Adhyaya 1

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे मन्वन्तरवर्णनं नामाष्टात्रिंशत्तमो ऽध्यायः समाप्तो ऽयं ब्रह्माण्डमहापुराणपूर्वभागः श्रीगणेशाय नमः अथ ब्रह्माण्डमहापुराणमध्यभागप्रारम्भः / शांशपायन उवाच पादः शेक्तो द्वितीयस्तु अनुषङ्गेन नस्त्वया / तृतीयं विस्तरात्पादं सोपोद्धातं प्रवर्त्तय

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ, ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷଙ୍ଗପାଦରେ ‘ମନ୍ୱନ୍ତରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟାତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ଏହା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗ। ଶ୍ରୀଗଣେଶାୟ ନମଃ। ଏବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡମହାପୁରାଣର ମଧ୍ୟଭାଗ ଆରମ୍ଭ। ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ତୁମେ ଅନୁଷଙ୍ଗ ସହ ଦ୍ୱିତୀୟ ପାଦ କହିଦେଲ; ଏବେ ଉପୋଦ୍ଘାତ ସହ ତୃତୀୟ ପାଦକୁ ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ କର।

Verse 2

सूत उवाच कीर्त्तयिष्ये तृतीयं वः सोपोद्धातं सविस्तरम् / पादं समुच्चयाद्विप्रा गदतो मे निबोधत

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ, ମୁଁ ଉପୋଦ୍ଘାତ ସହ ତୃତୀୟ ପାଦକୁ ବିସ୍ତାରରେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି; ସଂଗ୍ରହରୂପେ କହୁଥିବା ମୋ କଥାକୁ ସାବଧାନରେ ଶୁଣ।

Verse 3

मनोर्वैवस्वतस्येमं सांप्रतं तु महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च निसर्गं शृणुत द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ବର୍ତ୍ତମାନ ମହାତ୍ମା ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ଏହି ସୃଷ୍ଟିବର୍ଣ୍ଣନକୁ ବିସ୍ତାରେ ଓ କ୍ରମକ୍ରମେ ଶୁଣ।

Verse 4

चतुर्युगैकस प्तत्या संख्यातं पूर्वमेव तु / मह देवगणैश्चैव ऋषिभिर्दानवैस्सह

ଏହା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଏକହତ୍ତର ଚତୁର୍ୟୁଗର ସଂଖ୍ୟାରୂପେ, ଦେବଗଣ, ଋଷି ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସହିତ ଗଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 5

पितृगन्धर्वयक्षैश्च रक्षोभूतमहोरगैः / मानुषैः पशुभिश्चैव पक्षिभिः स्थावरैः सह

ପିତୃ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂତ, ମହୋରଗ, ମାନବ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ ଓ ସ୍ଥାବରମାନଙ୍କ ସହିତ।

Verse 6

मन्वादिकं भविष्यान्तमाख्यानैर्बहुभिर्युतम् / वक्ष्ये वैवस्वतं सर्गं नमस्कृत्य विवस्वते

ମନ୍ୱାଦିରୁ ଭବିଷ୍ୟର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବହୁ ଆଖ୍ୟାନଯୁକ୍ତ ବୈବସ୍ୱତ ସର୍ଗକୁ, ବିବସ୍ୱାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୁଁ କହିବି।

Verse 7

आद्ये मन्वन्तरे ऽतीताः सर्गप्रावर्त्तकास्तु ये / स्वायंभुवेंऽतरे पूर्वं सप्तासन्ये महर्षयः

ଆଦ୍ୟ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଯେ ସର୍ଗ-ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ ହୋଇ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତର ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ଅନ୍ୟ ସାତ ମହର୍ଷି ଥିଲେ।

Verse 8

चाक्षुषस्यान्तरे ऽतीते प्राप्ते वैवस्वते पुनः / दक्षस्य च ऋषीणां च भृग्वादीनां महौजसाम्

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅତୀତ ହେଲାପରେ, ପୁନଃ ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତର ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଦକ୍ଷ ଓ ଭୃଗୁ ଆଦି ମହାତେଜସ୍ୱୀ ଋଷିମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 9

शापान्महेश्वरस्यासीत्प्रादुर्भावो महात्मनाम् / भूयः सप्तर्षयस्त्वेवमुत्पन्नाः सप्त मानसाः

ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ଶାପରୁ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ହେଲା; ଏହିପରି ପୁନଃ ମାନସଜ ଏହି ସପ୍ତ ଋଷି—ସପ୍ତର୍ଷି—ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 10

पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव स्वयमेव स्वयंभुवा / प्रजासंतानकृद्भिस्तैरुत्पदद्भिर्महात्मभिः

ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମା ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ କଳ୍ପିଲେ; ସେହି ମହାତ୍ମାମାନେ ପ୍ରଜାସନ୍ତାନ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 11

पुनः प्रवर्त्तितः सर्गो यथापूर्वं यथाक्रमम् / तेषां प्रसूतिं वक्ष्यामि विशुद्धज्ञानकर्मणाम्

ପୁନଃ ସର୍ଗ ପୂର୍ବବତ୍ ଓ କ୍ରମାନୁସାରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହେଲା; ଏବେ ମୁଁ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ-କର୍ମ ଥିବା ତାଙ୍କର ପ୍ରସୂତି କହିବି।

Verse 12

समासव्यासयोगाभ्यां यथावदनुपूर्वशः / येषामन्वयसंभूतैलर् एको ऽयं सचराचरः / पुनरापूरितः सर्वो ग्रहनक्षत्रमण्डितः

ସମାସ ଓ ବ୍ୟାସ—ଦୁଇ ରୀତିରେ—ଯଥାବତ୍ କ୍ରମେ ମୁଁ କହିବି; ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ୱୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଏକ ଚରାଚର ଜଗତ୍ ପୁନର୍ବାର ପୂରିତ ହେଲା, ଏବଂ ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ରରେ ମଣ୍ଡିତ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପୁନଃ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 13

ऋषय ऊचुः कथं सप्तर्षयः पूर्वमुत्पन्नाः सप्त मनसाः / पुत्रत्वे कल्पिताश्चैव तन्नो निगद सत्तम

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସତ୍ତମ! ପୂର୍ବେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ କିପରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ? ଏବଂ ସେ ସାତ ‘ମନସ’ କିପରି ପୁତ୍ରତ୍ୱରେ କଳ୍ପିତ ହେଲେ? କହନ୍ତୁ।

Verse 14

सूत उवाच पूर्वं सप्तर्षयः प्रोक्ता ये वै स्वायंभुवेंऽतरे / मनोरन्तरमासाद्य पुनर्वैवस्वतं किल

ସୂତ କହିଲେ—ଯେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ କଥିତ ଥିଲେ, ମନ୍ୱନ୍ତର ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ସେମାନେ ପୁଣି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 15

भवाभिशाप संविद्धा अप्राप्तास्ते तदा तपः / उपपन्ना जने लोके सकृदागमनास्तु त

ଭବ (ଶିବ)ଙ୍କ ଶାପରେ ବାଧିତ ହୋଇ ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ତପସ୍ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ଜନଲୋକରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ଆଗମନ ଏକଥର ମାତ୍ର ହେଲା।

