Adhyaya 14

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच रजस्तम:स्वभावस्य ब्रह्मन् वृत्रस्य पाप्मन: । नारायणे भगवति कथमासीद् दृढा मति: ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀପରୀକ୍ଷିତ କହିଲେ—ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ରଜ-ତମ ସ୍ୱଭାବର ପାପୀ ବୃତ୍ରାସୁରଙ୍କର ଭଗବାନ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଏପରି ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିମତି କିପରି ହେଲା?

Verse 2

देवानां शुद्धसत्त्वानामृषीणां चामलात्मनाम् । भक्तिर्मुकुन्दचरणे न प्रायेणोपजायते ॥ २ ॥

ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଦେବମାନଙ୍କ ଓ ନିର୍ମଳାତ୍ମା ଋଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣପଦ୍ମରେ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି ପ୍ରାୟଃ ଜନ୍ମ ନେଇନଥାଏ।

Verse 3

रजोभि: समसङ्ख्याता: पार्थिवैरिह जन्तव: । तेषां ये केचनेहन्ते श्रेयो वै मनुजादय: ॥ ३ ॥

ଏହି ଭୌତିକ ଜଗତରେ ଜୀବମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପୃଥିବୀର ପରମାଣୁମାନଙ୍କ ପରି ଅସଂଖ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି କମ୍ ମନୁଷ୍ୟ; ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଅତି କମ୍ ଲୋକ ଧର୍ମମାର୍ଗର ଶ୍ରେୟ ଚାହାନ୍ତି।

Verse 4

प्रायो मुमुक्षवस्तेषां केचनैव द्विजोत्तम । मुमुक्षूणां सहस्रेषु कश्चिन्मुच्येत सिध्यति ॥ ४ ॥

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଧର୍ମ ଅନୁସରଣକାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଃ କେବଳ କିଛି ଲୋକ ମୋକ୍ଷକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ମୋକ୍ଷକାମୀ ହଜାରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେହି ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ସତ୍ୟରେ ସିଦ୍ଧ ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଏବଂ ଏମିତି ହଜାର ମୁକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋକ୍ଷର ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ ବୁଝୁଥିବା ଲୋକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 5

मुक्तानामपि सिद्धानां नारायणपरायण: । सुदुर्लभ: प्रशान्तात्मा कोटिष्वपि महामुने ॥ ५ ॥

ହେ ମହାମୁନେ! ମୁକ୍ତ ଓ ସିଦ୍ଧ ଲୋକଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନାରାୟଣ-ପରାୟଣ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ଭକ୍ତ, ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 6

वृत्रस्तु स कथं पाप: सर्वलोकोपतापन: । इत्थं द‍ृढमति: कृष्ण आसीत्सङ्ग्राम उल्बणे ॥ ६ ॥

ବୃତ୍ରାସୁର ତ ପାପୀ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ତାପ ଦେଉଥିବା ଥିଲା; ତଥାପି ଭୟଙ୍କର ସଂଗ୍ରାମରେ ତାହାର ମତି କୃଷ୍ଣରେ ଏତେ ଦୃଢ଼ କିପରି ହେଲା?

Verse 7

अत्र न: संशयो भूयाञ्छ्रोतुं कौतूहलं प्रभो । य: पौरुषेण समरे सहस्राक्षमतोषयत् ॥ ७ ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ! ଆମର ଗଭୀର ସନ୍ଦେହ ହୋଇଛି ଓ ଶୁଣିବାକୁ ଭାରି କୌତୁହଳ—ଯିଏ ସମରରେ ନିଜ ପୌରୁଷରେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲା, ସେ ଦାନବ କିପରି କୃଷ୍ଣଭକ୍ତ ହେଲା?

Verse 8

श्रीसूत उवाच परीक्षितोऽथ सम्प्रश्नं भगवान् बादरायणि: । निशम्य श्रद्दधानस्य प्रतिनन्द्य वचोऽब्रवीत् ॥ ८ ॥

ଶ୍ରୀସୂତ କହିଲେ—ମହାରାଜ ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ପ୍ରଶ୍ନ ଶୁଣି, ଭଗବାନ ବାଦରାୟଣି ଶୁକଦେବ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କ ବଚନକୁ ପ୍ରଶଂସା କରି ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 9

श्रीशुक उवाच श‍ृणुष्वावहितो राजन्नितिहासमिमं यथा । श्रुतं द्वैपायनमुखान्नारदाद्देवलादपि ॥ ९ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ଦ୍ୱୈପାୟନ ବ୍ୟାସ, ନାରଦ ଓ ଦେବଳଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେ ଇତିହାସ ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ସେହିଟି ମୁଁ କହିବି।

Verse 10

आसीद्राजा सार्वभौम: शूरसेनेषु वै नृप । चित्रकेतुरिति ख्यातो यस्यासीत्कामधुङ्‍मही ॥ १० ॥

ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ଶୂରସେନ ଦେଶରେ ଚିତ୍ରକେତୁ ନାମକ ଜଣେ ସାର୍ବଭୌମ ରାଜା ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଶାସନରେ ପୃଥିବୀ କାମଧେନୁ ପରି ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ଦେଉଥିଲା।

Verse 11

तस्य भार्यासहस्राणां सहस्राणि दशाभवन् । सान्तानिकश्चापि नृपो न लेभे तासु सन्ततिम् ॥ ११ ॥

ତାଙ୍କର ଦଶସହସ୍ର-ସହସ୍ର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ। ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମଦାନରେ ସମର୍ଥ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା କାହାରୁ ସନ୍ତାନ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଯେନେ ସମସ୍ତେ ବନ୍ଧ୍ୟା ଥିଲେ।

Verse 12

रूपौदार्यवयोजन्मविद्यैश्वर्यश्रियादिभि: । सम्पन्नस्य गुणै: सर्वैश्चिन्ता बन्ध्यापतेरभूत् ॥ १२ ॥

ରୂପ, ଔଦାର୍ୟ, ଯୌବନ, ଉଚ୍ଚକୁଳଜନ୍ମ, ବିଦ୍ୟା, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ଶ୍ରୀ ଇତ୍ୟାଦି ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବନ୍ଧ୍ୟାପତି ଚିତ୍ରକେତୁ ପୁତ୍ର ନଥିବାରୁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତାରେ ଥିଲେ।

Verse 13

न तस्य सम्पद: सर्वा महिष्यो वामलोचना: । सार्वभौमस्य भूश्चेयमभवन्प्रीतिहेतव: ॥ १३ ॥

ତାଙ୍କର ରାଣୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ଆକର୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ ଥିଲେ। ତଥାପି ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ସମ୍ପଦ, ଶତ-ସହସ୍ର ରାଣୀ, ଏବଂ ସାର୍ବଭୌମ ଭାବେ ତାଙ୍କର ଏହି ଭୂମି—କିଛି ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତି ଦେଇପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 14

तस्यैकदा तु भवनमङ्गिरा भगवानृषि: । लोकाननुचरन्नेतानुपागच्छद्यद‍ृच्छया ॥ १४ ॥

ଏକଦା ଭଗବାନ ଋଷି ଅଙ୍ଗିରା, କୌଣସି ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିୟୁକ୍ତ ନ ଥାଇ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ଯଦୃଚ୍ଛାୟ ଚିତ୍ରକେତୁଙ୍କ ଭବନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 15

तं पूजयित्वा विधिवत्प्रत्युत्थानार्हणादिभि: । कृतातिथ्यमुपासीदत्सुखासीनं समाहित: ॥ १५ ॥

ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ବିଧିମତେ ଉଠି ଅର୍ଘ୍ୟ‑ପାଦ୍ୟ ଆଦିରେ ପୂଜା କରି ରାଜା ଅତିଥି‑ଧର୍ମ ପାଳନ କଲେ। ଋଷି ସୁଖାସୀନ ହେଲେ ପରେ, ମନ‑ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି ପାଦପାଶେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ।

Verse 16

महर्षिस्तमुपासीनं प्रश्रयावनतं क्षितौ । प्रतिपूज्य महाराज समाभाष्येदमब्रवीत् ॥ १६ ॥

ମହର୍ଷି ଭୂମିରେ ପାଦପାଶେ ବିନୟରେ ବସିଥିବା ଚିତ୍ରକେତୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି “ମହାରାଜ” ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରି ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 17

अङ्गिरा उवाच अपि तेऽनामयं स्वस्ति प्रकृतीनां तथात्मन: । यथा प्रकृतिभिर्गुप्त: पुमान् राजा च सप्तभि: ॥ १७ ॥

ଅଙ୍ଗିରା କହିଲେ—ରାଜନ, ତୁମ ଦେହ‑ମନ ଓ ରାଜ୍ୟର ସହାୟକ ସାମଗ୍ରୀ କୁଶଳ ତୋ? ପ୍ରକୃତିର ସାତ ତତ୍ତ୍ୱ (ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ, ଅହଂକାର ଓ ପାଞ୍ଚ ବିଷୟ) ସୁସଂଯୋଜିତ ହେଲେ ଜୀବ ସୁଖୀ; ସେପରି ରାଜା ଗୁରୁ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ରାଜ୍ୟ, ଦୁର୍ଗ, କୋଷ, ଦଣ୍ଡ‑ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ମିତ୍ର—ଏହି ସାତରେ ସୁରକ୍ଷିତ।

Verse 18

आत्मानं प्रकृतिष्वद्धा निधाय श्रेय आप्नुयात् । राज्ञा तथा प्रकृतयो नरदेवाहिताधय: ॥ १८ ॥

