Srimad Bhagavatam — Saptama Skandha, Shloka 27

Brahmacarya and Vānaprastha Duties; Gradual Dissolution of Bodily Identity

Devanagari script

वाचमग्नौ सवक्तव्यामिन्द्रे शिल्पं करावपि । पदानि गत्या वयसि रत्योपस्थं प्रजापतौ ॥ २६ ॥ मृत्यौ पायुं विसर्गं च यथास्थानं विनिर्दिशेत् । दिक्षु श्रोत्रं सनादेन स्पर्शेनाध्यात्मनि त्वचम् ॥ २७ ॥ रूपाणि चक्षुषा राजन् ज्योतिष्यभिनिवेशयेत् । अप्सु प्रचेतसा जिह्वां घ्रेयैर्घ्राणं क्षितौ न्यसेत् ॥ २८ ॥

Transliteration

vācam agnau savaktavyām indre śilpaṁ karāv api padāni gatyā vayasi ratyopasthaṁ prajāpatau

Translation

ତାପରେ ବାକ୍ୟ ସହିତ ବାଣୀକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ; ଶିଳ୍ପକୌଶଳ ଓ ଦୁଇ ହାତକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ; ଗତିଶକ୍ତି ସହିତ ପାଦକୁ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ; ରତି ସହିତ ଉପସ୍ଥକୁ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କୁ; ପାୟୁ ଓ ବିସର୍ଜନଶକ୍ତିକୁ ଯଥାସ୍ଥାନ ମୃତ୍ୟୁଙ୍କୁ। ଶ୍ରବଣେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଶବ୍ଦକୁ ଦିଗ୍ଦେବତାମାନଙ୍କୁ; ସ୍ପର୍ଶବିଷୟ ସହିତ ତ୍ୱଚାକୁ ବାୟୁଙ୍କୁ; ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ରୂପକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ; ବରୁଣ ସହିତ ଜିହ୍ୱାକୁ ଜଳରେ; ଏବଂ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର ସହିତ ଘ୍ରାଣକୁ ଗନ୍ଧବିଷୟ ସହ ଭୂମିରେ ନ୍ୟସ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

Synonyms

• वाचम्: speech
• वाचम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• अग्नौ: in fire
• अग्नौ: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• स-वक्तव्याम्: together with what is to be spoken
• स-वक्तव्याम्: विशेषण (Qualifier of वाचम्)
• Type: Adjective
• Root: स + वक्तव्य (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; “वक्तव्य” = √वच् (धातु) + तव्यत्; स- (with)

• इन्द्रे: in Indra
• इन्द्रे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• शिल्पम्: skill/craft
• शिल्पम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिल्प (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• करौ: the two hands
• करौ: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्विवचन, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc)

• अपि: also
• अपि: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (particle: “also”)

• पदानि: feet/steps
• पदानि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom/Acc), बहुवचन

• गत्या: by movement
• गत्या: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• वयसि: in (the deity of) age/time
• वयसि: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• रति-उपस्थम्: organ of pleasure
• रति-उपस्थम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रति + उपस्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• प्रजापतौ: in Prajāpati
• प्रजापतौ: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

Characters & Entities

• Mahārāja Parīkṣit

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam say about withdrawing the senses at the time of death?

This verse describes a disciplined inner withdrawal: assigning bodily functions to their cosmic controllers and merging the senses back into their subtle sources, cultivating detachment and God-centered remembrance.

Why did Shukadeva Goswami teach this to King Parikshit?

Parīkṣit was preparing for imminent death; Śukadeva instructs him in a yogic method of detachment that supports steady concentration for hearing and remembering Bhagavān.

How can a modern devotee apply this teaching in daily life?

Practice sense-discipline: reduce distraction, consciously redirect hearing and touch away from agitation and toward sādhana—especially śravaṇa (hearing) and smaraṇa (remembrance) of the Lord.