Shloka 141
Śrāddha-kalpa: Amarakantaka–Tīrtha-Māhātmya and Akṣaya Pitṛ-Tarpaṇa
Devanagari script
निग्रहे बुद्धिमन्सोरन्यबुद्धिर्न जायते / क्षीणेषु सर्वदोषेषु क्षीणेष्वेवेन्द्रियेषु च
Transliteration
nigrahe buddhimansoranyabuddhirna jāyate / kṣīṇeṣu sarvadoṣeṣu kṣīṇeṣvevendriyeṣu ca
Translation
ବୁଦ୍ଧି ଓ ମନର ନିଗ୍ରହରେ ଅନ୍ୟ ବୁଦ୍ଧି ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ସମସ୍ତ ଦୋଷ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ।
Word by Word
निग्रहेin restraint/suppression
निग्रहे:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootनिग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) एकवचन; locative singular masculine
बुद्धि-मनसोःof intellect and mind
बुद्धि-मनसोः:
सम्बन्ध (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootबुद्धि (प्रातिपदिक) + मनस् (प्रातिपदिक)
Formस्त्री/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध) द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व; genitive dual
अन्य-बुद्धिःanother thought/intellect (i.e., distraction)
अन्य-बुद्धिः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक) + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता) एकवचन; कर्मधारय—‘अन्या एव बुद्धिः’
नnot
न:
सम्बन्ध/निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
जायतेarises/is born
जायते:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
क्षीणेषुwhen (they are) diminished
क्षीणेषु:
अधिकरण (Locus qualifier/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootक्षीण (कृदन्त; √क्षि धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) बहुवचन; locative plural masculine/neuter; विशेषणम्
सर्व-दोषेषुin all faults (being exhausted)
सर्व-दोषेषु:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + दोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) बहुवचन; कर्मधारय—‘सर्वे दोषाः’
क्षीणेषुwhen (they are) weakened
क्षीणेषु:
अधिकरण (Locus qualifier/अधिकरण)
TypeAdjective
Rootक्षीण (कृदन्त; √क्षि धातु, क्त)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी बहुवचन; विशेषणम् (इन्द्रियेषु)
एवindeed/just
एव:
सम्बन्ध/वाक्यालङ्कार (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण (restrictive particle)
इन्द्रियेषुin the senses
इन्द्रियेषु:
अधिकरण (Locus/अधिकरण)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण) बहुवचन; locative plural neuter
चand
च:
सम्बन्ध/समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)