Shloka 19
श्राद्धकल्पे पितृदेवपूजाक्रमः (Śrāddhakalpa: Order of Pitṛ and Deva Worship)
Devanagari script
शूद्रेणापि च कर्त्तव्याः पञ्चैते मन्त्रवर्जिताः / अतो ऽन्यथा तु यो भुङ्क्ते स ऋणं नित्यमश्नुते
Transliteration
śūdreṇāpi ca karttavyāḥ pañcaite mantravarjitāḥ / ato 'nyathā tu yo bhuṅkte sa ṛṇaṃ nityamaśnute
Translation
ଶୂଦ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ ମନ୍ତ୍ରବିନା କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଛାଡ଼ି ଯେ ଭୋଗ କରେ, ସେ ସଦା ଋଣ ଭୋଗେ।
Word by Word
शूद्रेणby a Śūdra
शूद्रेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशूद्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (करण) विभक्ति, एकवचन — Masculine, Instrumental case, Singular
अपिeven
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), समुच्चय/अपवादार्थ — particle ‘even/also’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय — conjunction ‘and’
कर्तव्याःto be performed
कर्तव्याः:
Vidheyavisheshana (विधेयविशेषण)
TypeAdjective
Rootकृ (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
Formतव्यत्-कृदन्त (gerundive/obligative), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural; ‘to be done’
पञ्चfive
पञ्च:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक (numeral), अव्ययवत् प्रयोग; अत्र ‘एते’ इत्यस्य विशेषण — numeral ‘five’ (indeclinable-like usage)
एतेthese
एते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural
मन्त्रवर्जिताःdevoid of mantras
मन्त्रवर्जिताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक) + वर्जित (कृदन्त/प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (मन्त्रेण वर्जिताः/मन्त्र-वर्जिताः), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन — Masculine, Nominative, Plural
अतःtherefore
अतः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formहेतुवाचक अव्यय — indeclinable ‘therefore/from this’
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण — adverb ‘otherwise’
तुbut
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषार्थक निपात — particle ‘but/indeed’
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular (relative pronoun)
भुङ्क्तेeats/enjoys
भुङ्क्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभुज् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद — Present, 3rd person, Singular, Ātmanepada
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular
ऋणम्debt
ऋणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऋण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन — Neuter, Accusative, Singular
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन-प्रयोग — adverbial accusative ‘always’
अश्नुतेincurs/attains
अश्नुते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअश् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद — Present, 3rd person, Singular, Ātmanepada