବ ଭୃଗୁନନ୍ଦନକୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
Verse 34
ददौ कृष्णस्य सन्मन्त्रमभेद्यं कवचं तथा / स्वीयं पाशुपतं चास्त्रमन्यास्त्रग्राममेव च
ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ର, ଅଭେଦ୍ୟ କବଚ, ନିଜ ପାଶୁପତ ଅସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ରସମୂହ ମଧ୍ୟ ଦେଲେ।
Verse 35
विसर्जयामास मुदा दत्त्वा शस्त्राणि चादरात् / सो ऽयमत्रागतो भद्रे मेत्रसाधनतत्परः
ଆଦରରେ ଶସ୍ତ୍ର ଦେଇ ସେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଦାୟ କଲେ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ସେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଛି, ମୈତ୍ରୀସାଧନାରେ ତତ୍ପର।
Verse 36
नित्यं जपति धर्मात्मा कृष्णस्य कवचं सुधीः / शतवर्षाणि चाप्यस्य गतानि सुमहात्मनः
ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁଧୀ ନିତ୍ୟ କୃଷ୍ଣକବଚ ଜପ କରେ। ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଶତବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଗତ ହୋଇଛି।
Verse 37
मन्त्र साधयतो भद्रे न च तत्सिद्धिरेति हि / आत्रास्ति कारणं भक्तिः साव वै त्रिविधा मता
ହେ ଭଦ୍ରେ, କେବଳ ମନ୍ତ୍ରସାଧନା କଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସିଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କାରଣ ଭକ୍ତି; ସେ ତିନି ପ୍ରକାର ବୋଲି ମତ।
Verse 38
उत्तमा मध्यमा चैव कनिष्ठा तरलेक्षणे / शिवस्य नारदस्यापि शुकस्य च महात्मनः
ହେ ତରଳେକ୍ଷଣେ, ଭକ୍ତି ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ କନିଷ୍ଠ—ଏମିତି ତିନି ପ୍ରକାର କୁହାଯାଏ; ଶିବ, ନାରଦ ଓ ମହାତ୍ମା ଶୁକଙ୍କର।
Verse 39
अंबरीष्स्य राजर्षे रन्तिदेवस्य मारुतेः / बलेर्विभीषणस्यापि प्रह्लादस्य महात्मनः
ରାଜର୍ଷି ଅମ୍ବରୀଷ, ରନ୍ତିଦେବ, ମାରୁତି (ହନୁମାନ), ବଳି, ବିଭୀଷଣ ଓ ମହାତ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦ—ଏମାନଙ୍କ ଭକ୍ତିର ଭେଦ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।
Verse 40
उत्तमा भक्तिरेवास्ति गोपीनामुद्धवस्य च / वसिष्ठादिमुनीशानां मन्वादीनां शुभेक्षणे
ହେ ଶୁଭେକ୍ଷଣେ, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଓ ଉଦ୍ଧବଙ୍କର ଭକ୍ତି ଉତ୍ତମ; ଏବଂ ବସିଷ୍ଠାଦି ମୁନୀଶ୍ୱର ଓ ମନ୍ୱାଦିମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ।
Verse 41
मध्या च भक्तिरेवास्ति प्राकृतान्यजनेषु सा / मध्यभक्तिरयं रामो नित्यं यमपरायणः
ମଧ୍ୟମ ଭକ୍ତି ସାଧାରଣ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥାଏ। ଏହି ରାମ ମଧ୍ୟଭକ୍ତ; ସେ ସଦା ଯମ (ଧର୍ମ) ପରାୟଣ।
Verse 42
सेवते गोपिकाधीशं तेन सिद्धिं न चागतः / वसिष्ठ उवाच इत्युक्ता त्वरितं कान्तं सा मृगी हृष्टमानसा
ସେ ଗୋପିକାଧୀଶଙ୍କୁ ସେବେ, ତଥାପି ତାହାରୁ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲା ନାହିଁ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହା ଶୁଣି ସେଇ ମୃଗୀ ହୃଷ୍ଟମନେ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା।
Verse 43
पुनः पप्रच्छ भक्तेस्तु लक्षणं प्रेमदायकम् / मृग्युवाच साधुकान्त महाभाग वचस्ते ऽलौकिकं प्रिय / र्हदृग् ज्ञानं तव कथं संजातं तद्वदाधुना
ପୁନର୍ବାର ସେ ପ୍ରେମଦାୟକ ଭକ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ପଚାରିଲା। ମୃଗୀ କହିଲା—ହେ ସାଧୁକାନ୍ତ, ମହାଭାଗ! ତୁମ ବଚନ ଅଲୌକିକ ଓ ପ୍ରିୟ; ତୁମ ହୃଦୟଦୃଷ୍ଟି-ଜ୍ଞାନ କିପରି ଜନ୍ମିଲା, ଏବେ କହ।
Verse 44
मृग उवाच शृणु प्रिये महाभागे ज्ञानं पुण्येन जायते
ମୃଗ କହିଲା—ହେ ପ୍ରିୟେ, ମହାଭାଗେ! ଶୁଣ; ଜ୍ଞାନ ପୁଣ୍ୟରୁ ଜନ୍ମେ।
Verse 45
तत्पुण्यमद्य संजातं भार्गवस्यास्य दर्शनात् / पुण्यात्मा भार्गवश्चायं कृष्णाभक्तो जितेन्द्रियः
ସେଇ ପୁଣ୍ୟ ଆଜି ଏହି ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ଜନ୍ମିଲା। ଏହି ଭାର୍ଗବ ପୁଣ୍ୟାତ୍ମା, କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ଓ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ।
Verse 46