ହେ ନରଦେବ! ରାଜା ଯେପରି ସହଚର‑ପ୍ରକୃତିମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଆଶ୍ରୟ କରି ତାଙ୍କ ହିତକର ଉପଦେଶ ଅନୁସରେ ସୁଖୀ ହୁଏ, ସେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ କର୍ମ‑ଉପହାର ରାଜାଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରି ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କଲେ ସୁଖୀ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 19

अपि दारा: प्रजामात्या भृत्या: श्रेण्योऽथ मन्त्रिण: । पौरा जानपदा भूपा आत्मजा वशवर्तिन: ॥ १९ ॥

ହେ ଭୂପ! ତୁମ ରାଣୀମାନେ, ପ୍ରଜା, ଅମାତ୍ୟ‑ଭୃତ୍ୟ ଓ ତେଲ‑ମସଲା ବ୍ୟବସାୟୀ ଶ୍ରେଣୀମାନେ ତୁମ ବଶରେ ଅଛନ୍ତି କି? ମନ୍ତ୍ରୀ, ଅନ୍ତଃପୁରବାସୀ, ଜାନପଦ/ପ୍ରାନ୍ତୀୟ ଅଧିକାରୀ, ପୁତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଆଶ୍ରିତମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଅଛନ୍ତି କି?

Verse 20

यस्यात्मानुवशश्चेत्स्यात्सर्वे तद्वशगा इमे । लोका: सपाला यच्छन्ति सर्वे बलिमतन्द्रिता: ॥ २० ॥

ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ମନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଥାଏ, ତେବେ ପରିବାରଜନ ଓ ରାଜକର୍ମଚାରୀ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ଅଧୀନ ହୁଅନ୍ତି। ପ୍ରାନ୍ତପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ବିରୋଧ ବିନା ସମୟରେ କର-ବଳି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଛୋଟ ସେବକମାନଙ୍କ କଥା କଣ!

Verse 21

आत्मन: प्रीयते नात्मा परत: स्वत एव वा । लक्षयेऽलब्धकामं त्वां चिन्तया शबलं मुखम् ॥ २१ ॥

ହେ ରାଜା ଚିତ୍ରକେତୁ, ତୁମ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ନୁହେଁ ବୋଲି ମୁଁ ଦେଖୁଛି। ତୁମ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଫଳ ମିଳିନାହିଁ ପରି ଲାଗୁଛି। ଏହା ତୁମ ନିଜ କାରଣରୁ କି, ନା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ କାରଣରୁ? ତୁମ ଫିକା ମୁହଁ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା ଦେଖାଉଛି।

Verse 22

एवं विकल्पितो राजन् विदुषा मुनिनापि स: । प्रश्रयावनतोऽभ्याह प्रजाकामस्ततो मुनिम् ॥ २२ ॥

ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ, ସର୍ବଜ୍ଞ ମହର୍ଷି ଅଙ୍ଗିରା ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ। ତାପରେ ପୁତ୍ରକାମନାରେ ଥିବା ରାଜା ଚିତ୍ରକେତୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିନୟରେ ନମି, ମୁନିଙ୍କୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 23

चित्रकेतुरुवाच भगवन् किं न विदितं तपोज्ञानसमाधिभि: । योगिनां ध्वस्तपापानां बहिरन्त: शरीरिषु ॥ २३ ॥

ରାଜା ଚିତ୍ରକେତୁ କହିଲେ: ହେ ଭଗବନ୍ ଅଙ୍ଗିରା, ତପ, ଜ୍ଞାନ ଓ ସମାଧି ଦ୍ୱାରା ଆପଣ ପାପଫଳରୁ ମୁକ୍ତ। ତେଣୁ ସିଦ୍ଧ ଯୋଗୀ ଭାବେ ଆମ ପରି ଦେହଧାରୀ ଜୀବମାନଙ୍କର ବାହ୍ୟ ଓ ଆନ୍ତରିକ ସବୁକିଛି ଆପଣ ଜାଣିପାରନ୍ତି।

Verse 24

तथापि पृच्छतो ब्रूयां ब्रह्मन्नात्मनि चिन्तितम् । भवतो विदुषश्चापि चोदितस्त्वदनुज्ञया ॥ २४ ॥

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣ ସବୁ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କାହିଁକି ଚିନ୍ତିତ ଅଛି ବୋଲି ପଚାରୁଛନ୍ତି। ତେଣୁ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଓ ଅନୁମତିରେ ମୋ ମନରେ ଥିବା କାରଣକୁ ମୁଁ ପ୍ରକାଶ କରୁଛି।

Verse 25

लोकपालैरपि प्रार्थ्या: साम्राज्यैश्वर्यसम्पद: । न नन्दयन्त्यप्रजं मां क्षुत्तृट्काममिवापरे ॥ २५ ॥

ଯେପରି ଭୁଖ ଓ ତୃଷ୍ଣାରେ ପୀଡିତ ମଣିଷ ପୁଷ୍ପମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଭଳି ବାହ୍ୟ ସୁଖରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଲୋକପାଳମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହାକୁ ଚାହାନ୍ତି ସେଇ ମୋର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ-ସମ୍ପଦ ପୁତ୍ରହୀନତାରୁ ମୋତେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉନାହିଁ।

Verse 26

तत: पाहि महाभाग पूर्वै: सह गतं तम: । यथा तरेम दुष्पारं प्रजया तद्विधेहि न: ॥ २६ ॥

ଏହେତୁ, ହେ ମହାଭାଗ! ସନ୍ତାନ ନଥିବାରୁ ନରକର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅବତରୁଥିବା ମୋତେ ଓ ମୋ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। କୃପାକରି ଏମିତି ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତୁ ଯେ ପ୍ରଜା ଦ୍ୱାରା ଆମେ ସେଇ ଦୁଷ୍ପାର ତମସ୍ ପାର ହେବୁ।

Verse 27

श्रीशुक उवाच इत्यर्थित: स भगवान् कृपालुर्ब्रह्मण: सुत: । श्रपयित्वा चरुं त्वाष्ट्रं त्वष्टारमयजद्विभु: ॥ २७ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରାର୍ଥିତ ହେଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର କୃପାଳୁ ଅଙ୍ଗିରା ଋଷି, ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତ୍ୱାଷ୍ଟ୍ର-ଚରୁ ପକାଇ ଯଜ୍ଞ କରି ଆହୁତି ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 28

ज्येष्ठा श्रेष्ठा च या राज्ञो महिषीणां च भारत । नाम्ना कृतद्युतिस्तस्यै यज्ञोच्छिष्टमदाद् द्विज: ॥ २८ ॥

ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରୀକ୍ଷିତ! ରାଜାଙ୍କ ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, କୃତଦ୍ୟୁତି ନାମ୍ନୀ ସେଇ ରାଣୀଙ୍କୁ ଦ୍ୱିଜ ଅଙ୍ଗିରା ଯଜ୍ଞର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ପ୍ରସାଦ ଦେଲେ।

Verse 29

अथाह नृपतिं राजन् भवितैकस्तवात्मज: । हर्षशोकप्रदस्तुभ्यमिति ब्रह्मसुतो ययौ ॥ २९ ॥

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗିରା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍! ଏବେ ତୁମର ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ହେବ; ସେ ତୁମକୁ ହର୍ଷ ମଧ୍ୟ ଦେବ ଓ ଶୋକ ମଧ୍ୟ ଦେବ।” ଏହା କହି ରାଜାଙ୍କ ଉତ୍ତର ଅପେକ୍ଷା ନକରି ଋଷି ଚାଲିଗଲେ।

Verse 30

सापि तत्प्राशनादेव चित्रकेतोरधारयत् । गर्भं कृतद्युतिर्देवी कृत्तिकाग्नेरिवात्मजम् ॥ ३० ॥

ଯେପରି ଅଗ୍ନି ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଶିବବୀର୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରି କୃତ୍ତିକାଦେବୀ ସ୍କନ୍ଦଙ୍କୁ ଗର୍ଭେ ଧାରଣ କଲେ, ସେପରି ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ଯଜ୍ଞର ଶେଷ ପ୍ରସାଦ ଭୋଜନ କରିବାମାତ୍ରେ କୃତଦ୍ୟୁତି ଦେବୀ ଚିତ୍ରକେତୁଙ୍କ ବୀର୍ୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ହେଲେ।

Verse 31

तस्या अनुदिनं गर्भ: शुक्लपक्ष इवोडुप: । ववृधे शूरसेनेशतेजसा शनकैर्नृप ॥ ३१ ॥

ହେ ରାଜନ! ଶୂରସେନର ଅଧିପତି ଚିତ୍ରକେତୁଙ୍କ ତେଜରେ ତାଙ୍କର ଗର୍ଭ ପ୍ରତିଦିନ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା, ଯେପରି ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ବଢ଼େ।

Verse 32

अथ काल उपावृत्ते कुमार: समजायत । जनयन् शूरसेनानां श‍ृण्वतां परमां मुदम् ॥ ३२ ॥

ତାପରେ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଏକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲା। ଏହି ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି ଶୂରସେନ ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ପରମ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 33

हृष्टो राजा कुमारस्य स्‍नात: शुचिरलङ्‌कृत: । वाचयित्वाशिषो विप्रै: कारयामास जातकम् ॥ ३३ ॥

କୁମାର ଜନ୍ମରେ ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହୃଷ୍ଟ ହେଲେ। ସ୍ନାନ କରି ଶୁଚି ହୋଇ ଆଭୂଷଣରେ ସୁଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେ ବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶିଶୁ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ପଢ଼ାଇ ଜାତକର୍ମ ସଂସ୍କାର କରାଇଲେ।

Verse 34

तेभ्यो हिरण्यं रजतं वासांस्याभरणानि च । ग्रामान् हयान् गजान् प्रादाद् धेनूनामर्बुदानि षट् ॥ ३४ ॥

ସେହି ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ଯୋଗଦେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ରାଜା ସୁନା, ରୂପା, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଗ୍ରାମ, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଏବଂ ଧେନୁର ଛଅ ଅର୍ବୁଦ—ଅର୍ଥାତ୍ ସାଠି କୋଟି ଗାଈ—ଦାନ କଲେ।

Verse 35

ववर्ष कामानन्येषां पर्जन्य इव देहिनाम् । धन्यं यशस्यमायुष्यं कुमारस्य महामना: ॥ ३५ ॥

ଯେପରି ପର୍ଜନ୍ୟ ମେଘ ଦେହୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ସମଭାବେ ଜଳ ବର୍ଷାଏ, ସେପରି ମହାମନା ରାଜା ଚିତ୍ରକେତୁ ପୁତ୍ରର ଯଶ, ଧନ ଓ ଆୟୁ ବଢ଼ାଇବାକୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛିତ ବସ୍ତୁ ବର୍ଷା ପରି ଦାନ କଲେ।

Verse 36

कृच्छ्रलब्धेऽथ राजर्षेस्तनयेऽनुदिनं पितु: । यथा नि:स्वस्य कृच्छ्राप्ते धने स्‍नेहोऽन्ववर्धत ॥ ३६ ॥

ରାଜର୍ଷି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟରେ ପୁତ୍ର ପାଇଥିବାରୁ ପିତାଙ୍କ ସ୍ନେହ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିଲା; ଯେପରି ଗରିବ ଲୋକ କଷ୍ଟରେ ପାଇଥିବା ଧନ ପ୍ରତି ପ୍ରତିଦିନ ଅଧିକ ଆସକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 37

मातुस्त्वतितरां पुत्रे स्‍नेहो मोहसमुद्भ‍व: । कृतद्युते: सपत्नीनां प्रजाकामज्वरोऽभवत् ॥ ३७ ॥

ମାତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ମୋହଜନିତ ସ୍ନେହ ଅତ୍ୟଧିକ ବଢ଼ିଗଲା। କୃତଦ୍ୟୁତିଙ୍କ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନେ ପୁତ୍ରକାମନାର ତୀବ୍ର ଜ୍ୱରରେ ଯେନେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 38

चित्रकेतोरतिप्रीतिर्यथा दारे प्रजावति । न तथान्येषु सञ्जज्ञे बालं लालयतोऽन्वहम् ॥ ३८ ॥

ଚିତ୍ରକେତୁ ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ଶିଶୁକୁ ସାବଧାନରେ ଲାଳନ କରୁଥିବାରୁ ପ୍ରଜାବତୀ ରାଣୀ କୃତଦ୍ୟୁତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅତିପ୍ରୀତି ବଢ଼ିଲା; କିନ୍ତୁ ନିଃସନ୍ତାନ ଅନ୍ୟ ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ସେପରି ସ୍ନେହ ରହିଲା ନାହିଁ।

Verse 39

ता: पर्यतप्यन्नात्मानं गर्हयन्त्योऽभ्यसूयया । आनपत्येन दु:खेन राज्ञश्चानादरेण च ॥ ३९ ॥

ଅନ୍ୟ ରାଣୀମାନେ ନିଃସନ୍ତାନତାର ଦୁଃଖ ଓ ରାଜାଙ୍କ ଅନାଦର ଯୋଗୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଈର୍ଷ୍ୟାରେ ସେମାନେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଗର୍ହଣ କରି ଶୋକରେ ବିଲାପ କଲେ।

Verse 40

धिगप्रजां स्त्रियं पापां पत्युश्चागृहसम्मताम् । सुप्रजाभि: सपत्नीभिर्दासीमिव तिरस्कृताम् ॥ ४० ॥

ପାପିଣୀ ଅପୁତ୍ରା ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଧିକ୍; ପତି ଘରେ ସମ୍ମାନ ଦେଉନାହିଁ, ପୁତ୍ରବତୀ ସପତ୍ନୀମାନେ ଦାସୀ ପରି ତିରସ୍କାର କରନ୍ତି।

Verse 41

दासीनां को नु सन्ताप: स्वामिन: परिचर्यया । अभीक्ष्णं लब्धमानानां दास्या दासीव दुर्भगा: ॥ ४१ ॥

ଦାସୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସେବା କରି ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ସନ୍ତାପ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଆମେ ଦାସୀର ଦାସୀ; ତେଣୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟବତୀ।

Verse 42

एवं सन्दह्यमानानां सपत्‍न्या: पुत्रसम्पदा । राज्ञोऽसम्मतवृत्तीनां विद्वेषो बलवानभूत् ॥ ४२ ॥

ଶ୍ରୀ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ରାଜାଙ୍କ ଅବହେଳା ସହି, କୃତଦ୍ୟୁତିଙ୍କ ପୁତ୍ରସମ୍ପଦ ଦେଖି ସପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ଈର୍ଷ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରବଳ ହେଲା।

Verse 43

विद्वेषनष्टमतय: स्त्रियो दारुणचेतस: । गरं ददु: कुमाराय दुर्मर्षा नृपतिं प्रति ॥ ४३ ॥

ଦ୍ୱେଷରେ ତାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲା। କଠୋରଚିତ୍ତ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କ ଅବହେଳା ସହିନ ପାରି, ସେମାନେ ଶେଷରେ କୁମାରକୁ ବିଷ ଦେଲେ।

Verse 44

कृतद्युतिरजानन्ती सपत्नीनामघं महत् । सुप्त एवेति सञ्चिन्त्य निरीक्ष्य व्यचरद्गृहे ॥ ४४ ॥

ସପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମହାପାପ ଅଜାଣା କୃତଦ୍ୟୁତି ‘ପୁଅ ଗଭୀର ନିଦ୍ରାରେ’ ବୋଲି ଭାବି, ତାକୁ ଦେଖି ଘରେ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ସେ ମୃତ ବୋଲି ବୁଝିଲେ ନାହିଁ।

Verse 45

शयानं सुचिरं बालमुपधार्य मनीषिणी । पुत्रमानय मे भद्रे इति धात्रीमचोदयत् ॥ ४५ ॥

ଶିଶୁଟି ବହୁଦିନ ଶୋଇଛି ବୋଲି ଭାବି ବୁଦ୍ଧିମତୀ ରାଣୀ କୃତଦ୍ୟୁତି ଧାତ୍ରୀକୁ କହିଲେ— “ସଖୀ, ମୋ ପୁଅକୁ ଏଠାକୁ ଆଣ।”

Verse 46

सा शयानमुपव्रज्य द‍ृष्ट्वा चोत्तारलोचनम् । प्राणेन्द्रियात्मभिस्त्यक्तं हतास्मीत्यपतद्भ‍ुवि ॥ ४६ ॥

ଦାସୀ ଶିଶୁଟି ପାଖକୁ ଯାଇ ଦେଖିଲା—ତାହାର ଆଖି ଉପରକୁ ଘୁରିଯାଇଛି। ପ୍ରାଣ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିର୍ଜୀବ; ସେ ବୁଝିଲା ଶିଶୁଟି ମରିଗଲା। “ମୁଁ ନଷ୍ଟ ହେଲି!” କହି ସେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।

Verse 47

तस्यास्तदाकर्ण्य भृशातुरं स्वरं घ्नन्त्या: कराभ्यामुर उच्चकैरपि । प्रविश्य राज्ञी त्वरयात्मजान्तिकं ददर्श बालं सहसा मृतं सुतम् ॥ ४७ ॥

ଦାସୀ ଭୟଙ୍କର ଆତୁରତାରେ ଦୁଇହାତରେ ଛାତି ପିଟି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କଲା। ସେ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ରାଣୀ ତୁରନ୍ତ ପୁଅ ପାଖକୁ ଧାଇଗଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ—ଶିଶୁଟି ହଠାତ୍ ମୃତ।

Verse 48

पपात भूमौ परिवृद्धया शुचा मुमोह विभ्रष्टशिरोरुहाम्बरा ॥ ४८ ॥

ଅତ୍ୟଧିକ ଶୋକରେ, କେଶ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, ରାଣୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ।

Verse 49

ततो नृपान्त: पुरवर्तिनो जना नराश्च नार्यश्च निशम्य रोदनम् । आगत्य तुल्यव्यसना: सुदु:खिता- स्ताश्च व्यलीकं रुरुदु: कृतागस: ॥ ४९ ॥

ହେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ! ରୋଦନ ଶୁଣି ରାଜମହଳର ସମସ୍ତ ଲୋକ—ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ—ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସମାନ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କାନ୍ଦିଲେ। ବିଷ ଦେଇଥିବା ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅପରାଧ ଜାଣି ମିଥ୍ୟାଭାବେ କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 50

श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टद‍ृष्टि: प्रपतन् स्खलन् पथि । स्‍नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूर्च्छितोऽनुप्रकृतिर्द्विजैर्वृत: ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्रस्तशिरोरुहाम्बर: । दीर्घं श्वसन् बाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥

ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଚିତ୍ରକେତୁ ଅଜ୍ଞାତ କାରଣରୁ ନିଜ ପୁତ୍ରର ମୃତ୍ୟୁ ଖବର ଶୁଣିଲେ, ସେ ପ୍ରାୟ ଅନ୍ଧ ହୋଇଗଲେ। ପୁତ୍ର ପ୍ରତି ଅତ୍ୟଧିକ ସ୍ନେହ ହେତୁ ତାଙ୍କର ଶୋକ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅଗ୍ନି ପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା ଏବଂ ମୃତ ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖିବାକୁ ଯିବା ସମୟରେ ସେ ବାରମ୍ବାର ଖସି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ।

Verse 51

श्रुत्वा मृतं पुत्रमलक्षितान्तकं विनष्टद‍ृष्टि: प्रपतन् स्खलन् पथि । स्‍नेहानुबन्धैधितया शुचा भृशं विमूर्च्छितोऽनुप्रकृतिर्द्विजैर्वृत: ॥ ५० ॥ पपात बालस्य स पादमूले मृतस्य विस्रस्तशिरोरुहाम्बर: । दीर्घं श्वसन् बाष्पकलोपरोधतो निरुद्धकण्ठो न शशाक भाषितुम् ॥ ५१ ॥

ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ରାଜା ମୃତ ଶିଶୁର ପାଦତଳେ ଅଚେତ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ; ତାଙ୍କର କେଶ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଯେତେବେଳେ ରାଜା ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ଚେତା ଫେରିପାଇଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖି ଲୁହରେ ଭରିଯାଇଥିଲା ଏବଂ କଣ୍ଠରୋଧ ହେତୁ ସେ କିଛି କହିପାରିଲେ ନାହିଁ।

Verse 52

पतिं निरीक्ष्योरुशुचार्पितं तदा मृतं च बालं सुतमेकसन्ततिम् । जनस्य राज्ञी प्रकृतेश्च हृद्रुजं सती दधाना विललाप चित्रधा ॥ ५२ ॥

ଯେତେବେଳେ ରାଣୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ରାଜା ଚିତ୍ରକେତୁଙ୍କୁ ଗଭୀର ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ଏବଂ ପରିବାରର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ମୃତ ସନ୍ତାନକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ନାନା ପ୍ରକାରେ ବିଳାପ କଲେ। ଏହା ରାଜପ୍ରାସାଦର ସମସ୍ତ ଅଧିବାସୀ, ମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ହୃଦୟର ବେଦନାକୁ ବଢ଼ାଇ ଦେଲା।

Verse 53

स्तनद्वयं कुङ्कुमपङ्कमण्डितं निषिञ्चती साञ्जनबाष्पबिन्दुभि: । विकीर्य केशान् विगलत्स्रज: सुतं शुशोच चित्रं कुररीव सुस्वरम् ॥ ५३ ॥

ରାଣୀଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ସୁଶୋଭିତ କରୁଥିବା ଫୁଲମାଳ ଖସିପଡ଼ିଲା ଏବଂ ତାଙ୍କ କେଶ ବିକ୍ଷିପ୍ତ ହୋଇଗଲା। ଝରୁଥିବା ଲୁହ ଆଖିର କଜ୍ଜଳକୁ ତରଳାଇ ଦେଲା ଏବଂ କୁଙ୍କୁମ ମଣ୍ଡିତ ତାଙ୍କ ବକ୍ଷଦେଶକୁ ଭିଜାଇ ଦେଲା। ପୁତ୍ର ବିୟୋଗରେ ବିଳାପ କରୁଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରର ରୋଦନ କୁରରୀ ପକ୍ଷୀର ସୁମଧୁର ଧ୍ୱନି ପରି ମନେ ହେଉଥିଲା।

Verse 54

अहो विधातस्त्वमतीव बालिशो यस्त्वात्मसृष्ट्यप्रतिरूपमीहसे । परे नु जीवत्यपरस्य या मृति- र्विपर्ययश्चेत्त्वमसि ध्रुव: पर: ॥ ५४ ॥

ହେ ବିଧାତା! ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅନଭିଜ୍ଞ, କାରଣ ପିତା ଜୀବିତ ଥାଉ ଥାଉ ତୁମେ ପୁତ୍ରର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇଛ, ଯାହା ତୁମର ସୃଷ୍ଟି ନିୟମର ବିପରୀତ। ଯଦି ତୁମେ ଏହି ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଖଣ୍ଡନ କରିବାକୁ ସ୍ଥିର କରିଛ, ତେବେ ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଜୀବମାନଙ୍କର ଶତ୍ରୁ ଏବଂ କଦାପି ଦୟାଳୁ ନୁହଁ।

Verse 55

न हि क्रमश्चेदिह मृत्युजन्मनो: शरीरिणामस्तु तदात्मकर्मभि: । य: स्‍नेहपाशो निजसर्गवृद्धये स्वयं कृतस्ते तमिमं विवृश्चसि ॥ ५५ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ପିତା ପୁତ୍ରର ଜୀବନକାଳରେ ମରିବା କିମ୍ବା ପୁତ୍ର ପିତାର ଜୀବନକାଳରେ ଜନ୍ମିବା ଏମିତି କୌଣସି ନିୟମ ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଅନୁସାରେ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁ ପାଆନ୍ତି—ତେବେ ନିୟନ୍ତା ଈଶ୍ୱରର ଆବଶ୍ୟକତା କଣ? ଆଉ ଯଦି କହ, ପ୍ରକୃତି ସ୍ୱୟଂ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରେ ନାହିଁ ତେଣୁ ନିୟନ୍ତା ଦରକାର, ତଥାପି ସନ୍ତାନପୋଷଣ ପାଇଁ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ସ୍ନେହବନ୍ଧନକୁ କର୍ମର ନାମରେ କାଟିଦେଲେ, କିଏ ପ୍ରେମରେ ପିଲାକୁ ପାଳିବ? ଏହିପରି ତୁମେ ଅନଭିଜ୍ଞ ଓ ଅବିବେକୀ ପରି ଲାଗୁଛ।

Verse 56

त्वं तात नार्हसि च मां कृपणामनाथां त्यक्तुं विचक्ष्व पितरं तव शोकतप्तम् । अञ्जस्तरेम भवताप्रजदुस्तरं यद् ध्वान्तं न याह्यकरुणेन यमेन दूरम् ॥ ५६ ॥

ପୁଅ, ମୁଁ ଦୀନା ଓ ଅନାଥା ପରି ଶୋକରେ ଦଗ୍ଧ; ତୁମେ ମୋତେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମ ଶୋକତପ୍ତ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଖ। ପୁତ୍ର ବିନା ଆମେ ଘୋର ଅନ୍ଧକାରମୟ ନରକପଥର ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ସେଇ ଅନ୍ଧକାର ଟପିବାର ଏକମାତ୍ର ଆଶା ତୁମେ। ତେଣୁ ନିର୍ଦୟ ଯମ ସହ ଆଉ ଦୂରକୁ ଯାଅନି।

Verse 57

उत्तिष्ठ तात त इमे शिशवो वयस्या- स्त्वामाह्वयन्ति नृपनन्दन संविहर्तुम् । सुप्तश्चिरं ह्यशनया च भवान् परीतो भुङ्‌क्ष्व स्तनं पिब शुचो हर न: स्वकानाम् ॥ ५७ ॥

ପୁଅ, ଉଠ! ରାଜକୁମାର, ତୁମ ସମବୟସୀ ଶିଶୁମାନେ ତୁମକୁ ଖେଳିବାକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଶୋଇଛ ଏବଂ ଭୋକରେ କ୍ଳାନ୍ତ; ଉଠି ମୋ ସ୍ତନପାନ କର, ଆମ ଆପଣମାନଙ୍କର ଶୋକ ହର।

Verse 58

नाहं तनूज दद‍ृशे हतमङ्गला ते मुग्धस्मितं मुदितवीक्षणमाननाब्जम् । किं वा गतोऽस्यपुनरन्वयमन्यलोकं नीतोऽघृणेन न श‍ृणोमि कला गिरस्ते ॥ ५८ ॥

ପୁଅ, ମୁଁ କେତେ ଅଭାଗିନୀ! ତୁମର ସେ ନିର୍ମଳ ହସ ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଖିଳିଥିବା କମଳମୁଖ ଆଉ ମୁଁ ଦେଖୁନି। ତୁମ ଆଖି ସଦାକାଳ ପାଇଁ ବନ୍ଦ। ଲାଗୁଛି ନିର୍ଦୟ କେହି ତୁମକୁ ଏହି ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ନେଇଗଲା; ସେଠାରୁ ତୁମେ ଫେରିବ ନାହିଁ। ପୁଅ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମର ମଧୁର କଣ୍ଠସ୍ୱର ମଧ୍ୟ ଶୁଣୁନି।

Verse 59

श्रीशुक उवाच विलपन्त्या मृतं पुत्रमिति चित्रविलापनै: । चित्रकेतुर्भृशं तप्तो मुक्तकण्ठो रुरोद ह ॥ ५९ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ମୃତ ପୁତ୍ରକୁ ନେଇ ଏଭଳି ବିଚିତ୍ର ଭାବେ ବିଲାପ କରୁଥିବା ରାଣୀ ସହ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକତପ୍ତ ରାଜା ଚିତ୍ରକେତୁ ଗଳା ଖୋଲି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।

Verse 60

तयोर्विलपतो: सर्वे दम्पत्योस्तदनुव्रता: । रुरुदु: स्म नरा नार्य: सर्वमासीदचेतनम् ॥ ६० ॥

ରାଜା ଓ ରାଣୀ ବିଲାପ କରୁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅନୁଚର ନର-ନାରୀ ମଧ୍ୟ ସହିତେ କାନ୍ଦିଲେ। ହଠାତ୍ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ସମଗ୍ର ନଗର ପ୍ରାୟ ଅଚେତନ ହୋଇଗଲା।

Verse 61

एवं कश्मलमापन्नं नष्टसंज्ञमनायकम् । ज्ञात्वाङ्गिरा नाम ऋषिराजगाम सनारद: ॥ ६१ ॥

ରାଜା ଶୋକ-ମୋହରେ ପଡ଼ି ପ୍ରାୟ ନିର୍ବୋଧ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି, ଅଙ୍ଗିରା ମହର୍ଷି ନାରଦ ଋଷିଙ୍କ ସହ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।