Adhyaya 18
Diti’s Puṁsavana Vow, Indra’s Intervention, and the Birth of the Maruts
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ବଂଶସୂତ୍ର ଅଗ୍ରସର ହୁଏ—ଅଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ (ଆଦିତ୍ୟ) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଶାଖା ପୂରଣ କରି କଥା ଦିତିଙ୍କ ଦୈତ୍ୟବଂଶକୁ ମୁହାଁ ଦେଉଛି ଏବଂ ଯଜ୍ଞ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ଋଷି-ଉତ୍ପତ୍ତି ସହିତ ଜଡିତ ବଂଶାବଳୀକୁ ଧର୍ମ-ଭକ୍ତିର କାରଣ-ଫଳ ସହ ଯୋଡ଼େ। ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଶୋକରେ ଦିତି ଇନ୍ଦ୍ରବଧ ପାଇଁ ପୁତ୍ର ଲାଭର ସଙ୍କଳ୍ପ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସେବାରେ ପ୍ରସନ୍ନ କଶ୍ୟପ ଭୈଷ୍ଣବଭାବଯୁକ୍ତ ଏକ ବର୍ଷର ପୁଂସବନ ବ୍ରତକୁ ଶୁଦ୍ଧ ଆଚାରନିୟମ ସହ ଶର୍ତ୍ତସାପେକ୍ଷ ବର ଭାବେ ଦିଅନ୍ତି। ଆତ୍ମରକ୍ଷା ଭୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ବାହ୍ୟତଃ ଦିତିଙ୍କ ସେବା କରି ଦୋଷ ଖୋଜନ୍ତି; ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଦିତି ଅଜାଣତେ ମର୍ଯ୍ୟାଦାଭଙ୍ଗ କରିବା ସହିତ ଇନ୍ଦ୍ର ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଭ୍ରୂଣକୁ ପ୍ରଥମେ ସାତ, ପରେ ଉଣପଞ୍ଚାଶ ଭାଗରେ ଭାଗ କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁକୃପାରେ ସେମାନେ ମରନ୍ତି ନାହିଁ, ମରୁତ ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହାୟ ହୁଅନ୍ତି। ଶେଷରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଅପରାଧ ସ୍ୱୀକାର କରନ୍ତି, ଦିତି ଶୁଦ୍ଧି ଓ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି, ଏବଂ ଶୁକଦେବ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ ଆଗକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରି ଦେବ-ଅସୁର ଧର୍ମକାରଣ କଥା ଅଗ୍ରସର କରନ୍ତି।
Shlokas
Verse 1
श्रीशुक उवाच पृश्निस्तु पत्नी सवितु: सावित्रीं व्याहृतिं त्रयीम् । अग्निहोत्रं पशुं सोमं चातुर्मास्यं महामखान् ॥ १ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ସବିତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପୃଶ୍ନି ସାବିତ୍ରୀ, ବ୍ୟାହୃତି ଓ ତ୍ରୟୀ ନାମରେ ତିନି କନ୍ୟା ଏବଂ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ପଶୁ, ସୋମ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ, ମହାୟଜ୍ଞ ନାମରେ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 2
सिद्धिर्भगस्य भार्याङ्ग महिमानं विभुं प्रभुम् । आशिषं च वरारोहां कन्यां प्रासूत सुव्रताम् ॥ २ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଭଗଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସିଦ୍ଧି ମହିମା, ବିଭୁ ଓ ପ୍ରଭୁ ନାମରେ ତିନି ପୁତ୍ର ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦରୀ ‘ଆଶିଷ୍’ ନାମକ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
Verse 3
धातु: कुहू: सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमथ प्रात: पूर्णमासमनुक्रमात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीष्यानाधत्त क्रियायां समनन्तर: । चर्षणी वरुणस्यासीद्यस्यां जातो भृगु: पुन: ॥ ४ ॥
ଧାତାଙ୍କର କୁହୂ, ସିନୀବାଳୀ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ନାମରେ ଚାରି ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ କ୍ରମେ ସାୟଂ, ଦର୍ଶ, ପ୍ରାତଃ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ପରେ ବିଧାତା କ୍ରିୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ‘ପୁରୀଷ୍ୟ’ ନାମକ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବରୁଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଚର୍ଷଣୀ; ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଭୃଗୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
Verse 4
धातु: कुहू: सिनीवाली राका चानुमतिस्तथा । सायं दर्शमथ प्रात: पूर्णमासमनुक्रमात् ॥ ३ ॥ अग्नीन् पुरीष्यानाधत्त क्रियायां समनन्तर: । चर्षणी वरुणस्यासीद्यस्यां जातो भृगु: पुन: ॥ ४ ॥
ଧାତାଙ୍କର କୁହୂ, ସିନୀବାଳୀ, ରାକା ଓ ଅନୁମତି ନାମରେ ଚାରି ପତ୍ନୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କଠାରୁ କ୍ରମେ ସାୟଂ, ଦର୍ଶ, ପ୍ରାତଃ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣମାସ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ପରେ ବିଧାତା କ୍ରିୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ‘ପୁରୀଷ୍ୟ’ ନାମକ ପାଞ୍ଚ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କଲେ। ବରୁଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଚର୍ଷଣୀ; ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଭୃଗୁ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
Verse 5
वाल्मीकिश्च महायोगी वल्मीकादभवत्किल । अगस्त्यश्च वसिष्ठश्च मित्रावरुणयोऋर्षी ॥ ५ ॥
ବରୁଣଙ୍କ ରେତସରୁ ମହାଯୋଗୀ ବାଲ୍ମୀକି ଭଲ୍ମୀକ (ପିପିଳିକା ଟିବି) ମଧ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ଭୃଗୁ ଓ ବାଲ୍ମୀକି ବରୁଣଙ୍କ ବିଶେଷ ପୁତ୍ର, ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବସିଷ୍ଠ ମିତ୍ର-ବରୁଣ ଉଭୟଙ୍କ ସାଧାରଣ ପୁତ୍ର ଋଷି।
Verse 6
रेत: सिषिचतु: कुम्भे उर्वश्या: सन्निधौ द्रुतम् । रेवत्यां मित्र उत्सर्गमरिष्टं पिप्पलं व्यधात् ॥ ६ ॥
ଉର୍ବଶୀଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ତୁରନ୍ତ କୁମ୍ଭରେ ରେତସ ଝରାଇ ସଂରକ୍ଷଣ କଲେ। ପରେ ସେହି କୁମ୍ଭରୁ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଓ ବସିଷ୍ଠ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏବଂ ରେବତୀ ନାମକ ପତ୍ନୀର ଗର୍ଭରେ ମିତ୍ର ଉତ୍ସର୍ଗ, ଅରିଷ୍ଟ ଓ ପିପ୍ପଳ—ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ।
Verse 7
पौलोम्यामिन्द्र आधत्त त्रीन् पुत्रानिति न: श्रुतम् । जयन्तमृषभं तात तृतीयं मीढुषं प्रभु: ॥ ७ ॥
ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ ଯେ ପୌଲୋମୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ତିନି ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଥିଲେ—ଜୟନ୍ତ, ଋଷଭ ଓ ତୃତୀୟ ମୀଢୁଷ।
Verse 8
उरुक्रमस्य देवस्य मायावामनरूपिण: । कीर्तौ पत्न्यां बृहच्छ्लोकस्तस्यासन् सौभगादय: ॥ ८ ॥
ବହୁଶକ୍ତିମାନ ଦେବ ଉରୁକ୍ରମ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ମାୟା-ବାମନ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ। କୀର୍ତି ନାମକ ପତ୍ନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବୃହଚ୍ଛ୍ଲୋକ ନାମର ପୁତ୍ର ହେଲେ; ତାଙ୍କର ସୌଭଗ ଆଦି ଅନେକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ।
Verse 9
तत्कर्मगुणवीर्याणि काश्यपस्य महात्मन: । पश्चाद्वक्ष्यामहेऽदित्यां यथैवावततार ह ॥ ९ ॥
ପରେ (ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଅଷ୍ଟମ ସ୍କନ୍ଧରେ) ଆମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବୁ—ମହାତ୍ମା କାଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉରୁକ୍ରମ ବାମନଦେବ କିପରି ଅବତରିଲେ, ତିନି ପଦକ୍ଷେପରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ କିପରି ଆବୃତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସାଧାରଣ କର୍ମ, ଗୁଣ ଓ ପରାକ୍ରମ।
Verse 10
अथ कश्यपदायादान् दैतेयान् कीर्तयामि ते । यत्र भागवत: श्रीमान् प्रह्रादो बलिरेव च ॥ १० ॥
ଏବେ ମୁଁ କଶ୍ୟପଙ୍କ ସନ୍ତାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦିତିର ଗର୍ଭଜ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଛି; ଏହି ବଂଶରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭାଗବତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ବଳି ମହାରାଜ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 11
दितेर्द्वावेव दायादौ दैत्यदानववन्दितौ । हिरण्यकशिपुर्नाम हिरण्याक्षश्च कीर्तितौ ॥ ११ ॥
ଦିତିର ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରଥମେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ—ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ଓ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ। ଉଭୟେ ମହାବଳୀ ଏବଂ ଦୈତ୍ୟ-ଦାନବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଥିଲେ।
Verse 12
हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुर्नाम दानवी । जम्भस्य तनया सा तु सुषुवे चतुर: सुतान् ॥ १२ ॥ संह्रादं प्रागनुह्रादं ह्रादं प्रह्रादमेव च । तत्स्वसा सिंहिका नाम राहुं विप्रचितोऽग्रहीत् ॥ १३ ॥
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାନବୀ କୟାଧୁ, ସେ ଜମ୍ଭଙ୍କ କନ୍ୟା। ସେ କ୍ରମେ ସଂହ୍ରାଦ, ପ୍ରାଗନୁହ୍ରାଦ, ହ୍ରାଦ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦ—ଏହି ଚାରି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା। ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ସିଂହିକା ବିପ୍ରଚିତଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ରାହୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।
Verse 13
हिरण्यकशिपोर्भार्या कयाधुर्नाम दानवी । जम्भस्य तनया सा तु सुषुवे चतुर: सुतान् ॥ १२ ॥ संह्रादं प्रागनुह्रादं ह्रादं प्रह्रादमेव च । तत्स्वसा सिंहिका नाम राहुं विप्रचितोऽग्रहीत् ॥ १३ ॥
ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦାନବୀ କୟାଧୁ, ସେ ଜମ୍ଭଙ୍କ କନ୍ୟା। ସେ କ୍ରମେ ସଂହ୍ରାଦ, ପ୍ରାଗନୁହ୍ରାଦ, ହ୍ରାଦ ଓ ପ୍ରହ୍ଲାଦ—ଏହି ଚାରି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା। ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ସିଂହିକା ବିପ୍ରଚିତଙ୍କୁ ବିବାହ କରି ରାହୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।
Verse 14
शिरोऽहरद्यस्य हरिश्चक्रेण पिबतोऽमृतम् । संह्रादस्य कृतिर्भार्यासूत पञ्चजनं तत: ॥ १४ ॥
ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଛଦ୍ମବେଶେ ଅମୃତ ପିଉଥିବା ରାହୁର ଶିର ହରି ନିଜ ଚକ୍ରଦ୍ୱାରା କାଟିଦେଲେ। ସଂହ୍ରାଦଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୃତି; କୃତି ଦ୍ୱାରା ସଂହ୍ରାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ପଞ୍ଚଜନ ଜନ୍ମିଲା।
Verse 15
ह्रादस्य धमनिर्भार्यासूत वातापिमिल्वलम् । योऽगस्त्याय त्वतिथये पेचे वातापिमिल्वल: ॥ १५ ॥
ହ୍ଲାଦଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଧମନି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବାତାପି ଓ ଇଲ୍ୱଲ ନାମରେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମୁନି ଇଲ୍ୱଲଙ୍କ ଅତିଥି ହେଲେ, ଇଲ୍ୱଲ ମେଷରୂପୀ ବାତାପିକୁ ରାନ୍ଧି ଭୋଜନ ଦେଲେ।
Verse 16
अनुह्रादस्य सूर्यायां बाष्कलो महिषस्तथा । विरोचनस्तु प्राह्रादिर्देव्यां तस्याभवद्बलि: ॥ १६ ॥
ଅନୁହ୍ଲାଦଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସୂର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବାଷ୍କଲ ଓ ମହିଷ ନାମରେ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ଏକ ପୁତ୍ର ବିରୋଚନ; ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବଲି ମହାରାଜ ଜନ୍ମିଲେ।
Verse 17
बाणज्येष्ठं पुत्रशतमशनायां ततोऽभवत् । तस्यानुभावं सुश्लोक्यं पश्चादेवाभिधास्यते ॥ १७ ॥
ତାପରେ ବଲି ମହାରାଜ ଅଶନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶତ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ। ସେଇ ଶତ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବାଣ ରାଜା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ବଲି ମହାରାଜଙ୍କ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ତୁତ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ପରେ (ଅଷ୍ଟମ ସ୍କନ୍ଧରେ) ବର୍ଣ୍ଣିତ ହେବ।
Verse 18
बाण आराध्य गिरिशं लेभे तद्गणमुख्यताम् । यत्पार्श्वे भगवानास्ते ह्यद्यापि पुरपालक: ॥ १८ ॥
ବାଣ ରାଜା ଗିରିଶ (ଭଗବାନ ଶିବ)ଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ତାଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୁଖ୍ୟ ପଦ ଲାଭ କଲେ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ବାଣଙ୍କ ପାଖେ ରହି ତାଙ୍କ ରାଜଧାନୀକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।
Verse 19
मरुतश्च दिते: पुत्राश्चत्वारिंशन्नवाधिका: । त आसन्नप्रजा: सर्वे नीता इन्द्रेण सात्मताम् ॥ १९ ॥
ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉଣପଞ୍ଚାଶ ମରୁତ୍ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନଙ୍କର କାହାରି ସନ୍ତାନ ହେଲା ନାହିଁ। ଯଦିଓ ସେମାନେ ଦିତିଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବପଦ ଦେଇ ନିଜ ସମତାକୁ ନେଲେ।
Verse 20
श्रीराजोवाच कथं त आसुरं भावमपोह्यौत्पत्तिकं गुरो । इन्द्रेण प्रापिता: सात्म्यं किं तत्साधु कृतं हि तै: ॥ २० ॥
ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପଚାରିଲେ: ହେ ଗୁରୁଦେବ! ମରୁତମାନେ ନିଜର ଜନ୍ମଗତ ଆସୁରିକ ଭାବ ତ୍ୟାଗ କରି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମାନ ଦେବତ୍ୱ କିପରି ଲାଭ କଲେ? ସେମାନେ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ କରିଥିଲେ?