Verse 16

ऊचुः सर्वे सदान्योन्यं जनलोके महार्षयः / एत एव महाभागा वरुणे वितते ऽध्वरे

ଜନଲୋକରେ ସେ ମହର୍ଷିମାନେ ସଦା ପରସ୍ପର କହୁଥିଲେ—ଏହିମାନେ ହିଁ ମହାଭାଗ; ବରୁଣଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଅଧ୍ୱର-ଯଜ୍ଞରେ (ଉପସ୍ଥିତ)।

Verse 17

सर्वे वयं प्रसूयामश्चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / पितामहात्मजाः सर्वे तन्नः श्रेयो भविष्यति

ଆମେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଜନ୍ମ ନେବା; ଆମେ ସମସ୍ତେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର—ଏହା ଆମ ପାଇଁ ଶ୍ରେୟସ୍କର ହେବ।

Verse 18

एवमुक्त्वा तु ते सर्वे चाक्षुषस्यान्तरे मनोः / स्वायंभुवेन्तरे प्राप्ताः सृष्ट्यर्थं ते भवेन तु

ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନୁଙ୍କ କାଳେ, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରାନ୍ତରେ ସୃଷ୍ଟିକାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 19

जज्ञिरे ह पुनस्ते वै जनलोकादिहागताः / देवस्य महतो यज्ञे वारुणीं बिभ्रतस्तनुम्

ଜନଲୋକରୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ସେମାନେ ପୁନର୍ବାର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଏବଂ ଦେବଙ୍କ ମହାଯଜ୍ଞରେ ବାରୁଣୀ-ସ୍ୱରୂପ ଦେହ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 20

ब्रह्मणो जुह्वतः शुक्रमग्रौ पूर्वं प्रजेप्सया / ऋषयो जज्ञिरे दीर्घे द्वितीयमिति नः श्रुतम्

ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟିର ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯେତେବେଳେ ହୋମରେ ଆହୁତି ଦେଉଥିଲେ, ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିରେ ତାଙ୍କ ତେଜ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ସେଠାରୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ।

Verse 21

भृग्वङ्गिरा मरीचिश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः / अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च ह्यष्टौ ते ब्रह्मणः सुताः

ଭୃଗୁ, ଅଙ୍ଗିରା, ମରୀଚି, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଅତ୍ରି ଏବଂ ବସିଷ୍ଠ—ଏହି ଆଠଜଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର।

Verse 22

तथास्य वितते यज्ञे देवाः सर्वे समागताः / यज्ञाङ्गानि च सर्वाणि वषठ्कारश्च मूर्त्तिमान्

ତାଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଯଜ୍ଞର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତିମାନ ବଷଟ୍କାର ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 23

मूर्त्तिमन्ति च सामानि यजूंषि च सहस्रशः / ऋग्वेदश्चाभवत्तत्र यश्च क्रमविभूषितः

ସେଠାରେ ସହସ୍ରଶଃ ମୂର୍ତ୍ତିମନ୍ତ ସାମଗାନ ଓ ଯଜୁଃମନ୍ତ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲା; କ୍ରମବିଭୂଷିତ ଋଗ୍ବେଦ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଉଦ୍ଭବିଲା।

Verse 24

यजुर्वेदश्च वृत्ताढ्य ओङ्कारवदनोज्ज्वलः / स्थितो यज्ञार्थसंपृक्तः सूक्तब्राह्मणमन्त्रवान्

ଯଜୁର୍ବେଦ ଛନ୍ଦରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଓଂକାରମୟ ମୁଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଯଜ୍ଞାର୍ଥ ସହ ସଂପୃକ୍ତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ—ସୂକ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ମନ୍ତ୍ରରେ ଯୁକ୍ତ।

Verse 25

सामवेदश्च वृत्ताढ्यः सर्वगेयपुरः सरः / विश्वावस्वादिभिः सार्द्धं गन्धर्वैः संभृतो ऽभवत्

ସାମବେଦ ଛନ୍ଦରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସମସ୍ତ ଗେୟସ୍ୱରର ସରୋବର ସଦୃଶ; ବିଶ୍ୱାବସୁ ଆଦି ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 26

ब्रह्मवेदस्तथा घोरैः कृत्वा विधिभिरन्वितः / प्रत्यङ्गिरसयोगैश्च द्विशरीरशिरो ऽभवत्

ବ୍ରହ୍ମବେଦ ମଧ୍ୟ ଘୋର ବିଧିବିଧାନରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗିରସ-ଯୋଗମାନଙ୍କ ସହ, ଦୁଇ ଶରୀର ଓ ଏକ ଶିର ଥିବା ରୂପ ଧାରଣ କଲା।

Verse 27

लक्षणा विस्तराः स्तोभा निरुक्तस्वर भक्तयः / आश्रयस्तु वषट्कारो निग्रहप्रग्रहावपि

ଲକ୍ଷଣ, ବିସ୍ତାର, ସ୍ତୋଭ, ନିରୁକ୍ତ, ସ୍ୱର ଓ ଭକ୍ତି; ଏବଂ ଆଶ୍ରୟରୂପେ ବଷଟ୍କାର, ନିଗ୍ରହ-ପ୍ରଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

दीप्तिमूर्त्तिरिलादेवी दिशश्चसदिगीश्वराः / देवकन्याश्च पत्न्यश्च तथा मातर एव च

ଦୀପ୍ତିମୂର୍ତ୍ତି ଇଲାଦେବୀ, ଦିଗମାନେ ଓ ଦିଗୀଶ୍ୱରମାନେ, ଦେବକନ୍ୟା, ପତ୍ନୀମାନେ ଏବଂ ମାତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଥିଲେ।

Verse 29

आययुः सर्व एवैते देवस्य यजतो मखे / मूर्तिमन्तः सुरूपाख्या वरुणस्य वपुर्भृतः

ଦେବତା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ମଖକୁ ଏ ସମସ୍ତେ ଆସିଲେ—ମୂର୍ତ୍ତିମାନ, ସୁରୂପ, ବରୁଣଙ୍କ ଦେହରୂପ ଧାରଣକାରୀ।

Verse 30

स्वयंभु वस्तु ता दृष्ट्वा रेतः समपतद्भुवि / ब्रह्मर्षिभाविनोर्ऽथस्य विधानाच्च न संशयः

ସ୍ୱୟଂଭୂ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା ସହିତ ରେତଃ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଲା; ଏବଂ ଯେ ଅର୍ଥ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି-ଭାବକୁ ଯିବାକୁ ଥିଲା, ସେ ନିୟତିବଶତଃ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 31

धृत्वा जुहाव हस्ताभ्यां स्रुवेण परिगृह्य च / आस्रवज्जुहुयां चक्रे मन्त्रवच्च पितामहः

ତାପରେ ପିତାମହ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି, ସ୍ରୁବଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ କରି, ମନ୍ତ୍ରସହ ଆହୁତି ଦେଲେ; ଯାହା ଝରିଥିଲା ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ହୋମରେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 32

