Shloka 9
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
विनिद्राक्षः समुत्थाय कर्म नैत्यकमादरात् / चकारावहितः सम्यग्जयादिकमशेषतः
Transliteration
vinidrākṣaḥ samutthāya karma naityakamādarāt / cakārāvahitaḥ samyagjayādikamaśeṣataḥ
Translation
ନିଦ୍ରାହୀନ ନୟନରେ ଉଠି ସେ ଆଦରରେ ନିତ୍ୟକର୍ମ କଲେ। ପରେ ସାବଧାନତାରେ ଜୟାଦି ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ସମାପ୍ତ କଲେ।
Word by Word
vinidrākṣaḥ(he) with wakeful eyes
vinidrākṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvinidra-akṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; बहुव्रीहिः—"विनिद्रे अक्षिणी यस्य सः" (one whose eyes are sleepless/awake)
samutthāyahaving risen
samutthāya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootsam-ut-√sthā (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), "having risen"
karmaduty/act
karma:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkarman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
naityakamdaily/regular
naityakam:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootnaitika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying "karma")
ādarātfrom respect; respectfully
ādarāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootādara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; हेतौ/कारणे (cause: "out of respect")
cakāradid/performed
cakāra:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
avahitaḥattentive
avahitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootava-hita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (of the subject)
samyakproperly
samyak:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsamyak (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
jaya-ādikamvictory and the like
jaya-ādikam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootjaya + ādika (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; तत्पुरुषः—"जयः आदिः यस्य तत्" (beginning with victory; i.e., victory etc.)
aśeṣataḥcompletely
aśeṣataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootaśeṣa (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (adverbial ablative): "without remainder, entirely"