Verse 21
इमे श्रद्दधते ब्रह्मन्नृषयो हि मया सह । परिज्ञानाय भगवंस्तन्नो व्याख्यातुमर्हसि ॥ २१ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ମୁଁ ଏବଂ ମୋ ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବା ଋଷିମାନେ ଏହା ଜାଣିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଗ୍ରହୀ ଅଟନ୍ତି। ତେଣୁ ହେ ମହାତ୍ମା, ଦୟାକରି ଆମକୁ ଏହାର କାରଣ ବୁଝାଇ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 22
श्रीसूत उवाच तद्विष्णुरातस्य स बादरायणि- र्वचो निशम्यादृतमल्पमर्थवत् । सभाजयन् सन्निभृतेन चेतसा जगाद सत्रायण सर्वदर्शन: ॥ २२ ॥
ଶ୍ରୀ ସୂତ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ହେ ମହର୍ଷି ଶୌନକ! ମହାରାଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ସମ୍ମାନଜନକ, ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ଏବଂ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସର୍ବଜ୍ଞ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଏବଂ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
Verse 23
श्रीशुक उवाच हतपुत्रा दिति: शक्रपार्ष्णिग्राहेण विष्णुना । मन्युना शोकदीप्तेन ज्वलन्ती पर्यचिन्तयत् ॥ २३ ॥
ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ଦିତିଙ୍କ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ବଧ କଲେ। ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେତୁ ଶୋକ ଓ କ୍ରୋଧରେ ଜଳୁଥିବା ଦିତି ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କଲେ।
Verse 24
कदा नु भ्रातृहन्तारमिन्द्रियाराममुल्बणम् । अक्लिन्नहृदयं पापं घातयित्वा शये सुखम् ॥ २४ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ତୃପ୍ତିରେ ମଗ୍ନ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୂର, କଠୋର ହୃଦୟ ଏବଂ ପାପୀ ଅଟେ। ସେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୋର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବଧ କରାଇଛି। ସେହି ଭ୍ରାତୃହନ୍ତାକୁ ବଧ କରି ମୁଁ କେବେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୋଇବି?
Verse 25
कृमिविड्भस्मसंज्ञासीद्यस्येशाभिहितस्य च । भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यत: ॥ २५ ॥
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ରାଜା ଏବଂ ମହାନ ନେତାମାନଙ୍କର ଶରୀର କୀଟ, ମଳ କିମ୍ବା ପାଉଁଶରେ ପରିଣତ ହୁଏ | ଯଦି କେହି ଏପରି ଶରୀରର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଈର୍ଷା ପରାୟଣ ହୋଇ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରନ୍ତି, ତେବେ ସେ କ’ଣ ଜୀବନର ପ୍ରକୃତ ସ୍ୱାର୍ଥ ଜାଣନ୍ତି? ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନୁହେଁ, କାରଣ ଯିଏ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଈର୍ଷା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ନର୍କକୁ ଯାଏ |
Verse 26
आशासानस्य तस्येदं ध्रुवमुन्नद्धचेतस: । मदशोषक इन्द्रस्य भूयाद्येन सुतो हि मे ॥ २६ ॥
ଦିତି ଚିନ୍ତା କଲେ: ଇନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଶାଶ୍ୱତ ବୋଲି ଭାବନ୍ତି, ଏବଂ ତେଣୁ ସେ ଅସଂଯତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି | ତେଣୁ ମୁଁ ଏପରି ଏକ ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଛି ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପାଗଳାମି ଦୂର କରିପାରିବ | ଏଥିରେ ମୋତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାକୁ ମୁଁ କିଛି ଉପାୟ ଅବଲମ୍ବନ କରେ |
Verse 27
इति भावेन सा भर्तुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूषयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥ २७ ॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञैर्वल्गुभाषितै: । मनो जग्राह भावज्ञा सस्मितापाङ्गवीक्षणै: ॥ २८ ॥
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି [ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ରର ଇଚ୍ଛା ସହିତ], ଦିତି ତାଙ୍କର ମନୋରମ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ | ହେ ରାଜା, ଦିତି ସର୍ବଦା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅତି ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଭାବରେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ | ସେବା, ପ୍ରେମ, ନମ୍ରତା ଏବଂ ସଂଯମତା ସହିତ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅତି ମଧୁର ଭାବରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଏବଂ ହସ ଏବଂ ଚାହାଣୀ ସହିତ, ଦିତି ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣିଥିଲେ |
Verse 28
इति भावेन सा भर्तुराचचारासकृत्प्रियम् । शुश्रूषयानुरागेण प्रश्रयेण दमेन च ॥ २७ ॥ भक्त्या परमया राजन् मनोज्ञैर्वल्गुभाषितै: । मनो जग्राह भावज्ञा सस्मितापाङ्गवीक्षणै: ॥ २८ ॥
ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି [ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ ଏକ ପୁତ୍ରର ଇଚ୍ଛା ସହିତ], ଦିତି ତାଙ୍କର ମନୋରମ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ କ୍ରମାଗତ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ | ହେ ରାଜା, ଦିତି ସର୍ବଦା କଶ୍ୟପଙ୍କ ଆଦେଶକୁ ଅତି ବିଶ୍ୱସ୍ତ ଭାବରେ ପାଳନ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ସେ ଚାହୁଁଥିଲେ | ସେବା, ପ୍ରେମ, ନମ୍ରତା ଏବଂ ସଂଯମତା ସହିତ, ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ପାଇଁ ଅତି ମଧୁର ଭାବରେ କୁହାଯାଇଥିବା ଶବ୍ଦ ସହିତ, ଏବଂ ହସ ଏବଂ ଚାହାଣୀ ସହିତ, ଦିତି ତାଙ୍କ ମନକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଏହାକୁ ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣିଥିଲେ |
Verse 29
एवं स्त्रिया जडीभूतो विद्वानपि मनोज्ञया । बाढमित्याह विवशो न तच्चित्रं हि योषिति ॥ २९ ॥
ଯଦିଓ କଶ୍ୟପ ମୁନି ଜଣେ ବିଦ୍ୱାନ ପଣ୍ଡିତ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ଦିତିଙ୍କ କୃତ୍ରିମ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆକର୍ଷିତ ହୋଇଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ନିୟନ୍ତ୍ରଣକୁ ଆଣିଥିଲା | ତେଣୁ ସେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଇଥିଲେ ଯେ ସେ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବେ। ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଆଦୌ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ ନୁହେଁ |
Verse 30
विलोक्यैकान्तभूतानि भूतान्यादौ प्रजापति: । स्त्रियं चक्रे स्वदेहार्धं यया पुंसां मतिर्हृता ॥ ३० ॥
ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିରାସକ୍ତ। ପ୍ରଜାବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ପୁରୁଷର ଦେହର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅର୍ଧରୁ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ତାହାର ସ୍ୱଭାବ ପୁରୁଷର ମନକୁ ହରିନେଇଥାଏ।
Verse 31
एवं शुश्रूषितस्तात भगवान् कश्यप: स्त्रिया । प्रहस्य परमप्रीतो दितिमाहाभिनन्द्य च ॥ ३१ ॥
ଏଭଳି ସ୍ତ୍ରୀ ଦିତିଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଭଗବାନ କଶ୍ୟପ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ହସି ଦିତିଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି ଏଭଳି କହିଲେ।
Verse 32
श्रीकश्यप उवाच वरं वरय वामोरु प्रीतस्तेऽहमनिन्दिते । स्त्रिया भर्तरि सुप्रीते क: काम इह चागम: ॥ ३२ ॥
ଶ୍ରୀ କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଂଘାବତୀ, ହେ ନିର୍ଦୋଷେ! ତୋର ଆଚରଣରେ ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ। ତୁ ଯେଉଁ ବର ଚାହୁଁଛୁ ମାଗ। ପତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏଇ ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ସ୍ତ୍ରୀର କେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଦୁର୍ଲଭ?
Verse 33
पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । मानस: सर्वभूतानां वासुदेव: श्रिय: पति: ॥ ३३ ॥ स एव देवतालिङ्गैर्नामरूपविकल्पितै: । इज्यते भगवान् पुम्भि: स्त्रीभिश्च पतिरूपधृक् ॥ ३४ ॥
ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତିକୁ ହିଁ ପରମ ଦେବତା ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ବାସୁଦେବ ବିରାଜିତ। କର୍ମଫଳକାମୀମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ନାମ-ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ତେଣୁ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପତି-ରୂପରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି।
Verse 34
पतिरेव हि नारीणां दैवतं परमं स्मृतम् । मानस: सर्वभूतानां वासुदेव: श्रिय: पति: ॥ ३३ ॥ स एव देवतालिङ्गैर्नामरूपविकल्पितै: । इज्यते भगवान् पुम्भि: स्त्रीभिश्च पतिरूपधृक् ॥ ३४ ॥
ନାରୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପତିକୁ ହିଁ ପରମ ଦେବତା ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ବାସୁଦେବ ବିରାଜିତ। କର୍ମଫଳକାମୀମାନେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ନାମ-ରୂପ ଦ୍ୱାରା ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି; ତେଣୁ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପତି-ରୂପରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରନ୍ତି।
Verse 35
तस्मात्पतिव्रता नार्य: श्रेयस्कामा: सुमध्यमे । यजन्तेऽनन्यभावेन पतिमात्मानमीश्वरम् ॥ ३५ ॥
ଏହେତୁ, ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଥିବା ପତିବ୍ରତା ନାରୀମାନେ ପତିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ରହି, ଅନନ୍ୟଭାବେ ପତିଙ୍କୁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବି ଭକ୍ତିରେ ପୂଜନ୍ତୁ।
Verse 36
सोऽहं त्वयार्चितो भद्रे ईदृग्भावेन भक्तित: । तं ते सम्पादये काममसतीनां सुदुर्लभम् ॥ ३६ ॥
ହେ ଭଦ୍ରେ, ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧି ଭାବେ ମୋତେ ଭକ୍ତିରେ ଯେପରି ପୂଜିଛ, ତାହାରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତେଣୁ ଅସତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତୋର ଇଚ୍ଛାକୁ ମୁଁ ପୂରଣ କରିବି।
Verse 37
दितिरुवाच वरदो यदि मे ब्रह्मन् पुत्रमिन्द्रहणं वृणे । अमृत्युं मृतपुत्राहं येन मे घातितौ सुतौ ॥ ३७ ॥
ଦିତି କହିଲା—ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ବରଦ! ମୁଁ ପୁତ୍ରହୀନ ହୋଇଛି। ଯଦି ଆପଣ ବର ଦେବେ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରହନ୍ତା ଅମର ପୁତ୍ର ଚାହୁଁଛି; କାରଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମୋ ଦୁଇ ପୁତ୍ରକୁ ହତ୍ୟା କରିଛି।
Verse 38
निशम्य तद्वचो विप्रो विमना: पर्यतप्यत । अहो अधर्म: सुमहानद्य मे समुपस्थित: ॥ ३८ ॥
ଦିତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି କଶ୍ୟପ ମୁନି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନମରା ହୋଇ ଅନ୍ତରେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ସେ ବିଲାପ କଲେ—“ହାୟ! ଆଜି ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଇନ୍ଦ୍ରବଧ ଭଳି ମହା ଅଧର୍ମ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛି।”
Verse 39
अहो अर्थेन्द्रियारामो योषिन्मय्येह मायया । गृहीतचेता: कृपण: पतिष्ये नरके ध्रुवम् ॥ ३९ ॥
କଶ୍ୟପ ମୁନି ମନେ ଭାବିଲେ—“ହାୟ! ମୁଁ ଧନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଛି। ଏହି ସୁଯୋଗ ନେଇ ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟା ସ୍ତ୍ରୀରୂପେ (ମୋ ଭାର୍ଯ୍ୟାରୂପେ) ମୋ ଚିତ୍ତକୁ ବାନ୍ଧିଛି। ତେଣୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଦୀନ; ନରକକୁ ଗଡ଼ିପଡ଼ିବି।”
Verse 40
कोऽतिक्रमोऽनुवर्तन्त्या: स्वभावमिह योषित: । धिङ्मां बताबुधं स्वार्थे यदहं त्वजितेन्द्रिय: ॥ ४० ॥
ଏହି ନାରୀ ନିଜ ସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରିଛି, ତେଣୁ ତାକୁ ଦୋଷ ଦେବା ଅନୁଚିତ । କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଧିକ୍କାର! ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିପାରିଲି ନାହିଁ ଏବଂ ନିଜର ମଙ୍ଗଳ ବୁଝିପାରିଲି ନାହିଁ ।
Verse 41
शरत्पद्मोत्सवं वक्त्रं वचश्च श्रवणामृतम् । हृदयं क्षुरधाराभं स्त्रीणां को वेद चेष्टितम् ॥ ४१ ॥
ନାରୀର ମୁଖ ଶରତ ଋତୁର ପଦ୍ମ ପରି ସୁନ୍ଦର ଏବଂ ବାଣୀ କର୍ଣ୍ଣ ପାଇଁ ଅମୃତ ସଦୃଶ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ହୃଦୟ କ୍ଷୁରର ଧାର ପରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ । ଏପରି ସ୍ଥଳେ ନାରୀର ଆଚରଣ କିଏ ବୁଝିପାରିବ?
Verse 42
न हि कश्चित्प्रिय: स्त्रीणामञ्जसा स्वाशिषात्मनाम् । पतिं पुत्रं भ्रातरं वा घ्नन्त्यर्थे घातयन्ति च ॥ ४२ ॥
ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ସାଧନ ପାଇଁ ନାରୀମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହ ଅତି ପ୍ରିୟ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ବାସ୍ତବରେ କେହି ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ନୁହନ୍ତି । ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ସେମାନେ ସ୍ୱାମୀ, ପୁତ୍ର କିମ୍ବା ଭାଇକୁ ମଧ୍ୟ ହତ୍ୟା କରିପାରନ୍ତି ବା ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହତ୍ୟା କରାଇପାରନ୍ତି ।
Verse 43
प्रतिश्रुतं ददामीति वचस्तन्न मृषा भवेत् । वधं नार्हति चेन्द्रोऽपि तत्रेदमुपकल्पते ॥ ४३ ॥
ମୁଁ ବରଦାନ ଦେବାକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଇଛି, ତାହା ମିଥ୍ୟା ହୋଇପାରିବ ନାହିଁ । କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ବଧ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହନ୍ତି । ଏପରି ପରିସ୍ଥିତିରେ ମୁଁ ଏହି ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରିଛି ।
Verse 44
इति सञ्चिन्त्य भगवान्मारीच: कुरुनन्दन । उवाच किञ्चित् कुपित आत्मानं च विगर्हयन् ॥ ४४ ॥
ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ! କଶ୍ୟପ ମୁନି ଏପରି ଚିନ୍ତା କରି କିଛି ମାତ୍ରାରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ । ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରି ସେ ଦିତିଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ ।
Verse 45
श्रीकश्यप उवाच पुत्रस्ते भविता भद्रे इन्द्रहादेवबान्धव: । संवत्सरं व्रतमिदं यद्यञ्जो धारयिष्यसि ॥ ४५ ॥
ଶ୍ରୀକଶ୍ୟପ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ଯଦି ତୁମେ ମୋର ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁସାରେ ଏହି ବ୍ରତକୁ ଏକ ବର୍ଷ ନିଷ୍ଠାରେ ପାଳନ କରିବ, ତେବେ ଇନ୍ଦ୍ରବଧ କରିପାରୁଥିବା ପୁତ୍ର ତୁମକୁ ମିଳିବ; କିନ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବ ନୀତିର ଏହି ବ୍ରତରୁ ଭ୍ରଷ୍ଟ ହେଲେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପକ୍ଷପାତୀ ଦେବବାନ୍ଧବ ପୁତ୍ର ହେବ।
Verse 46
दितिरुवाच धारयिष्ये व्रतं ब्रह्मन्ब्रूहि कार्याणि यानि मे । यानि चेह निषिद्धानि न व्रतं घ्नन्ति यान्युत ॥ ४६ ॥
ଦିତି କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ନିଶ୍ଚୟ ଧାରଣ କରିବି। ମୋତେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, କଣ ନିଷିଦ୍ଧ, ଏବଂ କେଉଁ କଥାରେ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ—ସବୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କହନ୍ତୁ।
Verse 47
श्रीकश्यप उवाच न हिंस्याद्भूतजातानि न शपेन्नानृतं वदेत् । न छिन्द्यान्नखरोमाणि न स्पृशेद्यदमङ्गलम् ॥ ४७ ॥
ଶ୍ରୀକଶ୍ୟପ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀକୁ ହିଂସା କରିବ ନାହିଁ। କାହାକୁ ଶାପ ଦେବ ନାହିଁ, ମିଥ୍ୟା କହିବ ନାହିଁ। ନଖ ଓ କେଶ କାଟିବ ନାହିଁ, ଏବଂ କପାଳ-ଅସ୍ଥି ଆଦି ଅଶୁଚି ଅମଙ୍ଗଳ ବସ୍ତୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ ନାହିଁ।
Verse 48
नाप्सु स्नायान्न कुप्येत न सम्भाषेत दुर्जनै: । न वसीताधौतवास: स्रजं च विधृतां क्वचित् ॥ ४८ ॥
ଶ୍ରୀକଶ୍ୟପ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ରେ, ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଜଳରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ ନାହିଁ। କ୍ରୋଧ କରିବ ନାହିଁ। ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବ ନାହିଁ, ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ କରିବ ନାହିଁ। ଭଲଭାବେ ଧୋଇନଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ପିନ୍ଧା ମାଳା କେବେ ଧାରଣ କରିବ ନାହିଁ।
Verse 49
नोच्छिष्टं चण्डिकान्नं च सामिषं वृषलाहृतम् । भुञ्जीतोदक्यया दृष्टं पिबेन्नाञ्जलिना त्वप: ॥ ४९ ॥
ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ (ଜୁଠା) ଅନ୍ନ ଖାଇବ ନାହିଁ; ଚଣ୍ଡିକା (କାଳୀ/ଦୁର୍ଗା)ଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଅନ୍ନ ଖାଇବ ନାହିଁ; ମାଂସ-ମାଛ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷିତ ଖାଦ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିବ ନାହିଁ। ଶୂଦ୍ର ଆଣିଥିବା/ଛୁଇଁଥିବା ଏବଂ ରଜସ୍ୱଳା ସ୍ତ୍ରୀ ଦେଖିଥିବା ଅନ୍ନ ଖାଇବ ନାହିଁ। ଏବଂ ଦୁଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଅଞ୍ଜଳିରେ ପାଣି ପିଇବ ନାହିଁ।
Verse 50
नोच्छिष्टास्पृष्टसलिला सन्ध्यायां मुक्तमूर्धजा । अनर्चितासंयतवाक्नासंवीता बहिश्चरेत् ॥ ५० ॥
ଭୋଜନ ପରେ ମୁହଁ, ହାତ ଓ ପାଦ ଧୋଇନଥିଲେ ବାହାରକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ କିମ୍ବା ଖୋଲା କେଶରେ ବାହାରିବେ ନାହିଁ; ଅଲଙ୍କାର-ସଜ୍ଜା, ସଂଯତ ବାଣୀ ଓ ଯଥୋଚିତ ଆବରଣ ବିନା ବାହାରେ ଚାଲିବେ ନାହିଁ।
Verse 51
नाधौतपादाप्रयता नार्द्रपादा उदक्शिरा: । शयीत नापराङ्नान्यैर्न नग्ना न च सन्ध्ययो: ॥ ५१ ॥
ଦୁଇ ପାଦ ଧୋଇନଥିଲେ ଓ ଶୁଚି ନହେଲେ ଶୋଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଭିଜା ପାଦରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଇବେ ନାହିଁ; ମୁଣ୍ଡକୁ ଉତ୍ତର କିମ୍ବା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ରଖି ଶୋଇବେ ନାହିଁ। ନଗ୍ନ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହ, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ-ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଇବେ ନାହିଁ।
Verse 52
धौतवासा शुचिर्नित्यं सर्वमङ्गलसंयुता । पूजयेत्प्रातराशात्प्राग्गोविप्राञ् श्रियमच्युतम् ॥ ५२ ॥
ଧୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ନିତ୍ୟ ଶୁଚି ରହି, ହଳଦୀ-ଚନ୍ଦନ ଆଦି ମଙ୍ଗଳ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ, ପ୍ରାତଃ ଭୋଜନ ପୂର୍ବରୁ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅଚ୍ୟୁତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
Verse 53
स्त्रियो वीरवतीश्चार्चेत्स्रग्गन्धबलिमण्डनै: । पतिं चार्च्योपतिष्ठेत ध्यायेत्कोष्ठगतं च तम् ॥ ५३ ॥
ପୁଷ୍ପମାଳା, ଚନ୍ଦନ, ଅଲଙ୍କାର ଆଦି ଉପଚାରରେ, ଏହି ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁତ୍ରବତୀ ଓ ପତିଜୀବିତା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। ଗର୍ଭିଣୀ ପତ୍ନୀ ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବେ ଏବଂ ସେ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବେ।
Verse 54
सांवत्सरं पुंसवनं व्रतमेतदविप्लुतम् । धारयिष्यसि चेत्तुभ्यं शक्रहा भविता सुत: ॥ ५४ ॥
କଶ୍ୟପ ମୁନି କହିଲେ—‘ପୁଂସବନ’ ନାମକ ଏହି ବ୍ରତକୁ ତୁମେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କମେ କମେ ଏକ ବର୍ଷ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଭାବେ ପାଳନ କଲେ, ତୁମ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରବଧକ ହେବ; କିନ୍ତୁ ବ୍ରତରେ ତ୍ରୁଟି ହେଲେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ମିତ୍ର ହେବ।
Verse 55
बाढमित्यभ्युपेत्याथ दिती राजन्महामना: । कश्यपाद् गर्भमाधत्त व्रतं चाञ्जो दधार सा ॥ ५५ ॥
ହେ ରାଜନ୍ ପରୀକ୍ଷିତ! ଦିତି “ହଁ” ବୋଲି କଶ୍ୟପଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶାନୁସାରେ ପୁଂସବନ ଶୁଦ୍ଧି-ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ କଶ୍ୟପଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବ୍ରତ ପାଳନ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 56
मातृष्वसुरभिप्रायमिन्द्र आज्ञाय मानद । शुश्रूषणेनाश्रमस्थां दितिं पर्यचरत्कवि: ॥ ५६ ॥
ହେ ସମ୍ମାନଦାତା ରାଜନ୍! ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ମାଉସୀ ଦିତିଙ୍କ ଅଭିପ୍ରାୟ ଜାଣି ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଯୁକ୍ତି କଲା। ଆଶ୍ରମରେ ଥିବା ଦିତିଙ୍କୁ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା କଲା।
Verse 57
नित्यं वनात्सुमनस: फलमूलसमित्कुशान् । पत्राङ्कुरमृदोऽपश्च काले काल उपाहरत् ॥ ५७ ॥
ସେ ପ୍ରତିଦିନ ବନରୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ, ଫଳ, ମୂଳ, ଯଜ୍ଞ-ସମିଧା ଓ କୁଶ ଆଣୁଥିଲା। ସମୟମତେ ପତ୍ର, ଅଙ୍କୁର, ମାଟି ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଠିକ୍ ସମୟରେ ଉପହାର କରୁଥିଲା।
Verse 58
एवं तस्या व्रतस्थाया व्रतच्छिद्रं हरिर्नृप । प्रेप्सु: पर्यचरज्जिह्मो मृगहेव मृगाकृति: ॥ ५८ ॥
ହେ ନୃପ ପରୀକ୍ଷିତ! ଯେପରି ମୃଗଶିକାରୀ ମୃଗଚର୍ମ ଢାକି ମୃଗ ପରି ହୋଇଯାଏ, ସେପରି ଦିତିପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଶତ୍ରୁ ଇନ୍ଦ୍ର ବାହ୍ୟତଃ ମିତ୍ର ହୋଇ ଦିତିଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠାରେ ସେବା କଲା। ବ୍ରତରେ ଛିଦ୍ର ମିଳିଲେ ଠକିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରୁ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିବାକୁ ବହୁତ ସାବଧାନ ଥିଲା।
Verse 59
नाध्यगच्छद्व्रतच्छिद्रं तत्परोऽथ महीपते । चिन्तां तीव्रां गत: शक्र: केन मे स्याच्छिवं त्विह ॥ ५९ ॥
ହେ ମହୀପତେ! ବ୍ରତରେ କୌଣସି ଛିଦ୍ର ନ ମିଳିବାରୁ ଶକ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଲା ଏବଂ ଭାବିଲା—“ଏଠାରେ ମୋର ଶିବ (ମଙ୍ଗଳ) କିପରି ହେବ?”
Verse 60
एकदा सा तु सन्ध्यायामुच्छिष्टा व्रतकर्शिता । अस्पृष्टवार्यधौताङ्घ्रि: सुष्वाप विधिमोहिता ॥ ६० ॥
ବ୍ରତ ପାଳନ କରି ଦୁର୍ବଳ ହୋଇଯାଇଥିବା ଦିତି ଥରେ ଦୈବବଶତଃ ଭୋଜନ ପରେ ହାତ ଗୋଡ଼ ନ ଧୋଇ ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟରେ ଶୋଇପଡ଼ିଲେ।
Verse 61
लब्ध्वा तदन्तरं शक्रो निद्रापहृतचेतस: । दिते: प्रविष्ट उदरं योगेशो योगमायया ॥ ६१ ॥
ଏହି ସୁଯୋଗ ପାଇ ଯୋଗେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ଯୋଗମାୟା ବଳରେ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ ଥିବା ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 62
चकर्त सप्तधा गर्भं वज्रेण कनकप्रभम् । रुदन्तं सप्तधैकैकं मा रोदीरिति तान् पुन: ॥ ६२ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜ ବଜ୍ର ସାହାଯ୍ୟରେ ସେହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପ୍ରଭ ଗର୍ଭକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲେ। ସେମାନେ କାନ୍ଦିବାରୁ 'କାନ୍ଦ ନାହିଁ' କହି ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଖଣ୍ଡକୁ ପୁନର୍ବାର ସାତ ଭାଗ କଲେ।
Verse 63
तमूचु: पाट्यमानास्ते सर्वे प्राञ्जलयो नृप । किं न इन्द्र जिघांससि भ्रातरो मरुतस्तव ॥ ६३ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ ହେଉଥିବା ସେହି ଜୀବମାନେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ଇନ୍ଦ୍ର! ଆମେ ତୁମର ଭାଇ ମରୁତ୍। ତୁମେ କାହିଁକି ଆମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?'
Verse 64
मा भैष्ट भ्रातरो मह्यं यूयमित्याह कौशिक: । अनन्यभावान् पार्षदानात्मनो मरुतां गणान् ॥ ६४ ॥
ଯେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ଦେଖିଲେ ଯେ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତ, ସେ କହିଲେ: 'ହେ ଭାଇମାନେ! ଭୟ କର ନାହିଁ।' ଏବଂ ସେ ସେହି ମରୁତ୍ଗଣଙ୍କୁ ନିଜର ପାର୍ଷଦ କରିନେଲେ।
Verse 65
न ममार दितेर्गर्भ: श्रीनिवासानुकम्पया । बहुधा कुलिशक्षुण्णो द्रौण्यस्त्रेण यथा भवान् ॥ ६५ ॥
ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରରେ ତୁମେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ମାତାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରବେଶ କରିବାରୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା ପାଇଲ। ସେହିପରି ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରରେ ଉଣପଞ୍ଚାଶ ଖଣ୍ଡ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀନିବାସ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତେ ରକ୍ଷିତ ହେଲେ।
Verse 66
सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चित: ॥ ६६ ॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपा: कृता: ॥ ६७ ॥
ଆଦିପୁରୁଷ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଏକଥର ମାତ୍ର ଆରାଧନା କଲେ ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପାଇ ଵିଷ୍ଣୁସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଲାଭ କରେ। ଦିତି ମହାବ୍ରତ ଧାରଣ କରି ପ୍ରାୟ ଏକ ବର୍ଷ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କଲେ। ସେହି ତପୋବଳରୁ ଉଣପଞ୍ଚାଶ ମରୁତ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
Verse 67
सकृदिष्ट्वादिपुरुषं पुरुषो याति साम्यताम् । संवत्सरं किञ्चिदूनं दित्या यद्धरिरर्चित: ॥ ६६ ॥ सजूरिन्द्रेण पञ्चाशद्देवास्ते मरुतोऽभवन् । व्यपोह्य मातृदोषं ते हरिणा सोमपा: कृता: ॥ ६७ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ଏକାତ୍ମ ହୋଇ ସେଇ ଉଣପଞ୍ଚାଶ ମରୁତ ଦେବତୁଲ୍ୟ ହେଲେ। ଭଗବାନ ହରି ତାଙ୍କର ମାତୃଦୋଷ ଦୂର କରି, ସେମାନଙ୍କୁ ସୋମପାନ କରୁଥିବା ଦେବଗଣରେ ଗଣନା କଲେ। ତେଣୁ ଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭଜ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କୃପାରେ ଦେବସମାନ ହେଲେ—ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ?
Verse 68
दितिरुत्थाय ददृशे कुमाराननलप्रभान् । इन्द्रेण सहितान् देवी पर्यतुष्यदनिन्दिता ॥ ६८ ॥
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଦିତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ। ଶୟ୍ୟାରୁ ଉଠି ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ଉଣପଞ୍ଚାଶ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରତାରେ ଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି ଅନିନ୍ଦିତା ଦେବୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 69
अथेन्द्रमाह ताताहमादित्यानां भयावहम् । अपत्यमिच्छन्त्यचरं व्रतमेतत्सुदुष्करम् ॥ ६९ ॥
ତାପରେ ଦିତି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ—ପୁତ୍ର! ମୁଁ ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ଥିଲି। ତୁମ ବାରୋ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପୁତ୍ର ପାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରିଥିଲି।
Verse 70
एक: सङ्कल्पित: पुत्र: सप्त सप्ताभवन् कथम् । यदि ते विदितं पुत्र सत्यं कथय मा मृषा ॥ ७० ॥
ମୁଁ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଥିଲି, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଯେ ଅଣଚାଶ ଜଣ ଅଛନ୍ତି | ଏହା କିପରି ଘଟିଲା? ହେ ପୁତ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ ସତ୍ୟ କୁହ | ମିଥ୍ୟା କହିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର ନାହିଁ |
Verse 71
इन्द्र उवाच अम्ब तेऽहं व्यवसितमुपधार्यागतोऽन्तिकम् । लब्धान्तरोऽच्छिदं गर्भमर्थबुद्धिर्न धर्मदृक् ॥ ७१ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ହେ ମାତା, ଯେହେତୁ ମୁଁ ସ୍ୱାର୍ଥପରତା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଇଥିଲି, ମୁଁ ଧର୍ମକୁ ଭୁଲି ଯାଇଥିଲି | ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ ତୁମେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜୀବନରେ ଏକ ମହାନ ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଛ, ମୁଁ ତୁମ ଭିତରେ କିଛି ଦୋଷ ଖୋଜିବାକୁ ଚାହିଁଲି | ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଏପରି ଏକ ଦୋଷ ପାଇଲି, ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲି ଏବଂ ଭ୍ରୂଣକୁ ଖଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କରିଦେଲି |
Verse 72
कृत्तो मे सप्तधा गर्भ आसन् सप्त कुमारका: । तेऽपि चैकैकशो वृक्णा: सप्तधा नापि मम्रिरे ॥ ७२ ॥
ପ୍ରଥମେ ମୁଁ ଗର୍ଭରେ ଥିବା ଶିଶୁକୁ ସାତ ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଲି, ଯାହା ସାତୋଟି ସନ୍ତାନ ହେଲା | ତା’ପରେ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପିଲାଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ସାତ ଖଣ୍ଡରେ କାଟିଲି | ତଥାପି, ପରମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ କୃପାରୁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ମରି ନାହାଁନ୍ତି।
Verse 73
ततस्तत्परमाश्चर्यं वीक्ष्य व्यवसितं मया । महापुरुषपूजाया: सिद्धि: काप्यानुषङ्गिणी ॥ ७३ ॥
ହେ ମାତା, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ ସମସ୍ତ ଅଣଚାଶ ପୁତ୍ର ଜୀବିତ ଅଛନ୍ତି, ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲି | ମୁଁ ସ୍ଥିର କଲି ଯେ ଏହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜାରେ ତୁମର ନିୟମିତ ଭକ୍ତି ସେବାର ଏକ ଗୌଣ ଫଳାଫଳ ଅଟେ |
Verse 74
आराधनं भगवत ईहमाना निराशिष: । ये तु नेच्छन्त्यपि परं ते स्वार्थकुशला: स्मृता: ॥ ७४ ॥
ଯଦିଓ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କଠାରୁ କୌଣସି ଭୌତିକ ଜିନିଷ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ମୁକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଚାହାଁନ୍ତି ନାହିଁ, ତଥାପି ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି |
Verse 75
आराध्यात्मप्रदं देवं स्वात्मानं जगदीश्वरम् । को वृणीत गुणस्पर्शं बुध: स्यान्नरकेऽपि यत् ॥ ७५ ॥
ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦାନ କରୁଥିବା ସେଇ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ଦେବ ଆରାଧ୍ୟ। ସେ ପ୍ରିୟତମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ବୁଦ୍ଧିମାନ କିପରି ନରକରେ ମଧ୍ୟ ମିଳୁଥିବା ଗୁଣସ୍ପର୍ଶୀ ସୁଖ ଚାହିବ?
Verse 76
तदिदं मम दौर्जन्यं बालिशस्य महीयसि । क्षन्तुमर्हसि मातस्त्वं दिष्ट्या गर्भो मृतोत्थित: ॥ ७६ ॥
ହେ ମାତା, ହେ ମହୀୟସୀ, ମୁଁ ମୂର୍ଖ ଓ ଦୁର୍ଜନ; ମୋ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କର। ତୋର ଭକ୍ତିରେ ତୋର ଗର୍ଭର ପୁତ୍ରମାନେ ଅକ୍ଷତ ଜନ୍ମିଲେ—ଶତ୍ରୁଭାବେ ମୁଁ ଖଣ୍ଡଖଣ୍ଡ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ମରିଲେ ନାହିଁ।
Verse 77
श्रीशुक उवाच इन्द्रस्तयाभ्यनुज्ञात: शुद्धभावेन तुष्टया । मरुद्भि: सह तां नत्वा जगाम त्रिदिवं प्रभु: ॥ ७७ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଭାବର ଆଚରଣରେ ଦିତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଅନୁମତି ଦେଲେ। ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ମରୁତମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର କରି ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ।
Verse 78
एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । मङ्गलं मरुतां जन्म किं भूय: कथयामि ते ॥ ७८ ॥
ପ୍ରିୟ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ—ବିଶେଷକରି ମରୁତମାନଙ୍କ ଜନ୍ମ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଏହି ପବିତ୍ର ମଙ୍ଗଳ କଥା—ମୁଁ ଯଥାଶକ୍ତି କହିଦେଲି। ଏବେ ତୁମେ ଆଉ ପଚାର; ମୁଁ ଆହୁରି କହିବି।
Frequently Asked Questions
In this chapter, the Maruts are the living beings born from Diti’s embryo after Indra splits it into seven parts and then each part into seven again, yielding forty-nine. Although the act is violent, the text emphasizes poṣaṇa: by the Supreme Lord’s mercy, none die, and they become Indra’s brothers and devoted associates, illustrating how divine protection can transform a threatened birth into a cosmic function.
Diti sought an “immortal son” to kill Indra, motivated by grief and anger over her slain sons. Kaśyapa, bound by his promise yet concerned about the sin of Indra’s death, prescribed a one-year vow aligned with Vaiṣṇava purity rules: if followed without deviation, the son would be capable of killing Indra; if broken, the son would become favorable to Indra. The condition reframes the boon through dharma and devotional discipline.
Indra served Diti carefully to find a lapse in her strict vrata. The fault occurred when Diti, weakened by austerity, neglected to wash her mouth, hands, and feet after eating and fell asleep during the evening twilight (sandhyā). Indra then used yogic powers to enter her womb while she slept, showing the narrative’s tension between political fear and religious observance.
Indra embodies a deva’s administrative anxiety and moral vulnerability: he prioritizes self-preservation and uses deception to prevent a rival’s birth, yet later confesses and seeks forgiveness when he realizes the embryo survives by Viṣṇu’s grace. The text uses his arc to teach that dharma without devotion can degrade into expediency, while recognition of divine agency can lead to humility and reconciliation.
Śukadeva explicitly attributes survival to the Supreme Lord’s mercy, paralleling Parīkṣit’s own rescue in the womb by Kṛṣṇa. The lesson is poṣaṇa: Bhagavān protects life and purpose even amid violence and error, and devotional worship (even performed with mixed motives) generates purifying strength that can override destructive intent.