ततः स जनयामास भूतग्रामं प्रजापतिः / तस्यार्वाक्तेजसश्चैव जज्ञे लोकेषु तैजसम्

ତାପରେ ପ୍ରଜାପତି ସମସ୍ତ ଭୂତଗ୍ରାମକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବ ତେଜସ୍‌ରୁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୈଜସ ତତ୍ତ୍ୱ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 33

तमसा भावि याप्यत्वं यथा सत्त्वं तथा रजः / आज्यस्थाल्यामुपादाय स्वशुक्रं हुतवांश्च ह

ତମସାରୁ ହେଉଥିବା କ୍ଷୟତ୍ୱ ଯେପରି ସତ୍ତ୍ୱରେ, ସେପରି ରଜସ୍‌ରେ ମଧ୍ୟ ଅଛି। ତେବେ ହୁତବାହ ଅଗ୍ନି ଆଜ୍ୟପାତ୍ର ନେଇ ନିଜ ଶୁକ୍ରକୁ ଆହୁତିରୂପେ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 34

शुक्रे हु ते ऽथ तस्मिंस्तु प्रादुर्भूता महर्षयः / ज्वलन्तो वपुषा युक्ताः सप्रभावैः स्वकैर्गुणैः

ଶୁକ୍ର ଆହୁତି ହେବା ପରେ, ସେହିଠାରୁ ମହର୍ଷିମାନେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ଦୀପ୍ତ ଦେହରେ ଯୁକ୍ତ, ନିଜ-ନିଜ ଗୁଣପ୍ରଭାବରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 35

हुते चाग्नौ सकृच्छुक्रे ज्वालाया निसृतः कविः / हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा ज्वालां भित्त्वा विनिर्गतम्

ଅଗ୍ନିରେ ଏକଥର ଶୁକ୍ର ଆହୁତି ହେବା ସହିତ, ଜ୍ୱାଳାରୁ ‘କବି’ ଋଷି ନିସ୍ରୁତ ହେଲେ। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୱାଳା ଭେଦି ବାହାରୁଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 36

भृगुस्त्वमिति चोवाच यस्मात्तस्मात्स वै भृगुः / महादेवस्तथोद्भूतो दृष्ट्वा ब्रह्माणमब्रवीत्

ସେ କହିଲେ—“ତୁମେ ଭୃଗୁ”; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଭୃଗୁ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେହିପରି ମହାଦେବ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ।

Verse 37

ममैष पुत्रकामस्य दीक्षितस्य त्वया प्रभो / विजज्ञे प्रथमं देव मम पुत्रो भवत्वयम्

ହେ ପ୍ରଭୋ! ପୁତ୍ରକାମନାରେ ଦୀକ୍ଷିତ ମୋ ପାଇଁ, ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିଏ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଛି। ହେ ଦେବ! ଏହା ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉ।

Verse 38

तथेति समनुज्ञातो महादेवः स्वयंभुवा / पुत्रत्वे कल्पयामास महादेव स्तदा भृगुम्

‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ସ୍ୱୟଂଭୂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ମହାଦେବ ସେତେବେଳେ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ନିୟୋଜନ କଲେ।

Verse 39

वारुणा भृगवस्तस्मात्तदपत्यं च स प्रभुः / द्वितीयं च ततः शुक्रमङ्गारेष्वजुहोत्प्रभुः

ତେଣୁ ବାରୁଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଭୃଗୁମାନେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ସେଇ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କର ପିତା-ସ୍ୱାମୀ ହେଲେ। ପରେ ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱିତୀୟଥର ଶୁକ୍ରକୁ ଅଙ୍ଗାରରେ ଆହୁତି ଦେଲେ।

Verse 40

अङ्गारेष्वङ्गिरो ऽङ्गानि संहतानि ततोङ्गिराः / संभूतिं तस्य तां दृष्ट्वा वह्निर्ब्रह्माणमब्रवीत्

ଅଙ୍ଗାରରେ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ସେଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରା ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ସେଇ ସମ୍ଭୂତି ଦେଖି ଅଗ୍ନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 41

रेतोधास्तुभ्यमेवाहं द्वितीयो ऽयं ममास्त्विति / एवमस्त्विति सो ऽप्युक्तो ब्रह्मणा सदसस्पतिः

ଅଗ୍ନି କହିଲେ—‘ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ରେତୋଧା ମୁଁ ନିଜେ; ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟଟି ମୋର ହେଉ।’ ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ସଭାପତିଙ୍କୁ କହିଲେ—‘ଏଭଳି ହେଉ।’

Verse 42

जग्रा हाग्निस्त्वङ्गिरस आग्नेया इति नः श्रुतम् / षट् कृत्वा तु पुनः शुक्रे ब्रह्मणा लोककारिणा

ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ଅଗ୍ନି ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ବୋଲି ପରିଚିତ। ଲୋକକାରୀ ବ୍ରହ୍ମା ପରେ ଶୁକ୍ର ବିଷୟରେ ପୁନଃ ଛଅଥର ଏହିପରି କଲେ।

Verse 43

हुते समभवंस्तस्मिन्यद् ब्रह्माण इति श्रुतिः / मरीचिः प्रथमं तत्र मरीचिभ्यः समुत्थितः

ସେହି ହୋମକର୍ମରେ ‘ବ୍ରହ୍ମା’ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ—ଏହିପରି ଶ୍ରୁତି ଅଛି। ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ମରୀଚି ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ମରୀଚିମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 44

क्रतौ तस्मिन्क्रतुर्जज्ञे यतस्तस्मात्स वै क्रतुः / अहं तृतीय इत्यत्रिस्तस्मादत्रिः स कीर्त्यते

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ କ୍ରତୁ ଜନ୍ମିଲେ; ତେଣୁ ସେ ‘କ୍ରତୁ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ। ‘ମୁଁ ତୃତୀୟ’ ବୋଲି କହିଥିବା ଅତ୍ରି; ତେଣୁ ସେ ଅତ୍ରି ନାମେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 45

केशैस्तु निचितैर्भूतः पुलस्त्यस्तेन स स्मृतः / केशैर्लंबैः समुद्भूतस्तस्मात्स पुलहः स्मृतः

ଘନ/ସଞ୍ଚିତ କେଶରେ ଯୁକ୍ତ ହେବାରୁ ସେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଲମ୍ବା କେଶରୁ ଉଦ୍ଭବ ହେବାରୁ ସେ ପୁଲହ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 46

वसुमध्यात्समुत्पन्नो वशी च वसुमान् स्वयम् / वसिष्ठ इति तत्त्वज्ञैः प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः

ବସୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ସ୍ୱୟଂ ବଶୀ ଓ ବସୁମାନ—ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ବସିଷ୍ଠ’ ବୋଲି କହନ୍ତି।

Verse 47

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः षण्महर्षयः / लोकस्य सन्तानकरा यैरिमा वर्द्धिताः प्रजाः

ଏହିପରି ଏମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର—ଛଅ ମହର୍ଷି। ଲୋକର ସନ୍ତାନ ବଢ଼ାଇବାରେ ଏମାନେ କାରଣ; ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପ୍ରଜା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।

Verse 48

प्रजापतय इत्येवं पठ्यन्ते ब्रह्मणःसुताः / अपरे पितरो नाम एतैरेव महर्षिभिः

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ‘ପ୍ରଜାପତି’ ବୋଲି ଏଭଳି ପଠିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏହି ମହର୍ଷିମାନଙ୍କୁ କେହି କେହି ‘ପିତର’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।

Verse 49

उत्पादिता देवगणाः सप्त लोकेषु विश्रुताः / अजेयाश्च गणाः सप्त सप्तलोकेषु विश्रुताः

ଉତ୍ପାଦିତ ଦେବଗଣ ସାତ, ସେମାନେ ସାତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଏବଂ ଅଜେୟ ଗଣ ମଧ୍ୟ ସାତ, ସପ୍ତଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 50

मारीया भार्गवाश्चैव तथैवाङ्गिरसो ऽपरे / पौलस्त्याः पौलहाश्चैव वासिष्ठाश्चैव विश्रुताः

ମାରୀୟ, ଭାର୍ଗବ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଆଙ୍ଗିରସ; ତଥା ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ପୌଲହ ଓ ବାସିଷ୍ଠ—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 51

आत्रेयाश्च गणाः प्रोक्ता पितॄणां लोकवर्द्धनाः / एते समासतः ख्याताः पुनरन्ये गणास्त्रयः

ଆତ୍ରେୟ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ଯେମାନେ ପିତୃଲୋକକୁ ବୃଦ୍ଧି କରନ୍ତି; ଏମାନେ ସଂକ୍ଷେପରେ ଖ୍ୟାତ, ପୁନଃ ଅନ୍ୟ ତିନି ଗଣ ଅଛି।

Verse 52

अमर्त्ताश्चाप्रकाशाश्च ज्योतिष्मन्तश्च विश्रुताः / तेषां राजायमो देवो यमैर्विहतकल्मषः

ଅମର୍ତ, ଅପ୍ରକାଶ ଓ ଜ୍ୟୋତିଷ୍ମାନ—ଏମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେମାନଙ୍କର ରାଜା ଯମଦେବ, ଯମ-ନିୟମରେ କଲ୍ମଷହୀନ।

Verse 53

अपरं प्रजानां यतयस्ताञ्छृमुध्वमतन्द्रिताः / कश्यपः कर्दमः शेषो विक्रान्तः सुश्रवास्तथा

ଏବେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଯତିଗଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୁଣ, ହେ ଅଲସତାହୀନମାନେ। କଶ୍ୟପ, କର୍ଦମ, ଶେଷ, ବିକ୍ରାନ୍ତ ଓ ସୁଶ୍ରବା ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 54

बहुपुत्रः कुमारश्च विवस्वान्स शुचिव्रतः / प्रचेतसोरिष्टनेमिर्बहुलश्च प्रजापतिः

ବହୁପୁତ୍ର, କୁମାର ଓ ବିବସ୍ୱାନ—ସେ ଶୁଚିବ୍ରତ ଥିଲେ। ଏବଂ ପ୍ରଚେତସ, ଅରିଷ୍ଟନେମି, ବହୁଳ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଜାପତି ଥିଲେ।

Verse 55

इत्येवमादयो ऽन्ये ऽपि बहवो वै प्रजेश्वराः / कुशोच्चया वालखिल्याः सभूताः परमर्षयः

ଏହିପରି ଆଦି ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରଜେଶ୍ୱର ଥିଲେ। କୁଶୋଚ୍ଚୟ ଓ ବାଲଖିଲ୍ୟ—ସମୂହରେ ଥିବା ପରମର୍ଷିମାନେ।

Verse 56

मनोजवाः सर्वगताः सर्वभोगाश्च ते ऽभवन् / जाताश्च भस्मनो ह्यन्ये ब्रह्मर्षिगणसंमताः

ସେମାନେ ମନୋବେଗୀ, ସର୍ବତ୍ରଗାମୀ ଓ ସର୍ବଭୋଗସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଆଉ କେତେକ ଭସ୍ମରୁ ଜନ୍ମିଲେ, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣ ସମ୍ମତ କରନ୍ତି।

Verse 57

वैखानसा मुनिगणास्तपः श्रुतपरायणाः / नस्तो द्वावस्य चोत्पन्नावश्विनौ रूपसंमतौ

ବୈଖାନସ ମୁନିଗଣ ତପସ୍ ଓ ଶ୍ରୁତିରେ ପରାୟଣ ଥିଲେ। ନସ୍ତୋଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ରୂପସମ୍ମତ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ଦ୍ୱୟ।

Verse 58

विदुर्जन्मर्क्षरजसो तथा तन्नेत्रसंचरात् / अन्ये प्रजानां पतयः श्रोतोभ्यस्तस्य जज्ञिरे

ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତି—ଜନ୍ମ ନକ୍ଷତ୍ର-ରଜରୁ ଏବଂ ତାହାର ନେତ୍ରସଞ୍ଚାରରୁ ହେଲା; ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିମାନେ ତାହାର ଶ୍ରୋତ୍ରରୁ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 59

ऋषयो रोमकूपेभ्यस्तथा स्वेदमलोद्भवाः / अयने ऋतवो मासर्द्धमासाः पक्षसंधयः

ଋଷିମାନେ ତାହାର ରୋମକୂପରୁ, ଏବଂ ସ୍ୱେଦ-ମଳରୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ଅୟନ, ଋତୁ, ମାସ, ଅର୍ଧମାସ, ପକ୍ଷ ଓ ସନ୍ଧିମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 60

वत्सरा ये त्वहोरात्राः पित्तं ज्योतिश्च दारुणम् / रौद्रं लोहितमित्याहुर्लोहितं कनकं स्मृतम्

ଯେ ସଂବତ୍ସର ଓ ଅହୋରାତ୍ର, ସେହି ପିତ୍ତ ଓ ଦାରୁଣ ଜ୍ୟୋତି; ତାହାକୁ ‘ରୌଦ୍ର’ ଓ ‘ଲୋହିତ’ କୁହନ୍ତି; ଲୋହିତକୁ ‘କନକ’ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସ୍ମରନ୍ତି।

Verse 61

तत्तैजसमिति प्रोक्तं धूमाश्च पशवः स्मृताः / ये ऽर्चिषस्तस्य ते रुद्रास्तथादित्याः समृद्गताः

ତାହାକୁ ‘ତୈଜସ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଧୂମକୁ ପଶୁ ଭାବେ ସ୍ମରନ୍ତି; ତାହାର ଅର୍ଚ୍ଚିଷମାନେ ରୁଦ୍ର, ଏବଂ ଆଦିତ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ।

Verse 62

अङ्गारेभ्यः समुत्पन्ना अर्चिषो दिव्यमानुषाः / आदिभूतो ऽस्य लोकस्य ब्रह्मा त्वं ब्रह्मसंभवः

ଅଙ୍ଗାରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଅର୍ଚ୍ଚିଷମାନେ ଦିବ୍ୟ-ମାନୁଷ ହେଲେ; ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଏହି ଲୋକର ଆଦିଭୂତ, ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମସମ୍ଭବ।

Verse 63

सर्वकामदमित्याहुस्तथा वाक्यमुदाहरन् / ब्रह्मा सुरगुरुस्तत्र त्रिदशैः संप्रसादितः

ସେମାନେ ଏହାକୁ ‘ସର୍ବକାମଦ’ ବୋଲି କହି ସେହିପରି ବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି। ସେଠାରେ ତ୍ରିଦଶମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ଦେବଗୁରୁ ହେଲେ।

Verse 64

इमेवै जनयिष्यन्ति प्रजाः सर्वाः प्रचेश्वराः / सर्वे प्रजानां पतयः सर्वे चापि तपस्विनः

ଏହି ପ୍ରଚେଶ୍ୱରମାନେ ହିଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାଙ୍କର ପତି (ଅଧିପତି) ଏବଂ ସମସ୍ତେ ତପସ୍ୱୀ ମଧ୍ୟ।

Verse 65

त्वत्प्रसादादिमांल्लोकान्धारयेयुरिमाः क्रियाः / त्वद्वंशवर्द्धनाः शश्वत्तव तेजोविवर्द्धनाः

ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ଏହି କ୍ରିୟାମାନେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଧାରଣ କରୁନ୍ତୁ। ସେମାନେ ସଦା ତୁମ ବଂଶକୁ ବଢ଼ାଉନ୍ତୁ ଏବଂ ତୁମ ତେଜକୁ ବୃଦ୍ଧି କରୁନ୍ତୁ।

Verse 66

भवेयुर्वेदविद्वांसः सर्वे वाक्पतयस्तथा / वेदमन्त्रधराः सर्वे प्रजापतिसमुद्भवाः

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦବିଦ୍ୱାନ ଏବଂ ବାକ୍ପତି ହେଉନ୍ତୁ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବେଦମନ୍ତ୍ରଧାରୀ, ପ୍ରଜାପତିଠାରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 67

श्रयन्तु ब्रह्मसत्यं तु तपश्च परमं भुवि / सर्वे हि वयमेते च तवैव प्रसवः प्रभो

ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମସତ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରୁନ୍ତୁ ଏବଂ ଭୂମିରେ ପରମ ତପ କରୁନ୍ତୁ। ପ୍ରଭୋ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏବଂ ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ତୁମର ହିଁ ପ୍ରସବ।

Verse 68

ब्रह्म च ब्रह्माणाश्चैव लोकश्चैव चराचराः / मरीचिमादितः कृत्वा देवाश्च ऋषिभिः सह

ବ୍ରହ୍ମ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଗଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚର ଲୋକ—ଦେବମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସହ, ମରୀଚି ଆଦିଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ କରି ଏକତ୍ର ହେଲେ।

Verse 69

अपत्यानीति संचिन्त्य ते ऽपत्ये कामयामहे / तस्मिन् यज्ञे महाभागा देवाश्च ऋषयश्च ये

‘ସନ୍ତାନ ହେଉ’ ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରି ସେମାନେ କହିଲେ, ‘ଆମେ ସନ୍ତାନକୁ କାମନା କରୁଛୁ।’ ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ମହାଭାଗ ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେ ଥିଲେ।

Verse 70

एते त्वद्वंशसंभूताः स्थानकालाभिमानिनः / तव तेनैव रूपेण स्थापयेयुरिमाः प्रजाः

ଏମାନେ ତୁମ ବଂଶରୁ ଜନ୍ମିତ, ସ୍ଥାନ ଓ କାଳର ଅଭିମାନୀ; ତୁମ ସେଇ ରୂପେ ଏହି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 71

युगादिनिधनाश्चापि स्थापयन्तु इति द्विजाः / ततो ऽब्रवील्लोकगुरुः परमित्यभिधार यन्

ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ, ‘ୟୁଗମାନଙ୍କ ଆରମ୍ଭ ଓ ନିଧନ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ସ୍ଥାପନ କରୁନ୍ତୁ।’ ତାପରେ ଲୋକଗୁରୁ କହିଲେ, ‘ଏହାକୁ ପରମ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଧାରଣ କର।’

Verse 72

एतदेव विनिश्चित्य मया सृष्टा न संशयः / भवतां वंशसंभूताः पुनरेते महर्षयः

ଏହି ନିଶ୍ଚୟକୁ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି—କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏହି ମହର୍ଷିମାନେ ପୁନର୍ବାର ତୁମମାନଙ୍କ ବଂଶରୁ ହିଁ ଜନ୍ମିତ।

Verse 73

तेषां भृगोः कीर्त्तयिष्ये वंशं पूर्वं महात्मनः / विस्तरेणानुपूर्व्या च प्रथमस्य प्रजापतेः

ଏବେ ମୁଁ ସେଇ ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁଙ୍କ ବଂଶକୁ ପ୍ରଥମେ କୀର୍ତ୍ତନ କରିବି, ଏବଂ ପ୍ରଥମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କ୍ରମେ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି।

Verse 74

भार्ये भृगोरप्रतिमे उत्तमाभिजने शुभे / हिरण्यकशिपो कन्या दिव्या नाम परिश्रुता

ଭୃଗୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅପ୍ରତିମା, ଶୁଭା ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳଜା; ସେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ କନ୍ୟା, ‘ଦିବ୍ୟା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 75

पुलोम्नश्चव पौलोमी दुहिता वरवर्णिनी / भृगोस्त्वजनयद्दिव्या पुत्रं ब्रह्मविदां वरम्

ପୁଲୋମନଙ୍କ କନ୍ୟା ପୌଲୋମୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବର୍ଣ୍ଣା; ସେଇ ଦିବ୍ୟା ଭୃଗୁଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 76

देवासुराणामाचार्यं शुक्रं कविवरं ग्रहम् / शुक्र एवोशना नित्यमतः काव्यो ऽपि नामतः

ଦେବାସୁରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ, କବିବର ଗ୍ରହ ଶୁକ୍ର; ଶୁକ୍ର ହିଁ ସଦା ଉଶନା, ତେଣୁ ନାମରେ ‘କାବ୍ୟ’ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 77

पितॄणां मानसी कन्या सोमपानां यशस्विनी / शुक्रस्य भार्या गौर्नाम विजज्ञे चतुरः सुतान्

ପିତୃମାନଙ୍କ ମାନସୀ କନ୍ୟା, ସୋମପାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯଶସ୍ବିନୀ ‘ଗୌ’ ନାମ୍ନୀ, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହୋଇ ଚାରି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 78

त्वष्टा चैव वरत्री च शण्डामकारै च तावुभौ / तेजसादित्यसंकाशा ब्रह्मकल्पाः प्रभावतः

ତ୍ୱଷ୍ଟା ଓ ବରତ୍ରୀ, ତଥା ଶଣ୍ଡାମକାର—ସେ ଦୁଇଜଣ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ, ପ୍ରଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମକଳ୍ପସମ ଥିଲେ।

Verse 79

रजतः पृथुरश्मिश्च विद्वान्यश्च बृहङ्गिराः / वरत्रिणः सुता ह्येते ब्रह्मिष्ठा दैत्ययाजकाः

ରଜତ, ପୃଥୁରଶ୍ମି, ବିଦ୍ୱାନ୍ୟ ଓ ବୃହଙ୍ଗିରା—ଏମାନେ ବରତ୍ରୀଙ୍କ ପୁତ୍ର; ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଯାଜକ ଥିଲେ।

Verse 80

इज्याधर्मविनाशार्थं मनुमेत्याभ्ययाजयन् / निरस्यमानं वै धर्मं दृष्ट्वेन्द्रो मनुमाब्रवीत्

ଇଜ୍ୟାଧର୍ମ ନାଶ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ମନୁଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଯଜ୍ଞ କରାଇଲେ। ଧର୍ମ ନିରସିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ମନୁଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 81

एतैरेव तु कामं त्वां प्रापयिष्यामि याजनम् / श्रुत्वेन्द्रस्य तु तद्वाक्यं तस्माद्देशादपाक्रमन्

‘ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାଜନର ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଇବି।’ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ସେମାନେ ସେ ଦେଶରୁ ଅପସରିଲେ।

Verse 82

तिरोभूतेषु तेष्विन्द्रो मनुपत्नीमचेतनाम् / ग्रहेण मोचयित्वा च ततश्चानुससार ताम्

ସେମାନେ ତିରୋଭୂତ ହେବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅଚେତ ମନୁପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଗ୍ରହ (ରାହୁ)ର ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି, ପରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।

Verse 83

तत इन्द्रविनाशाय यतमानान्मुनींस्तु तान् / तानागतान्पुनर्दृष्ट्वा दुष्टानिन्द्रो विहस्य तु

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରବିନାଶ ପାଇଁ ଯତ୍ନରତ ସେହି ମୁନିମାନେ ପୁନର୍ବାର ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି ଦୁଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ର ହସିଲା।

Verse 84

ततस्ता नदहत्क्रुद्धो वेद्यर्द्धे दक्षिणे ततः / तेषां तु धृष्यमाणानां तत्र शालावृकैः सह

ତାପରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେ ବେଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦହିଦେଲା; ସେଠାରେ ସେମାନେ ଶାଲାବୃକମାନଙ୍କ ସହ ପୀଡିତ ହେଲେ।

Verse 85

शीर्षाणि न्यपतंस्तानि खर्जूरा ह्यभवंस्ततः / एवं वरत्रिणः पुत्रा इन्द्रेण निहताः पुरा

ସେମାନଙ୍କ ଶିରଗୁଡ଼ିକ ଝରିପଡ଼ିଲା; ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକ ଖର୍ଜୁର ଗଛ ହେଲା। ଏଭଳି ଭାବେ ପୁରାତନକାଳରେ ବରତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିହତ ହେଲେ।

Verse 86

जयन्त्यां देवयानी तु शुक्रस्य दुहिताभवत् / त्रिशिरा विश्वरूपस्तु त्वष्टुः पुत्रो ऽभवन्महान्

ଜୟନ୍ତୀରେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ମହାନ ପୁତ୍ର ତ୍ରିଶିରା ବିଶ୍ୱରୂପ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 87

यशोधरायामुत्पन्नो वैरोचन्यां महायशाः / विश्वरूपानुजश्चैव विश्वकर्मा च यः स्मृतः

ଯଶୋଧରାରେ, ବୈରୋଚନୀରେ, ମହାଯଶସ୍ବୀ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ବିଶ୍ୱରୂପଙ୍କ ଅନୁଜ ଏବଂ ‘ବିଶ୍ୱକର୍ମା’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 88

भृगोस्तु भृगवो देवा जज्ञिरे द्वादशात्मजाः / दिव्यानुसुषुवे कन्या काव्यस्यैवानुजा प्रभोः

ଭୃଗୁଠାରୁ ‘ଭୃଗବ’ ନାମରେ ଦ୍ୱାଦଶ ଦେବପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ପ୍ରଭୁ କାବ୍ୟଙ୍କ ଅନୁଜା ଏକ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ପ୍ରସୂତ ହେଲା।

Verse 89

भुवनोभावनश्चैव अन्त्यश्चान्त्यायनस्तथा / क्रतुः शुचिः स्वमूर्द्धा च व्याजश्च वसुदश्च यः

ଭୁବନୋଭାବନ, ଅନ୍ତ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତ୍ୟାୟନ; ଏବଂ କ୍ରତୁ, ଶୁଚି, ସ୍ୱମୂର୍ଦ୍ଧା, ବ୍ୟାଜ, ବସୁଦ—ଏମାନେ ଥିଲେ।

Verse 90

प्रभवश्चाव्ययश्चैव द्वादशो ऽधिपतिः स्मृतः / इत्येते भृगवो देवाः स्मृता द्वादश यज्ञियाः

ପ୍ରଭବ ଓ ଅବ୍ୟୟ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଦ୍ୱାଦଶମ ‘ଅଧିପତି’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହିପରି ଯଜ୍ଞିୟ ଭୃଗବ ଦେବ ଦ୍ୱାଦଶ ମନାଯାନ୍ତି।

Verse 91

पौलोम्यजनयत्पुत्रं ब्रह्मिष्ठं वशिनं द्विजम् / व्यादितः सो ऽष्टमे मासिगर्भः क्रूरेण रक्षसा

ପୌଲୋମୀ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ, ବଶୀ ଦ୍ୱିଜପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଅଷ୍ଟମ ମାସରେ ସେ ଗର୍ଭକୁ ଏକ କ୍ରୂର ରାକ୍ଷସ ଫାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 92

च्यवनाच्च्यवनः सो ऽथ चेतनात्तु प्रचेतनः / प्रचेताः श्च्यवनः क्रोधाद्दग्धवान्पुरुषादकान्

ଚ୍ୟବନ ହେବାରୁ ସେ ‘ଚ୍ୟବନ’ ଏବଂ ଚେତନାରୁ ‘ପ୍ରଚେତନ’ ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ହେଲେ। କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଚେତା ଚ୍ୟବନ ମନୁଷ୍ୟାଦକମାନଙ୍କୁ ଦଗ୍ଧ କଲେ।

Verse 93

जनयामास पुत्रौ द्वौ सुकन्यायां सभार्गवः / आप्रवानं दधीचं च तावुभौ साधुसंमतौ

ସେ ଭାର୍ଗବ ସୁକନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ କରାଇଲେ—ଆପ୍ରବାନ ଓ ଦଧୀଚ; ଉଭୟେ ସାଧୁଜନସମ୍ମତ ଥିଲେ।

Verse 94

सारस्वतः सरस्वत्यां दधीचस्योदपद्यत / ऋची पत्नी महाभागा अप्रवानस्य नाहुषी

ଦଧୀଚଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସରସ୍ୱତୀରେ ସାରସ୍ୱତ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା; ଆପ୍ରବାନଙ୍କ ମହାଭାଗା ପତ୍ନୀ ଥିଲେ ଋଚୀ ନାହୁଷୀ।

Verse 95

तस्यामौर्व ऋषिर्जज्ञे ऊरुं भित्तवा महायशाः / और्वस्यासीदृचीकस्तु दीप्तो ऽग्निसमतेजसा

