Adhyaya 20

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे ब्रह्मणपरीक्षा नाम एकोनविंशो ऽध्यायः // १९// बृहस्पतिरुवाच इत्येते पितरो देवा देवानामपि देवताः / सप्तस्वेते स्थिता नित्यं स्थानेषु पितरो ऽव्ययाः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ (ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ) ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପର ‘ବ୍ରାହ୍ମଣପରୀକ୍ଷା’ ନାମକ ଉଣେଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ଏହି ପିତୃମାନେ ଦେବସ୍ୱରୂପ, ଦେବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଅଧିଦେବତା; ଅବ୍ୟୟ ପିତୃମାନେ ସାତ ସ୍ଥାନରେ ନିତ୍ୟ ସ୍ଥିତ।

Verse 2

प्रजापतिसुता ह्येते सर्वेषां तु महात्मनाम् / आद्यो गणस्तु योगानामनुयोगविवर्द्धनः

ଏମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସମସ୍ତ ମହାତ୍ମମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ; ଯୋଗଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପ୍ରଥମ ଗଣ, ଯାହା ଅନୁଯୋଗ (ଅନୁଷ୍ଠାନ-ପରମ୍ପରା)କୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ।

Verse 3

द्वितीयो देवतानां तु तृतीयो दानवादिनाम् / शेषास्तु वर्णिंनां ज्ञेया इति सर्वे प्रकीर्त्तिताः

ଦ୍ୱିତୀୟ ଗଣ ଦେବତାମାନଙ୍କର, ତୃତୀୟ ଗଣ ଦାନବାଦିମାନଙ୍କର; ଶେଷ ଗଣମାନେ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ବୋଲି ଜାଣିବା—ଏହିପରି ସମସ୍ତେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 4

देवास्छैतान्यजन्ते वै सर्वज्ञानेष्ववस्थितान् / आश्रमश्च यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथाक्रमम्

ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଜ୍ଞାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି; ଏବଂ ଚାରି ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।

Verse 5

सर्वे वर्णा यजन्त्येनांश्चत्वारस्तु यथागमम् / तथा संकरजात्यश्च म्लेच्छाश्चापि यजन्ति वै

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣ ଆଗମାନୁସାରେ ଏହିମାନଙ୍କୁ ଯଜନ କରନ୍ତି—ଚାରି ପ୍ରକାରେ ଯଥାବିଧି; ଏହିପରି ସଂକରଜାତି ଓ ମ୍ଲେଚ୍ଛମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଯଜନ କରନ୍ତି।

Verse 6

पितृंस्तु यो यजेद्भक्त्या पितरः प्रीणयन्ति ते / पितरः पुष्टिकामस्य प्रजाकामस्य वा पुनः

ଯେ ଭକ୍ତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଯଜେ, ତାହାରେ ପିତୃମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ପୁଷ୍ଟି କିମ୍ବା ପ୍ରଜାକାମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଫଳ ଦିଅନ୍ତି।

Verse 7

पुष्टिं प्रजां तु स्वर्गं च प्रयच्छन्ति पितामहाः / देवकार्यादपि तथा पितृकार्यं विशिष्यते

ପିତାମହମାନେ ପୁଷ୍ଟି, ପ୍ରଜା ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଦାନ କରନ୍ତି। ଦେବକାର୍ଯ୍ୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପିତୃକାର୍ଯ୍ୟ ଅଧିକ ବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 8

देवतानां हि पितरः पूर्वमाप्यायनं स्मृताः / न हि योगगतिः सूक्ष्मा पितॄणां ज्ञायते नरैः

ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଥମେ ପିତୃମାନେ ଆପ୍ୟାୟନର ଆଧାର ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପିତୃମାନଙ୍କ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଯୋଗଗତି ନରମାନେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 9

तपसा हि प्रसिद्धेन किं पुनर्मांसचक्षुषा / सर्वेषां राजतं पात्रमथ वा रजतान्वितम्

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତପସ୍ୟାରେ ଯାହା ଜଣାଯାଏ, ତେବେ ମାଂସଚକ୍ଷୁରେ କ’ଣ? ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ରୌପ୍ୟ ପାତ୍ର, କିମ୍ବା ରୌପ୍ୟଯୁକ୍ତ ପାତ୍ର (ଯୋଗ୍ୟ)।

Verse 10

पावनं ह्युत्तमं प्रोक्तं देवानां पितृभिः सह / येषां दास्यन्ति पिण्डांस्त्रीन्बान्धवा नामगोत्रतः

ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଏହାକୁ ପରମ ପାବନ କୁହାଯାଇଛି। ଯାହାଙ୍କ ବାନ୍ଧବମାନେ ନାମ-ଗୋତ୍ର ସହ ତିନି ପିଣ୍ଡ ଦେବେ।

Verse 11

भूमौ कुशोत्तरायां च अपसव्यविधानतः / सर्वत्र वर्त्तमानास्ते पिण्डाः प्रीणन्ति वै पितॄन्

ଭୂମିରେ କୁଶାକୁ ଉତ୍ତରଦିଗକୁ ରଖି ଏବଂ ଅପସବ୍ୟ ବିଧାନରେ କରାଯାଇଥିବା ସେହି ପିଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ସର୍ବତ୍ର ଥାଇ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚୟ ତୃପ୍ତ କରନ୍ତି।

Verse 12

यदाहारो भवेज्जन्तुराहारः सो ऽस्य जायते / यथा गोष्ठे प्रनष्टां वै वत्सो विन्दति मातरम्

ଯେ ଜୀବର ଯେପରି ଆହାର ହୁଏ, ସେହିପରି ଆହାର ତାହାକୁ ମିଳେ; ଯେପରି ଗୋଶାଳାରେ ହରାଇଥିବା ବଛଡ଼ା ନିଜ ମାଆକୁ ଖୋଜି ପାଏ।

Verse 13

तथा तं नयते मन्त्रो जन्तुर्यत्रावतिष्ठति / नामगोत्रं च मन्त्रं च दत्तमन्नं नयन्ति तम्

ସେହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଜୀବଟି ଯେଉଁଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେଠାକୁ ତାହାକୁ ନେଇଯାଏ; ନାମ-ଗୋତ୍ର ସହିତ ମନ୍ତ୍ର ଓ ଦତ୍ତ ଅନ୍ନ ତାହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚାଏ।

Verse 14

अपि योनिशतं प्राप्तांस्तृप्तिस्ताननुगच्छति / एवमेषा स्थिता सत्ता ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

ସେମାନେ ଶତଶତ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଏହିପରି ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି ସ୍ଥିର ସତ୍ତା ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 15

पितॄणमादिसर्गेतु लोकानामक्षयार्थिनाम् / इत्येते पितरश्चैव लोका दुहितरस्तथा

ଆଦିସୃଷ୍ଟିରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଅକ୍ଷୟତା ଆଶା କରି—ଏହିମାନେ ପିତର; ଏହିମାନେ ଲୋକ; ଏବଂ ସେହିପରି ‘ଦୁହିତର’ (କନ୍ୟାମାନେ) ମଧ୍ୟ।

Verse 16

दौहित्रा यजमानश्च प्रोक्ताश्चैव मयानघ / कीर्त्तिताः पितरस्ते वै तव पुत्र यथाक्रमम्

ହେ ନିର୍ଦୋଷ! ମୁଁ ଦୌହିତ୍ରମାନେ ଓ ଯଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିଛି; ହେ ପୁତ୍ର, ତୋର ପିତୃମାନେ କ୍ରମକ୍ରମେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 17

शंयुरुवाच अहो दिव्यस्त्वया तात पितृसर्गस्तु कीर्तितः / लोका दुहितरश्चैव दोहित्राश्च श्रुतास्तथा

ଶଂୟୁ କହିଲେ—ଆହୋ ତାତ! ତୁମେ ପିତୃସର୍ଗକୁ ଦିବ୍ୟ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତନ କଲ; ଲୋକମାନେ, କନ୍ୟାମାନେ ଓ ଦୌହିତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ଶୁଣାଗଲେ।

Verse 18

दानानि सह शौचेन कीर्त्तितानि फलानि च / अक्षय्यत्वं द्विजांश्चैव सर्वमेतदुदाहृतम् / अद्यप्रभृति कर्त्तास्मि सर्वमेतद्यथातथम्

ଶୌଚ ସହିତ ଦାନ ଓ ତାହାର ଫଳ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଅକ୍ଷୟତ୍ୱ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ସତ୍କାର—ସବୁ କୁହାଗଲା। ଆଜିଠାରୁ ମୁଁ ଏସବୁ ଯଥାବିଧି କରିବି।

Verse 19

बृहस्पतिरुवाच इत्येतदङ्गिराः पूर्वमृषीणामुक्तवान्प्रभुः / पृष्टश्च संशयान्सर्वानृषीनाह नृसंसदि

ବୃହସ୍ପତି କହିଲେ—ଏହିପରି ପ୍ରଭୁ ଅଙ୍ଗିରା ପୂର୍ବେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ କହିଥିଲେ; ସମସ୍ତ ସନ୍ଦେହ ପଚାରାଯାଇଲେ, ନରସଭାରେ ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 20

सत्रे तु वितते पूर्वं तथा वर्षसहस्रके / यस्मिन्सदस्पतिस्नातो ब्रह्मा सीद्देवताप्रभुः

ପୂର୍ବେ ବର୍ଷସହସ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ସତ୍ରରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଦସ୍ପତି-ସ୍ନାତ ବ୍ରହ୍ମା—ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ—ଆସୀନ ଥିଲେ।

Verse 21

गतानि तत्र वर्षाणां पञ्चाशच्च शतानि वै / श्लोकाश्चात्र पुरा गीता ऋषिभिर्ब्रह्मवादिभिः

ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚଶେ ପଚାଶ ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲା; ଏଠାରେ ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ଋଷିମାନେ ଶ୍ଲୋକ ଗାଇଥିଲେ।

Verse 22

दीक्षितस्य पुरा सत्रे ब्रह्ममः परमात्मनः / तत्रैव दत्तमन्नाग्रं पितॄणामक्षयर्थिनाम् / लोकानां च हितार्थाय ब्रह्मणा परमेष्ठिना

ପୂର୍ବେ ପରମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସତ୍ରରେ ଦୀକ୍ଷିତ ହେଲେ, ସେଠାରେ ପିତୃମାନଙ୍କ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ପାଇଁ ଅନ୍ନର ପ୍ରଥମ ଭାଗ ଦିଆଗଲା; ଲୋକହିତାର୍ଥେ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା ଏହା କଲେ।

Verse 23

सूत उवाच एवं बृहस्पतिः पूर्वं पृष्टः पुत्रेण धीमता / प्रोवाच पितृसर्गं तु यश्चैव समुदाहृत

ସୂତ କହିଲେ—ଏଭଳି ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁତ୍ର ପଚାରିଲେ, ବୃହସ୍ପତି ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ପିତୃସର୍ଗକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ।