Shloka 41
Reṇukā-vilāpa and the Aftermath of Jamadagni’s Slaying (अर्जुनोपाख्यान-प्रसङ्गः)
Devanagari script
इत्येवमुक्त्वा वचनं रेणुका दृढनिश्चया / अग्निं प्रविश्य भर्त्तारमनुगन्तुं मनोदधे
Transliteration
ityevamuktvā vacanaṃ reṇukā dṛḍhaniścayā / agniṃ praviśya bharttāramanugantuṃ manodadhe
Translation
ଏଭଳି କଥା କହି ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟା ରେଣୁକା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଅନୁଗମନ କରିବାକୁ ମନ ଧରିଲେ।
Word by Word
इतिthus
इति:
Vacana-parisamapti (वचन-परिसमाप्ति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यन्त-निपात (quotative particle)
एवम्in this way
एवम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb)
उक्त्वाhaving spoken
उक्त्वा:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive); 'having said'
वचनम्words, statement
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular neuter
रेणुकाRenukā
रेणुका:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootरेणुका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine
दृढ-निश्चयाfirmly resolved
दृढ-निश्चया:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक) + निश्चय (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: 'firm (as) resolve'; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; nominative singular feminine agreeing with रेणुका
अग्निम्fire
अग्निम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular masculine
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund); 'having entered'
भर्तारम्husband
भर्तारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootभर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular masculine
अनुगन्तुम्to follow
अनुगन्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootअनु + गम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्यय (infinitive); 'to follow'
मनःmind, intention
मनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; accusative singular neuter (object of √धा in idiom)
दधेshe resolved/decided
दधे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; idiom 'मनः दधे' = resolved/decided