Shloka 68
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच एवं स पृष्टो मतिमान्भृगुः सर्वविदीश्वरः / चिरं ध्यात्वा समालोच्य कारणं प्राह भूपते
Transliteration
vasiṣṭha uvāca evaṃ sa pṛṣṭo matimānbhṛguḥ sarvavidīśvaraḥ / ciraṃ dhyātvā samālocya kāraṇaṃ prāha bhūpate
Translation
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ— ଏଭଳି ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ସର୍ବବିଦ୍, ମତିମାନ୍ ଭୃଗୁ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଧ୍ୟାନ କରି ବିଚାର କରି, ହେ ଭୂପତେ, କାରଣ କହିଲେ।
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (thus)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
पृष्टःasked (being asked)
पृष्टः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√पृच्छ् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having been asked’
मतिमान्intelligent
मतिमान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमति + मत् (प्रातिपदिक)
Formमतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adj.), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (भृगुः)
भृगुःBhrigu
भृगुः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभृगु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वविद्-ईश्वरःthe omniscient lord
सर्वविद्-ईश्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्वविद् + ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (सर्वविद् च ईश्वरः/सर्वविद् ईश्वरः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चिरम्for a long time
चिरम्:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootचिरम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (for a long time)
ध्यात्वाhaving meditated
ध्यात्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√ध्यै (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund), ‘having meditated’
समालोच्यhaving deliberated
समालोच्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसम्-आ-√लुच्/√लोच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (Gerund), ‘having considered/deliberated’
कारणम्the cause/reason
कारणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राहsaid/told
प्राह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-√अह्/√ब्रू (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
भूपतेO king
भूपते:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootभूपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन