Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 23
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
नैव चित्रं तव विभो शक्रोति तपसा भवान् / ध्रुवं कर्त्तुं हि लोकानामवस्थात्रितयं क्रमात्
Transliteration
naiva citraṃ tava vibho śakroti tapasā bhavān / dhruvaṃ karttuṃ hi lokānāmavasthātritayaṃ kramāt
Translation
ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ ତପସ୍ୟାବଳେ ଲୋକମାନଙ୍କ ତିନି ଅବସ୍ଥାକୁ କ୍ରମେ ଧ୍ରୁବ କରିପାରନ୍ତି—ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ।
Word by Word
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-निपात), indeclinable
एवindeed / at all
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
FormEmphatic particle (अवधारण), indeclinable
चित्रम्wonder / surprise
चित्रम्:
Kriya (क्रिया) (predicate complement)
TypeNoun
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; predicate-noun with implicit 'is'
तवof you / your
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
विभोO mighty one
विभो:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootविभु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular
शक्रोतिis able
शक्रोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootशक् (धातु)
FormPresent (लट्), Parasmaipada, 3rd person (प्रथम-पुरुष), Singular
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular
भवान्you
भवान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभवत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (honorific 2nd person), Masculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
ध्रुवम्surely
ध्रुवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootध्रुव (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
FormAdverb (निश्चयार्थक), indeclinable usage
कर्त्तुम्to make / to do
कर्त्तुम्:
Karma (कर्म) (of शक्रोति)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) → कर्तुम् (कृदन्त)
FormInfinitive (तुमुन्), complement of शक्रोति
हिindeed / for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
FormParticle (निपात), explanatory/emphatic, indeclinable
लोकानाम्of the worlds
लोकानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
अवस्था-त्रितयम्the three states/conditions
अवस्था-त्रितयम्:
Karma (कर्म) (object of कर्तुम्)
TypeNoun
Rootअवस्था (प्रातिपदिक) + त्रितय (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; तत्पुरुषः (अवस्थानां त्रितयम्)
क्रमात्in due order / successively
क्रमात्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्रम (प्रातिपदिक)
FormAblative used adverbially: Masculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; expresses manner 'in order/gradually'