Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 24
Paraśurāma’s Vow and Jamadagni’s Teaching on Kṣamā
Forbearance
Devanagari script
तपसा फलदातारं कर्त्तारं जगतां विभुम् / परिपूर्णतमं ब्रह्म ध्यायतं यतमानसम्
Transliteration
tapasā phaladātāraṃ karttāraṃ jagatāṃ vibhum / paripūrṇatamaṃ brahma dhyāyataṃ yatamānasam
Translation
ତପସ୍ୟାରେ ଫଳଦାତା, ଜଗତର କର୍ତ୍ତା ଓ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ବିଭୁ—ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ସଂୟତ ମନେ ଧ୍ୟାନ କର।
Word by Word
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन; Instrumental singular
फलfruit/result
फल:
—
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग); stem used in compound
दातारम्giver
दातारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदातृ (प्रातिपदिक; √दा (धातु) + तृन्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
फलदातारम्the giver of fruits (results)
फलदातारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफल + दातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (फलस्य दाता)
कर्तारम्creator/doer
कर्तारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकर्तृ (प्रातिपदिक; √कृ (धातु) + तृन्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
जगताम्of the worlds
जगताम्:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी विभक्ति, बहुवचन; Genitive plural
विभुम्the all-pervading lord
विभुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
परिपूर्णतमम्most completely full/perfect
परिपूर्णतमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरि + पूर्ण + तम (प्रातिपदिक; तमत्-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा विभक्ति, एकवचन; superlative adjective agreeing with ब्रह्म
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (object of ध्यायतम्)
ध्यायतम्meditate (you all)
ध्यायतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√ध्यै (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; 2nd person plural imperative (आत्मनेपद/परस्मैपद usage varies; here command)
यतमानसम्with restrained mind
यतमानसम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootयत + मानस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (यतं मानसं यस्य/यतमानसम्) qualifying the meditator(s) or the act; used as accusative singular as an epithet