Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादेर्ऽजुनोपाख्याने सप्तविंशतितमो ऽध्यायः // २७// वसिष्ठ उवाच स्वपन्तमेत्य राजानं सूतमागधवन्दिनः / प्रवोधयितुमव्यग्रा जगुरुच्चैर्निशात्यये
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāder'junopākhyāne saptaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 27// vasiṣṭha uvāca svapantametya rājānaṃ sūtamāgadhavandinaḥ / pravodhayitumavyagrā jaguruccairniśātyaye
Translation
ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦ, ଅର୍ଜୁନୋପାଖ୍ୟାନର ସପ୍ତବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ରାତି ଶେଷେ ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀଜନ ଶୋଇଥିବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ତାଙ୍କୁ ଜଗାଇବା ପାଇଁ ଅବ୍ୟଗ୍ର ହୋଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ଗାଇଲେ।
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्य-सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootश्री-ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (श्रीमत् ब्रह्माण्डम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमहा-पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (महत् पुराणम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
अधिकरण-विशेषण
TypeAdjective
Rootवायु-प्रोक्त (कृदन्त; √वच् धातु)
Formतत्पुरुष-समास (वायुनाऽ प्रोक्तम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण
मध्यभागेin the middle section
मध्यभागे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootमध्य-भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
तृतीयthird
तृतीय:
विशेषण
TypeAdjective
Rootतृतीय (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक-विशेषण; पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन (अध्याय/पाद-विशेषणार्थे)
उपोद्धातपादेin the introductory quarter/section
उपोद्धातपादे:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootउपोद्धात-पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
अर्जुनोपाख्यानेin the Arjuna episode
अर्जुनोपाख्याने:
अधिकरण (अधिकरणम्)
TypeNoun
Rootअर्जुन-उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (अर्जुनस्य उपाख्यानम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
सप्तविंशतितमःtwenty-seventh
सप्तविंशतितमः:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसप्त-विंशति-तम (प्रातिपदिक)
Formसंख्यापूर्वक-तत्पुरुष; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; अध्याय-विशेषण
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन
स्वपन्तम्sleeping
स्वपन्तम्:
कर्म-विशेषण
TypeAdjective
Rootस्वपन्त् (कृदन्त; √स्वप् धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; राजानम्-विशेषण
एत्यhaving approached
एत्य:
पूर्वकाल-क्रिया
TypeVerb
Root√इ (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund) = having gone/approached
राजानम्the king
राजानम्:
कर्म (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
सूतमागधवन्दिनःbards, Magadhas, and panegyrists
सूतमागधवन्दिनः:
कर्ता (कर्ता)
TypeNoun
Rootसूत-मागध-वन्दिन् (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास (सूताश्च मागधाश्च वन्दिनश्च); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
प्रवोधयितुम्to awaken
प्रवोधयितुम्:
प्रयोजन (हेतु/उद्देश्य)
TypeVerb
Rootप्र-√बुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive) = to awaken
अव्यग्राःunhurried, attentive
अव्यग्राः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअव्यग्र (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
जगुःthey sang
जगुः:
क्रिया (आख्यात)
TypeVerb
Root√गै (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, बहुवचन
उच्चैःaloud
उच्चैः:
क्रियाविशेषण (रीति)
TypeIndeclinable
Rootउच्चैः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb)
निशा-अत्ययेat the end of the night
निशा-अत्यये:
कालाधिकरण (काल)
TypeNoun
Rootनिशा-अत्यय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (निशायाः अत्ययः = end of night); पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कालाधिकरण