ତାହାରେ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଔର୍ବ ଋଷି ଉରୁ ଭେଦି ଜନ୍ମିଲେ; ଔର୍ବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଚୀକ ଅଗ୍ନିସମ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 96

जमदग्निरृचीकस्य सत्यवत्यामजायत / भृगोश्चरुविपर्यासे रौद्रवैष्णवयौः पुरा

ଋଚୀକଙ୍କ ସତ୍ୟବତୀରେ ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ; ପୁରା ଭୃଗୁଙ୍କ ଚରୁ-ବିପର୍ୟାସରେ ରୌଦ୍ର ଓ ବୈଷ୍ଣବ ଭାଗ ଅଦଳବଦଳ ହେବାରୁ ଏହା ଘଟିଥିଲା।

Verse 97

जमनाद्वैष्मवस्याग्नेर्जमदग्निरजायत / रेणुकाजमदग्नेश्च शक्रतुल्यपराक्रमम्

ବୈଷ୍ଣବ ଅଗ୍ନିର ‘ଜମନ’ ଦ୍ୱାରା ଜମଦଗ୍ନି ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ରେଣୁକାରୁ ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ଶକ୍ରତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲା।

Verse 98

ब्रह्मक्षत्रमयं रामं सुषुवे ऽमिततेजसम् / ओर्वस्यासीत्पुत्रशतं जमदग्निपुरोगमम्

ଊର୍ବା ବ୍ରାହ୍ମ-କ୍ଷତ୍ର ଧର୍ମମୟ, ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ। ସେଇ ଊର୍ବାଙ୍କର ଶତ ପୁତ୍ର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜମଦଗ୍ନି ଅଗ୍ରଣୀ ଥିଲେ।

Verse 99

तेषां पुत्र सहस्राणि भार्गवाणां परस्परात् / ऋष्यतरेषु वै बाह्या बहवो भार्गवाः स्मृताः

ସେଇ ଭାର୍ଗବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରସ୍ପରରୁ ହଜାର ହଜାର ପୁତ୍ର ହେଲେ। ‘ଋଷ୍ୟତର’ ଶାଖାମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଭାର୍ଗବ ‘ବାହ୍ୟ’ (ଅନ୍ୟ) ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 100

वत्सा विदा आर्ष्टिषेणा यस्का वैन्याश्च शौनकाः / मित्रेयुः सप्तमा ह्येते पक्षा ज्ञेयास्तु भार्गवाः

ବତ୍ସ, ବିଦା, ଆର୍ଷ୍ଟିଷେଣ, ଯସ୍କ, ବୈନ୍ୟ ଓ ଶୌନକ; ଏବଂ ମିତ୍ରେୟୁ ସପ୍ତମ—ଏମାନେ ଭାର୍ଗବମାନଙ୍କ ‘ପକ୍ଷ’ (ଶାଖା-ସମୂହ) ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 101

शृणुताङ्गिरसो वंशमग्नेः पुत्रस्य धीमतः / यस्यान्ववाये संभूता भारद्वाजाः सगौतमाः

ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଧୀମାନ ପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ବଂଶ ଶୁଣ; ଯାହାଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ଭାରଦ୍ୱାଜ ଓ ଗୌତମ ସହିତ ଋଷିମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 102

देवाश्चाङ्गिरसो मुख्यास्त्त्विषिमन्तो महौजसः / सुरूपा चैव मारीची कार्दमी च तथा स्वराट्

ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ଦେବସ୍ୱରୂପ ସନ୍ତାନମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଓ ମହାଓଜସ୍ବୀ ଥିଲେ; ଏବଂ ସୁରୂପା, ମାରୀଚୀ, କାର୍ଦମୀ ଓ ସ୍ୱରାଟ୍ ମଧ୍ୟ (ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ)।

Verse 103

पथ्या च मानवी कन्या तिस्रो भार्या ह्यथर्वणः / अथर्वणस्तु दायादास्तासु जाताः कुलोद्वहाः

ପଥ୍ୟା ଓ ମାନବୀ କନ୍ୟା—ଅଥର୍ବଣଙ୍କର ତିନି ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଥର୍ବଣଙ୍କ ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ, କୁଳଧାରକ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 104

उत्पन्ना महता चैव तपसा भावितात्मनः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्

ମହାତପସା ଭାବିତାତ୍ମା ସ୍ୱରାଟ୍‌ରୁ ସେମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ସୁରୂପାର ଗର୍ଭରୁ ବୃହସ୍ପତି ଓ ଗୌତମ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 105

अयास्यं वामदेवं च उतथ्यमुशितिं तथा / धृष्णिः पुत्रस्तु पथ्यायाः संवर्त्तश्चैव मानसः

ଅୟାସ୍ୟ, ବାମଦେବ, ଉତଥ୍ୟ ଓ ଉଶିତି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ପଥ୍ୟାର ପୁତ୍ର ଧୃଷ୍ଣି, ମାନବୀରୁ ସଂବର୍ତ୍ତ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 106

कितवश्चाप्ययास्यस्य शरद्वांश्चप्युतथ्यजः / अथोशिजो दीर्घतमा बृहदुक्थो वामदेवजः

ଅୟାସ୍ୟର ପୁତ୍ର କିତବ, ଉତଥ୍ୟଜ ଶରଦ୍ୱାନ। ଅଥୋଶିଜରୁ ଦୀର୍ଘତମା, ବାମଦେବଜ ବୃହଦୁକ୍ଥ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 107

धृष्णेः पुत्रः सुधन्वा तु ऋषभश्च सुधन्वनः / रथकाराः स्मृता देवा ऋभवो ये परिश्रुताः

ଧୃଷ୍ଣିର ପୁତ୍ର ସୁଧନ୍ୱା, ଏବଂ ସୁଧନ୍ୱାର ପୁତ୍ର ଋଷଭ। ପରିଶ୍ରୁତ ଋଭୁମାନେ ଦେବତା, ରଥକାର—ଦିବ୍ୟ ଶିଳ୍ପୀ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 108

बृहस्पतेर्भरद्वाजो विश्रुतः सुमहायशाः / बृहस्पतिं सुरूपायां गौतमं सुषुवे स्वराट्

ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭରଦ୍ୱାଜ ମହାୟଶସ୍ବୀ ଓ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ। ସ୍ୱରାଟ୍ ସୁରୂପାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଗୌତମ ଓ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 109

औरसांगिरसः पुत्राः सुरूपायां विजज्ञिरे / आधार्यायुर्द्दनुर्दक्षो दमः प्राणस्त थैव च

ସୁରୂପାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଆଙ୍ଗିରସଙ୍କ ଔରସ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ—ଆଧାର୍ୟାୟୁ, ଦନୁ, ଦକ୍ଷ, ଦମ ଓ ପ୍ରାଣ।

Verse 110

हविष्यांश्च हविष्णुश्च ऋतः सत्यश्च ते दश / अयास्याश्चप्युतथ्याश्च वामदेवास्तथौशिजाः

ସେହି ଦଶଜଣ ମଧ୍ୟରେ ହବିଷ୍ୟାଂଶ, ହବିଷ୍ଣୁ, ଋତ, ସତ୍ୟ; ଏବଂ ଅୟାସ୍ୟ, ଉତଥ୍ୟ, ବାମଦେବ ଓ ଔଶିଜ ଥିଲେ।

Verse 111

भारद्वाजाः सांकृतयो गर्गाः कण्वरथीतराः / मुद्गला विष्णुवृद्धाश्च हरिताः कपयस्तथा

ଭାରଦ୍ୱାଜ, ସାଂକୃତ୍ୟ, ଗର୍ଗ, କଣ୍ୱ, ରଥୀତର; ମୁଦ୍ଗଲ, ବିଷ୍ଣୁବୃଦ୍ଧ, ହରିତ ଓ କପି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ଶାଖା) ଅଟନ୍ତି।

Verse 112

तथा रूक्षभरद्वाजा आर्षभाः कितवस्तथा / एते चाङ्गिरसां पक्षा विज्ञेया दश पञ्च च

ତଥା ରୂକ୍ଷଭାରଦ୍ୱାଜ, ଆର୍ଷଭ ଓ କିତବ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି। ଏମାନେ ଆଙ୍ଗିରସ ବଂଶର ଶାଖା—ଦଶ ଓ ପଞ୍ଚ, ମୋଟ ପଞ୍ଚଦଶ।

Verse 113

ऋष्यन्तरेषु वै बाह्या बहवोङ्गिरसः स्मृताः / मरीचेरपि वक्ष्यामि भेद मुत्तमपूरुषम्

ଅନ୍ୟ ଋଷି-ପରମ୍ପରାମାନଙ୍କରେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଆଙ୍ଗିରସ ଋଷି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି। ଏବେ ମୁଁ ମରୀଚି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସେଇ ଭେଦକୁ, ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ, କହିବି।

Verse 114

यस्यान्ववाये संभूतं जगत्स्थावरजङ्गमम् / मरीचिरापश्चकमे नाभिध्यायन्प्रजेप्सया

ଯାହାଙ୍କ ବଂଶାନୁବଂଶରୁ ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ସହିତ ସମଗ୍ର ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି, ସେଇ ମରୀଚି ପ୍ରଜା ପ୍ରାପ୍ତିର ଇଚ୍ଛାରେ ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବାକୁ ଚାହିଁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।

Verse 115

पुत्रः सर्वगुणोपेतः प्रजावान्प्रभवेदिति / संयुज्यात्मानमेवन्तु तपसा भावितः प्रभुः

‘ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ପ୍ରଜାସମ୍ପନ୍ନ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ’—ଏହି ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପ୍ରଭୁ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ପରିପକ୍ୱ କଲେ।

Verse 116

आहताश्च ततः सर्वा आपः समभवंस्तदा / तासु प्रणिहितात्मानमेकं सो ऽजनयत्प्रभुः

ତେବେ ସମସ୍ତ ଜଳରାଶି ଉଦ୍ଭବିତ ହୋଇ ବ୍ୟାପିଗଲା। ସେଇ ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ସ୍ଥାପିତ କରି ପ୍ରଭୁ ଏକ ସତ୍ତାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 117

पुत्रमप्रतिमं नाम्नारिष्टनेमिं प्रजापतिम् / पुत्रं मरीचिस्तपसि निरतः सो ऽप्स्वतीतपत्

ମରୀଚି ତପସ୍ୟାରେ ନିରତ ହୋଇ ଜଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତପ କଲେ ଏବଂ ‘ଅରିଷ୍ଟନେମି’ ନାମକ ଅପ୍ରତିମ ପ୍ରଜାପତି-ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 118

प्रध्याय हि सतीं वाचं पुत्रार्थी सरिरे स्थितः / सप्तवर्षसहस्राणि ततः सो ऽप्रतिमो ऽभवत्

ପୁତ୍ରାର୍ଥୀ ହୋଇ ଶରୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହି ସେ ପବିତ୍ର ବାଣୀକୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ସାତ ହଜାର ବର୍ଷ ପରେ ସେ ଅପ୍ରତିମ ହେଲେ।

Verse 119

कश्यपः सवितुर्विद्वांस्तेजसा ब्रह्मणा समः / मन्वन्तरेषु सर्वेषु ब्रह्मणोंऽशेन जायते

କଶ୍ୟପ ସବିତା ପରି ବିଦ୍ୱାନ ଏବଂ ତେଜରେ ବ୍ରହ୍ମା ସମାନ; ସମସ୍ତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥାନ୍ତି।

Verse 120

कन्यानिमित्तमत्युक्तो दक्षेण कुपितः प्रभुः / अपिबत्स तदा कश्यं कश्यं मद्यमिहोच्यते

କନ୍ୟା ନିମିତ୍ତରେ ଦକ୍ଷ ଅତ୍ୟଧିକ ଅପମାନ କରିବାରୁ ପ୍ରଭୁ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ତେବେ ସେ ‘କଶ୍ୟ’ ପିଲେ—ଏଠାରେ ‘କଶ୍ୟ’ କୁ ମଦ୍ୟ କୁହାଯାଏ।

Verse 121

हास्ये कशिर्हि विज्ञेयो वाङ्मनः कश्यमुच्यते / कश्यं मद्यं स्मृतं विप्रैः कश्यपानां तु कश्यपः

ହାସ୍ୟରେ ‘କଶି’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଓ ବାକ୍-ମନକୁ ‘କଶ୍ୟମ୍’ କୁହାଯାଏ; ‘କଶ୍ୟ’ କୁ ବିପ୍ରମାନେ ମଦ୍ୟ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରିଛନ୍ତି; କଶ୍ୟପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କଶ୍ୟପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 122

कशेति नाम यद्वाचो वाचा क्रूरमुदात्दृतम् / दक्षाभिशप्तः कुपितः कश्यपस्तेन सो ऽभवत्

ବାଣୀରେ ‘କଶ’ ନାମ ଯାହା, ତାହା କ୍ରୂର ଓ ଉଗ୍ର ଭାବେ ଉଚ୍ଚାରିତ; ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ କ୍ରୋଧିତ କଶ୍ୟପ ତେଣୁ ସେପରି ହେଲେ।

Verse 123

तस्माच्च कश्यपायोक्तो ब्रह्मणा परमेष्ठिना / तस्मै प्राचेतसो दक्षः कन्यास्ताः प्रत्यपादयत्

ଏହିପରି ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଆଦେଶ ଦେଲେ; ତେବେ ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ସେଇ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 124

सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा वै लोकमातरः / इत्येतमृषिसर्गं तु पुण्यं यो वेद वारुणम्

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମବାଦିନୀ, ସମସ୍ତେ ଲୋକମାତା; ଯେ ଏହି ବାରୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଋଷିସର୍ଗକୁ ଜାଣେ ସେ ଧନ୍ୟ।

Verse 125

आयुष्मान्पुण्यवाञ्छुद्धः सुखमाप्नोति शाश्वतम् / धारणाच्छ्रवणाद्वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते

ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଶାଶ୍ୱତ ସୁଖ ପାଏ; ଧାରଣ କିମ୍ବା ଶ୍ରବଣ ମାତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।