गुरुशुश्रूषको नित्यं नित्यनैमित्तिकादरः / अतो ऽस्य दर्शनाज्जातं ज्ञानं मे/द्यैव भामिनि
ସେ ସଦା ଗୁରୁସେବକ ଓ ନିତ୍ୟ-ନୈମିତ୍ତିକ କର୍ମରେ ଆଦରଶୀଳ। ତେଣୁ, ହେ ଭାମିନି, ଆଜି ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରୁ ମୋର ଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମିଲା।
Verse 47
त्रैलोक्यस्थितसत्त्वानां शुभाशुभनिदर्शकम् / अद्यैव विदितं मे ऽभूद्रासस्यास्य महात्मनः
ତ୍ରିଲୋକରେ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଶୁଭାଶୁଭର ନିଦର୍ଶକ ଏହା; ଆଜିହିଁ ମୋତେ ଏହି ମହାତ୍ମା ରାସଙ୍କ ସତ୍ୟ ଜଣା ପଡ଼ିଲା।
Verse 48
चरितं पुण्यदं चैव पापघ्नं शृण्वतामिदम् / यद्यत्करिष्यते चैव तदपि ज्ञानगोचरम्
ଏହି ଚରିତ ଶୁଣୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ଓ ପାପନାଶକ; ପରେ ଯାହା ଯାହା କରାଯିବ, ସେସବୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନଗୋଚର ହେବ।
Verse 49
योत्तमा भक्तिराख्याता तां विना नैव सिद्ध्यति / कवचं मन्त्रसहितं ह्यपि वर्षायुतायुतैः
ଯେ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି କୁହାଯାଇଛି, ତାହା ବିନା ସିଦ୍ଧି ହୁଏନାହିଁ; ମନ୍ତ୍ରସହିତ କବଚ ମଧ୍ୟ କୋଟି କୋଟି ବର୍ଷ (ଜପିଲେ) ଫଳ ଦେଉନାହିଁ।
Verse 50
यद्ययं भार्गवो भद्रे ह्यगस्त्यानुग्रहं लभेत् / कृष्णप्रेमामृतं नाम स्तोत्रमुत्तमभक्तिदम्
ଭଦ୍ରେ, ଯଦି ଏହି ଭାର୍ଗବ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଲଭେ, ତେବେ ‘କୃଷ୍ଣପ୍ରେମାମୃତ’ ନାମକ ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ତାକୁ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ଦେବ।
Verse 51
ज्ञात्वा च लप्स्यते सिद्धिं मन्त्रस्य कवचस्य च / स मुनिर्ज्ञाततत्त्वार्थः सानुकंपो ऽभयप्रदः
ଏହା ଜାଣି ସେ ମନ୍ତ୍ର ଓ କବଚ—ଦୁହିଁର ସିଦ୍ଧି ଲଭିବ; ସେ ମୁନି ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥଜ୍ଞ, କରୁଣାମୟ ଓ ଅଭୟଦାତା।
Verse 52
उपदेक्ष्यति चैवैनं तत्त्वज्ञानं मुदावहम् / श्रीकृष्णचारितं सर्वं नामभिर्ग्रथितं यतः
ସେ ତାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନ ଉପଦେଶ ଦେବେ, କାରଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମଗ୍ର ଚରିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଗୁନ୍ଥା ହୋଇଛି ।
Verse 53
कृष्णप्रेमामृतस्तोत्राज्ज्ञास्यते ऽस्य महामतिः / ततः संसिद्ध कवचौ राजनं हैहयाधिपम्
କୃଷ୍ଣପ୍ରେମାମୃତ ସ୍ତୋତ୍ରରୁ ତାଙ୍କର ମହାନ ବୁଦ୍ଧି ଜଣାପଡିବ । ତା’ପରେ, କବଚ ସିଦ୍ଧ କରି, ସେ ହୈହୟ ରାଜାଙ୍କୁ ସାମନା କରିବେ ।
Verse 54
हत्वा सपुत्रामात्यं च ससुहृद्बलवाहनम् / त्रिः सप्तकृत्वो निर्भूपां करिष्यत्यवनीं प्रिय
ହେ ପ୍ରିୟ, ପୁତ୍ର, ମନ୍ତ୍ରୀ, ବନ୍ଧୁ ଏବଂ ସେନା ସହିତ ତାଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଏକୋଇଶି ଥର ରାଜାଶୂନ୍ୟ କରିବେ ।
Verse 55
वसिष्ठ उवाच एवमुक्त्वा मृगो राजन्विरराम मृगीं ततः / आत्मनो मृगभावस्य कारणं ज्ञातवांश्च ह
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ, ହରିଣୀକୁ ଏପରି କହି ସେହି ହରିଣ ନୀରବ ହୋଇଗଲା । ସେ ନିଜର ହରିଣ ଜନ୍ମର କାରଣ ଜାଣିପାରିଥିଲା ।
Frequently Asked Questions
The chapter situates the Bhārgava heroic cycle (Paraśurāma’s career) against royal power (Kārttavīrya Arjuna), using Sagara’s inquiry to frame how dynastic authority and ascetic lineage intersect and conflict.
Kavaca and mantra are presented as guru-authorized protections/empowerments, while the hundred-year Puṣkara discipline (triṣavaṇa snāna, sandhyā, ritual supply-gathering) functions as the legitimizing engine that ‘grounds’ martial victory in tapas rather than mere force.
It acts as a dharma-trigger: a tīrtha setting (Madhyama Puṣkara) and a vulnerable creature pursued by violence create a moral pressure point that transitions the narrative from ascetic practice to justified confrontation, aligning personal action with Purāṇic order.