Shloka 44
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
वेदान्यस्त्वामृते को ऽन्यो विना दानान्नृपोत्तम / आदानं चिन्तयानो हि बाह्मणेष्वभिवाञ्छति
Transliteration
vedānyastvāmṛte ko 'nyo vinā dānānnṛpottama / ādānaṃ cintayāno hi bāhmaṇeṣvabhivāñchati
Translation
ହେ ନୃପୋତ୍ତମ! ବେଦ ଓ ଦାନରେ ତୁମ ପରି ଉଦାର ଅନ୍ୟ କିଏ? ଦାନ ବିନା କେବଳ ଗ୍ରହଣ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ଲୋକ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଲୋଭ କରେ।
Word by Word
vedānyaḥgenerous
vedānyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvedānya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (adjective)
tvāmyou
tvām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootyusmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
ṛteexcept (without)
ṛte:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootṛte (अव्यय)
Formअव्यय; उपपद-निपात (preposition-like particle) अर्थे ‘विना/except’
kaḥwho
kaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkim (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
anyaḥanother (person)
anyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootanya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
vināwithout
vinā:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvinā (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-निपात (particle) अर्थे ‘without’
dānātfrom giving; without charity
dānāt:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootdāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; ‘vinā’ इत्यस्य योगे अपादानार्थः
nṛpa-uttamaO best of kings
nṛpa-uttama:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्रेष्ठः नृपाणाम्)
ādānamtaking; acceptance (of gifts)
ādānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootādāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
cintayānaḥthinking (about)
cintayānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootcint (धातु) → cintayāna (कृदन्त, शतृ/शानच्)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (present participle, आत्मनेपद-शानच्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘thinking’
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle) अर्थे ‘indeed/for’
brāhmaṇeṣuamong Brahmins
brāhmaṇeṣu:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
abhivāñchatidesires; longs for
abhivāñchati:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootabhivāñch (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन