Adhyaya 10

Verse 1

श्रीनारद उवाच भक्तियोगस्य तत्सर्वमन्तरायतयार्भक: । मन्यमानो हृषीकेशं स्मयमान उवाच ह ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ ଆଗକୁ କହିଲେ—ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯଦିଓ ଏକ ଶିଶୁ ଥିଲା, ତଥାପି ନୃସିଂହଦେବ ଦେଉଥିବା ବରଗୁଡ଼ିକୁ ସେ ଭକ୍ତିଯୋଗ ପଥରେ ଅନ୍ତରାୟ ଭାବେ ମନେ କଲା। ତେଣୁ ସେ ମୃଦୁ ହସି ଏଭଳି କହିଲା।

Verse 2

श्रीप्रह्राद उवाच मा मां प्रलोभयोत्पत्त्या सक्तं कामेषु तैर्वरै: । तत्सङ्गभीतो निर्विण्णो मुमुक्षुस्त्वामुपाश्रित: ॥ २ ॥

ଶ୍ରୀପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ବରଗୁଡ଼ିକ ଦେଇ ମୋତେ ପ୍ରଲୋଭିତ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ; ଜନ୍ମଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବିଷୟଭୋଗରେ ଆସକ୍ତ। ସେମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ନିର୍ବିଣ୍ଣ ଓ ମୋକ୍ଷକାମୀ ହୋଇ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ କମଳଚରଣର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି।

Verse 3

भृत्यलक्षणजिज्ञासुर्भक्तं कामेष्वचोदयत् । भवान् संसारबीजेषु हृदयग्रन्थिषु प्रभो ॥ ३ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ହୃଦୟ-ଗ୍ରନ୍ଥିରେ ଥିବା କାମରୂପ ସଂସାର-ବୀଜ ହେତୁ ଆପଣ ମୋତେ ଏହି ଜଗତକୁ ପଠାଇ ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତର ଲକ୍ଷଣ ପ୍ରକାଶ କରାଇଲେ।

Verse 4

नान्यथा तेऽखिलगुरो घटेत करुणात्मन: । यस्त आशिष आशास्ते न स भृत्य: स वै वणिक् ॥ ४ ॥

ହେ ଅଖିଲଗୁରୋ, କରୁଣାମୟ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣ ଭକ୍ତକୁ ଅହିତକର କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ କରିବେ ନାହିଁ। ଭକ୍ତିର ବଦଳରେ ଭୌତିକ ଲାଭ ଚାହୁଁଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ନୁହେଁ; ସେ ବଣିକ।

Verse 5

आशासानो न वै भृत्य: स्वामिन्याशिष आत्मन: । न स्वामी भृत्यत: स्वाम्यमिच्छन्यो राति चाशिष: ॥ ५ ॥

ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ପାଇଁ ଭୌତିକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହୁଁଥିବା ସେବକ ଯୋଗ୍ୟ ସେବକ ନୁହେଁ। ଏବଂ ‘ସ୍ୱାମୀପଣ’ ରଖିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେବକକୁ ବର ଦେଉଥିବା ସ୍ୱାମୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ସ୍ୱାମୀ ନୁହେଁ।

Verse 6

अहं त्वकामस्त्वद्भ‍क्तस्त्वं च स्वाम्यनपाश्रय: । नान्यथेहावयोरर्थो राजसेवकयोरिव ॥ ६ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ମୁଁ ନିଷ୍କାମ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ-ଦାସ, ଆପଣ ମୋର ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀ। ସ୍ୱାମୀ-ଦାସ ଛଡ଼ା ଆମର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ—ରାଜା ଓ ସେବକ ପରି।

Verse 7

यदि दास्यसि मे कामान्वरांस्त्वं वरदर्षभ । कामानां हृद्यसंरोहं भवतस्तु वृणे वरम् ॥ ७ ॥

ହେ ବରଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ! ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ତେବେ ମୋ ହୃଦୟରେ ଭୌତିକ କାମନାର ଅଙ୍କୁର ନ ଉଦ୍ଭବୁ—ଏହି ବର ମୁଁ ଚାହେଁ।

Verse 8

इन्द्रियाणि मन: प्राण आत्मा धर्मो धृतिर्मति: । ह्री: श्रीस्तेज: स्मृति: सत्यं यस्य नश्यन्ति जन्मना ॥ ८ ॥

ହେ ପ୍ରଭୁ! ଜନ୍ମର ଆରମ୍ଭରୁ କାମବାସନା ହେତୁ ମନୁଷ୍ୟର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ, ପ୍ରାଣ, ଦେହ, ଧର୍ମ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି, ଲଜ୍ଜା, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ତେଜ, ସ୍ମୃତି ଓ ସତ୍ୟତା ନଶିଯାଏ।

Verse 9

विमुञ्चति यदा कामान्मानवो मनसि स्थितान् । तर्ह्येव पुण्डरीकाक्ष भगवत्त्वाय कल्पते ॥ ९ ॥

ହେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁ! ଯେତେବେଳେ ମନୁଷ୍ୟ ମନରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଭୌତିକ କାମନାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ସେ ଆପଣଙ୍କ ସଦୃଶ ଭଗବଦ୍-ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 10

ॐ नमो भगवते तुभ्यं पुरुषाय महात्मने । हरयेऽद्भ‍ुतसिंहाय ब्रह्मणे परमात्मने ॥ १० ॥

ଓଁ! ହେ ଭଗବାନ, ମହାତ୍ମା ପରମ ପୁରୁଷ! ଦୁଃଖହର ହରି, ଅଦ୍ଭୁତ ନରସିଂହରୂପ, ପରମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ—ଆପଣଙ୍କୁ ମୋର ସାଦର ପ୍ରଣାମ।

Verse 11

श्रीभगवानुवाच नैकान्तिनो मे मयि जात्विहाशिष आशासतेऽमुत्र च ये भवद्विधा: । तथापि मन्वन्तरमेतदत्र दैत्येश्वराणामनुभुङ्‌क्ष्व भोगान् ॥ ११ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ପ୍ରିୟ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ତୁମ ପରି ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ—ମୋ ପାଖରୁ କୌଣସି ଭୌତିକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହାନ୍ତି। ତଥାପି ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଉଛି—ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତର ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ ଭୋଗ କରି, ସେମାନଙ୍କ ରାଜା ହୋଇ ଶାସନ କର।

Verse 12

कथा मदीया जुषमाण: प्रियास्त्व- मावेश्य मामात्मनि सन्तमेकम् । सर्वेषु भूतेष्वधियज्ञमीशं यजस्व योगेन च कर्म हिन्वन् ॥ १२ ॥

ତୁମେ ମୋର ପ୍ରିୟ କଥାମୃତକୁ ନିରନ୍ତର ଶ୍ରବଣ କରି, ମୋତେ ହୃଦୟରେ ଏକମାତ୍ର ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ସ୍ଥାପନ କରି ସଦା ମୋରେ ଲୀନ ରୁହ। ମୁଁ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିୟଜ୍ଞ ଈଶ୍ୱର; ତେଣୁ ଯୋଗଦ୍ୱାରା ମୋର ଉପାସନା କର ଓ ଫଳକାମୀ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କର।

Verse 13

भोगेन पुण्यं कुशलेन पापं कलेवरं कालजवेन हित्वा । कीर्तिं विशुद्धां सुरलोकगीतां विताय मामेष्यसि मुक्तबन्ध: ॥ १३ ॥

ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ଏହି ସଂସାରରେ ଭୋଗସୁଖ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ପୁଣ୍ୟଫଳ କ୍ଷୟ କରିବ ଏବଂ ଧର୍ମାଚରଣରେ ପାପ ଶମନ କରିବ। କାଳବେଗରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ ତୁମର ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଦେବଲୋକରେ ଗୀତ ହେବ, ଏବଂ ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋ ଧାମକୁ ଫେରିଆସିବ।

Verse 14

य एतत्कीर्तयेन्मह्यं त्वया गीतमिदं नर: । त्वां च मां च स्मरन्काले कर्मबन्धात्प्रमुच्यते ॥ १४ ॥

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ତୁମେ ଗାଇଥିବା ଏହି ସ୍ତୋତ୍ରକୁ ମୋ ପାଇଁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ ଏବଂ ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମକୁ ଓ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରେ, ସେ କ୍ରମେ କର୍ମବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 15

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

ଶ୍ରୀପ୍ରହ୍ଲାଦ କହିଲେ—ହେ ବରଦାତା ମହେଶ୍ୱର, ପତିତମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପାଳୁ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ବର ଚାହୁଁଛି। ମୋ ପିତା ଆପଣଙ୍କ ତେଜ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ନ ଜାଣି ‘ଆପଣ ମୋ ଭାଇଙ୍କ ହନ୍ତା’ ବୋଲି ମିଥ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ମୋ ପ୍ରତି ଭାରି ପାପ କଲେ; ଦୟାକରି ସେହି ପାପକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 16

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସର୍ବଲୋକଗୁରୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିନଥିବାରୁ ମନରେ କ୍ରୋଧ ଧରି, ‘ଭ୍ରାତୃହା’ ବୋଲି ମିଥ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ପାପ କଲେ। ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ତାଙ୍କ ଅପରାଧ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ।

Verse 17

श्रीप्रह्राद उवाच वरं वरय एतत्ते वरदेशान्महेश्वर । यदनिन्दत्पिता मे त्वामविद्वांस्तेज ऐश्वरम् ॥ १५ ॥ विद्धामर्षाशय: साक्षात्सर्वलोकगुरुं प्रभुम् । भ्रातृहेति मृषाद‍ृष्टिस्त्वद्भ‍क्ते मयि चाघवान् ॥ १६ ॥ तस्मात्पिता मे पूयेत दुरन्ताद् दुस्तरादघात् । पूतस्तेऽपाङ्गसंद‍ृष्टस्तदा कृपणवत्सल ॥ १७ ॥

ଏହିପରି ମୋ ପିତା ସେହି ଦୁରନ୍ତ ଓ ଦୁସ୍ତର ପାପରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଦ୍ଧ ହେଉନ୍ତୁ। ହେ କୃପଣବତ୍ସଲ, ସେତେବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ଅପାଙ୍ଗଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ; ତଥାପି ତାଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଉ—ଏହି ମୋ ପ୍ରାର୍ଥନା।

Verse 18

श्रीभगवानुवाच त्रि:सप्तभि: पिता पूत: पितृभि: सह तेऽनघ । यत्साधोऽस्य कुले जातो भवान्वै कुलपावन: ॥ १८ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ହେ ନିର୍ଦୋଷ ସାଧୁ! ତୁମ ଜନ୍ମରୁ ତୁମ କୁଳ ପବିତ୍ର ହେଲା; ତୁମ ପିତା ଏକୋଇଶ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ, କାରଣ ତୁମେ କୁଳପାବନ।

Verse 19

यत्र यत्र च मद्भ‍क्ता: प्रशान्ता: समदर्शिन: । साधव: समुदाचारास्ते पूयन्तेऽपि कीकटा: ॥ १९ ॥

ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ମୋର ଶାନ୍ତ, ସମଦର୍ଶୀ, ସଦାଚାରୀ ଓ ସଦ୍ଗୁଣଭୂଷିତ ଭକ୍ତମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାର ଦେଶ ଓ ସେଠାର ବଂଶମାନେ—ନିନ୍ଦିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ—ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି।

Verse 20

सर्वात्मना न हिंसन्ति भूतग्रामेषु किञ्चन । उच्चावचेषु दैत्येन्द्र मद्भ‍ावविगतस्पृहा: ॥ २० ॥

ହେ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ! ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଭାବରେ ନିଷ୍ଠ ମୋର ଭକ୍ତ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀସମୂହକୁ ସର୍ବଥା ହିଂସା କରେନାହିଁ। ସେ ଉଚ୍ଚ-ନୀଚ ଭେଦ ଦେଖେନାହିଁ ଓ କାହା ପ୍ରତି ଇର୍ଷ୍ୟା କରେନାହିଁ।

Verse 21

भवन्ति पुरुषा लोके मद्भ‍क्तास्त्वामनुव्रता: । भवान्मे खलु भक्तानां सर्वेषां प्रतिरूपधृक् ॥ २१ ॥

ଲୋକରେ ଯେମାନେ ତୁମ ଆଦର୍ଶକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ, ସେମାନେ ସ୍ୱଭାବତଃ ମୋର ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତ ହେବେ। ତୁମେ ମୋର ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ; ଅନ୍ୟମାନେ ତୁମ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରୁନ୍ତୁ।

Verse 22

कुरु त्वं प्रेतकृत्यानि पितु: पूतस्य सर्वश: । मदङ्गस्पर्शनेनाङ्ग लोकान्यास्यति सुप्रजा: ॥ २२ ॥

ହେ ପୁତ୍ର! ମୃତ୍ୟୁବେଳେ ମୋ ଦେହସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମ ପିତା ପୂର୍ବରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛନ୍ତି; ତଥାପି ପୁତ୍ରଧର୍ମରୁ ତୁମେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରେତକୃତ୍ୟ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି କର, ଯାହାଦ୍ୱାରା ସେ ଉତ୍ତମ ଲୋକକୁ ଯାଇ ସୁପ୍ରଜା ଓ ଭକ୍ତ ହେବେ।

Verse 23

पित्र्यं च स्थानमातिष्ठ यथोक्तं ब्रह्मवादिभि: । मय्यावेश्य मनस्तात कुरु कर्माणि मत्पर: ॥ २३ ॥

ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନେ କହିଥିବା ପରି ପିତୃରାଜ୍ୟର ସିଂହାସନ ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ତାତ, ମନକୁ ମୋତେ ନିବେଶ କରି, ବେଦବିଧି ଉଲ୍ଲଂଘନ ନ କରି ମତ୍ପର ହୋଇ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କର।

Verse 24

श्रीनारद उवाच प्रह्रादोऽपि तथा चक्रे पितुर्यत्साम्परायिकम् । यथाह भगवान् राजन्नभिषिक्तो द्विजातिभि: ॥ २४ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ: ହେ ରାଜନ୍ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଭଗବାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାନୁସାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସାମ୍ପରାୟିକ କ୍ରିୟାକର୍ମ କଲେ; ପରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁର ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୋଇ ସିଂହାସନାରୂଢ଼ ହେଲେ।

Verse 25

प्रसादसुमुखं द‍ृष्ट्वा ब्रह्मा नरहरिं हरिम् । स्तुत्वा वाग्भि: पवित्राभि: प्राह देवादिभिर्वृत: ॥ २५ ॥

ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ନରହରି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅନ୍ୟ ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ପବିତ୍ର ବାଣୀରେ ସ୍ତୁତି କରି ପରେ କହିଲେ।

Verse 26

श्रीब्रह्मोवाच देवदेवाखिलाध्यक्ष भूतभावन पूर्वज । दिष्टय‍ा ते निहत: पापो लोकसन्तापनोऽसुर: ॥ २६ ॥

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ହେ ଦେବଦେବ, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ଭାବନକର୍ତ୍ତା, ଆଦିପୁରୁଷ! ଆମ ସୌଭାଗ୍ୟରେ ଆପଣ ସମସ୍ତ ଲୋକକୁ ସନ୍ତାପ ଦେଉଥିବା ସେହି ପାପୀ ଅସୁରକୁ ନିହତ କରିଛନ୍ତି।

Verse 27

योऽसौ लब्धवरो मत्तो न वध्यो मम सृष्टिभि: । तपोयोगबलोन्नद्ध: समस्तनिगमानहन् ॥ २७ ॥

ଯେ ମୋଠାରୁ ଏହି ବର ପାଇଥିଲା ଯେ ମୋ ସୃଷ୍ଟିର କୌଣସି ଜୀବ ତାକୁ ବଧ କରିପାରିବ ନାହିଁ—ସେହି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ତପ ଓ ଯୋଗବଳରେ ମଦୋନ୍ନତ ହୋଇ ଅତିଗର୍ବିତ ହେଲା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦନିଗମକୁ ଅବମାନନା କଲା।

Verse 28

दिष्टय‍ा तत्तनय: साधुर्महाभागवतोऽर्भक: । त्वया विमोचितो मृत्योर्दिष्टय‍ा त्वां समितोऽधुना ॥ २८ ॥

ମହାଭାଗ୍ୟରେ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜ, ଶିଶୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଭକ୍ତ, ଏବେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏବେ ସେ ଆପଣଙ୍କ କମଳଚରଣର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 29

एतद् वपुस्ते भगवन्ध्यायत: परमात्मन: । सर्वतो गोप्तृ सन्त्रासान्मृत्योरपि जिघांसत: ॥ २९ ॥

ହେ ଭଗବାନ, ହେ ପରମାତ୍ମା, ଆପଣ ସର୍ବତୋ ରକ୍ଷକ। ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହର ଧ୍ୟାନ କରେ, ସେ ସ୍ୱଭାବତଃ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ, ଏପରିକି ଆସନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁଭୟରୁ ମଧ୍ୟ, ରକ୍ଷିତ ହୁଏ।

Verse 30

श्रीभगवानुवाच मैवं विभोऽसुराणां ते प्रदेय: पद्मसम्भव । वर: क्रूरनिसर्गाणामहीनाममृतं यथा ॥ ३० ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା, ହେ ବିଭୋ! ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ବର ଦିଅନି; କ୍ରୂର ସ୍ୱଭାବର ଲୋକଙ୍କୁ ବରଦାନ ଦେବା ସର୍ପକୁ ଦୁଧ ପିଆଇବା ପରି ଘାତକ। ତେଣୁ ପୁଣି କୌଣସି ଅସୁରକୁ ବର ଦିଅନି।

Verse 31

श्रीनारद उवाच इत्युक्त्वा भगवान् राजंस्ततश्चान्तर्दधे हरि: । अद‍ृश्य: सर्वभूतानां पूजित: परमेष्ठिना ॥ ३१ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏଭଳି ଭାବେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହୋଇ, ସାଧାରଣ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହରି ସେଠାରୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।

Verse 32

तत: सम्पूज्य शिरसा ववन्दे परमेष्ठिनम् । भवं प्रजापतीन्देवान्प्रह्रादो भगवत्कला: ॥ ३२ ॥

ତାପରେ ଭଗବାନଙ୍କ କଳାସ୍ୱରୂପ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଶିର ନମାଇ ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଏବଂ ଶିବ, ପ୍ରଜାପତି ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବନ୍ଦନା କଲେ—ଯେମାନେ ସବୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଂଶ।

Verse 33

तत: काव्यादिभि: सार्धं मुनिभि: कमलासन: । दैत्यानां दानवानां च प्रह्रादमकरोत्पतिम् ॥ ३३ ॥

ତାପରେ ଶୁକ୍ରାଚାର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ କମଳାସନ ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ଓ ଦାନବଙ୍କର ରାଜା କଲେ।

Verse 34

प्रतिनन्द्य ततो देवा: प्रयुज्य परमाशिष: । स्वधामानि ययू राजन्ब्रह्माद्या: प्रतिपूजिता: ॥ ३४ ॥

ହେ ରାଜନ୍, ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଯଥାବିଧି ପୂଜା କରିବା ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପରମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ନିଜ ନିଜ ଧାମକୁ ଫେରିଗଲେ।

Verse 35

एवं च पार्षदौ विष्णो: पुत्रत्वं प्रापितौ दिते: । हृदि स्थितेन हरिणा वैरभावेन तौ हतौ ॥ ३५ ॥

ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୁଇ ପାର୍ଷଦ ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ ଓ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ହେଲେ; ହୃଦୟସ୍ଥ ହରିଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁ ଭାବି ବୈରଭାବରେ ଦୁହେଁ ହତ ହେଲେ।

Verse 36

पुनश्च विप्रशापेन राक्षसौ तौ बभूवतु: । कुम्भकर्णदशग्रीवौ हतौ तौ रामविक्रमै: ॥ ३६ ॥

ପୁଣି ବିପ୍ରଶାପରେ ସେଇ ଦୁଇଜଣ ରାକ୍ଷସ କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଦଶଗ୍ରୀବ ରାବଣ ହେଲେ; ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ପରାକ୍ରମରେ ଦୁହେଁ ହତ ହେଲେ।

Verse 37

शयानौ युधि निर्भिन्नहृदयौ रामशायकै: । तच्चित्तौ जहतुर्देहं यथा प्राक्तनजन्मनि ॥ ३७ ॥

ଯୁଦ୍ଧରେ ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଶରରେ ହୃଦୟ ଭିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେମାନେ ଭୂମିରେ ପଡି ରହିଲେ; ପ୍ରଭୁଚିନ୍ତାରେ ଲୀନ ହୋଇ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ, ପୂର୍ବଜନ୍ମ ପରି।

Verse 38

ताविहाथ पुनर्जातौ शिशुपालकरूषजौ । हरौ वैरानुबन्धेन पश्यतस्ते समीयतु: ॥ ३८ ॥

ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁନର୍ବାର ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଶିଶୁପାଳ ଓ ଦନ୍ତବକ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପ୍ରତି ସେହି ଏକେଇ ବୈରଭାବ ଧାରଣ କଲେ; ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଶେଷରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦେହରେ ଲୀନ ହେଲେ।

Verse 39

एन: पूर्वकृतं यत् तद् राजान: कृष्णवैरिण: । जहुस्तेऽन्ते तदात्मान: कीट: पेशस्कृतो यथा ॥ ३९ ॥

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ଥିବା ଅନେକ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁକାଳେ ପୂର୍ବକୃତ ପାପକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ; କାରଣ ସେମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ହରିସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଇଲେ—ଯେପରି କଳା ଭ୍ରମର ଧରା କୀଟ ଭ୍ରମର ସଦୃଶ ରୂପ ପାଏ।

Verse 40

यथा यथा भगवतो भक्त्या परमयाभिदा । नृपाश्चैद्यादय: सात्म्यं हरेस्तच्चिन्तया ययु: ॥ ४० ॥

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯେ ନିରନ୍ତର ଭଗବାନଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ସଦୃଶ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ପାଏ—ଏହାକୁ ସାରୂପ୍ୟ-ମୁକ୍ତି କୁହାଯାଏ। ଶିଶୁପାଳ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ଶତ୍ରୁଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତିଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଫଳ ପାଇଲେ।

Verse 41

आख्यातं सर्वमेतत्ते यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । दमघोषसुतादीनां हरे: सात्म्यमपि द्विषाम् ॥ ४१ ॥

ଦମଘୋଷପୁତ୍ର ଶିଶୁପାଳ ଆଦି ଦ୍ୱେଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ କିପରି ହରି-ସାତ୍ମ୍ୟ (ମୁକ୍ତି) ପାଇଲେ—ତୁମେ ଯାହା ମୋତେ ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।

Verse 42

एषा ब्रह्मण्यदेवस्य कृष्णस्य च महात्मन: । अवतारकथा पुण्या वधो यत्रादिदैत्ययो: ॥ ४२ ॥

ଏହା ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ୟଦେବ ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ପରମେଶ୍ୱର ଭଗବାନଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ଅବତାରକଥା; ଏଠାରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଅବତାରବିସ୍ତାର ଓ ଆଦିଦୈତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷ-ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କ ବଧ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 43

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

ଏଠାରେ ମହାଭାଗବତ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ମହାରାଜଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ତାଙ୍କର ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ, ବୈରାଗ୍ୟ ଏବଂ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ ତତ୍ତ୍ୱ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି।

Verse 44

प्रह्रादस्यानुचरितं महाभागवतस्य च । भक्तिर्ज्ञानं विरक्तिश्च याथार्थ्यं चास्य वै हरे: ॥ ४३ ॥ सर्गस्थित्यप्ययेशस्य गुणकर्मानुवर्णनम् । परावरेषां स्थानानां कालेन व्यत्ययो महान् ॥ ४४ ॥

ଏଠାରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି-ସ୍ଥିତି-ପ୍ରଳୟର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ତାଙ୍କର ଗୁଣକର୍ମର ବର୍ଣ୍ଣନ ଅଛି, ଏବଂ ଦେବ-ଦୈତ୍ୟ ଆଦିଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କାଳକ୍ରମେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 45

धर्मो भागवतानां च भगवान्येन गम्यते । आख्यानेऽस्मिन्समाम्नातमाध्यात्मिकमशेषत: ॥ ४५ ॥

ଯେ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବୁଝାଯାଏ, ସେହି ଧର୍ମକୁ ଭାଗବତ-ଧର୍ମ କୁହାଯାଏ; ଏହି ଆଖ୍ୟାନରେ ସେଇ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ତତ୍ତ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଯଥାଯଥ ଭାବରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 46

य एतत्पुण्यमाख्यानं विष्णोर्वीर्योपबृंहितम् । कीर्तयेच्छ्रद्धया श्रुत्वा कर्मपाशैर्विमुच्यते ॥ ४६ ॥

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବୀର୍ୟରେ ମହିମାନ୍ୱିତ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣି କୀର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ କର୍ମପାଶରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 47

एतद्य आदिपुरुषस्य मृगेन्द्रलीलां दैत्येन्द्रयूथपवधं प्रयत: पठेत । दैत्यात्मजस्य च सतां प्रवरस्य पुण्यं श्रुत्वानुभावमकुतोभयमेति लोकम् ॥ ४७ ॥

ଯେ କେହି ଏକାଗ୍ରତାରେ ଆଦିପୁରୁଷ ନୃସିଂହଦେବଙ୍କ ମୃଗେନ୍ଦ୍ର-ଲୀଳା, ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ର ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ-ବଧ ଏବଂ ସତ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟପୁତ୍ର ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରଭାବକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ଭୟହୀନ ବୈକୁଣ୍ଠ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 48

यूयं नृलोके बत भूरिभागा लोकं पुनाना मुनयोऽभियन्ति । येषां गृहानावसतीति साक्षाद् गूढं परं ब्रह्म मनुष्यलिङ्गम् ॥ ४८ ॥

ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ତୁମେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାଗ୍ୟବାନ, କାରଣ ସାକ୍ଷାତ୍ ପରବ୍ରହ୍ମ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମନୁଷ୍ୟରୂପେ ତୁମ ରାଜଭବନରେ ବସୁଛନ୍ତି। ଏହା ଜାଣି ଲୋକପାବନ ମୁନିମାନେ ସଦା ତୁମ ଗୃହକୁ ଆସନ୍ତି।

Verse 49

स वा अयं ब्रह्म महद्विमृग्य- कैवल्यनिर्वाणसुखानुभूति: । प्रिय: सुहृद् व: खलु मातुलेय आत्मार्हणीयो विधिकृद्गुरुश्च ॥ ४९ ॥

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ; କାରଣ ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମର ମୂଳ ମଧ୍ୟ ସେଇ। ମହର୍ଷିମାନେ ଯେ କୈବଲ୍ୟ-ନିର୍ବାଣ ସୁଖ ଖୋଜନ୍ତି, ତାହାର ଅନୁଭୂତି ସେଇଠାରୁ; ତଥାପି ସେଇ ପରମପୁରୁଷ ତୁମର ଅତିପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ହିତେଷୀ, ଏବଂ ମାମାଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ନିକଟ ଆତ୍ମୀୟ। ସେ ଦେହ-ପ୍ରାଣ ସମ, ପୂଜ୍ୟ; ତଥାପି ସେବକ ଭଳି ଓ କେବେ କେବେ ଗୁରୁ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

Verse 50

न यस्य साक्षाद्भ‍वपद्मजादिभी रूपं धिया वस्तुतयोपवर्णितम् । मौनेन भक्त्योपशमेन पूजित: प्रसीदतामेष स सात्वतां पति: ॥ ५० ॥

ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପକୁ ସାକ୍ଷାତ୍ ଶିବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, ସେଇ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—ମୌନବ୍ରତ, ଧ୍ୟାନ, ଭକ୍ତି ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠ ମହର୍ଷିମାନେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ରକ୍ଷକ ଭାବେ ଯାହାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି—ଆମ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 51

स एष भगवान् राजन्व्यतनोद्विहतं यश: । पुरा रुद्रस्य देवस्य मयेनानन्तमायिना ॥ ५१ ॥

ହେ ରାଜନ୍ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ପୁରାତନ କାଳରେ ଅନନ୍ତ ମାୟାଶକ୍ତିଧାରୀ ମୟ ଦାନବ ଦେବ ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କ ଯଶକୁ ହାନି କରିଥିଲା। ସେତେବେଳେ ଏହି ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ନଷ୍ଟ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ପୁନଃ ବିସ୍ତାର କରି ଶିବଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।

Verse 52

राजोवाच कस्मिन्कर्मणि देवस्य मयोऽहञ्जगदीशितु: । यथा चोपचिता कीर्ति: कृष्णेनानेन कथ्यताम् ॥ ५२ ॥

ମହାରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—କେଉଁ କର୍ମରେ ମୟ ଦାନବ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ଦେବ ରୁଦ୍ର (ଶିବ)ଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ହାନି କଲା? ଏବଂ ଏହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କିପରି ଶିବଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ପୁନଃ ବଢ଼ାଇଲେ? ଦୟାକରି ସେହି ଘଟଣାମାନେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 53

श्रीनारद उवाच निर्जिता असुरा देवैर्युध्यनेनोपबृंहितै: । मायिनां परमाचार्यं मयं शरणमाययु: ॥ ५३ ॥

ଶ୍ରୀନାରଦ କହିଲେ—ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୃପାରେ ବଳବାନ ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧରେ ଅସୁରମାନେ ପରାଜିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେମାନେ ମାୟାବିଦ୍ୟାର ପରମାଚାର୍ଯ୍ୟ ମୟ ଦାନବଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 54

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

ମୟ ଦାନବ ତିନିଟି ପୁର ନିର୍ମାଣ କଲେ—ସୁନା, ରୂପା ଓ ଲୋହାର—ସେଗୁଡ଼ିକ ଅଦୃଶ୍ୟ ଏବଂ ଅପୂର୍ବ ସାମଗ୍ରୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ତେଣୁ ଅସୁର ସେନାପତିମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଲେ।

Verse 55

स निर्माय पुरस्तिस्रो हैमीरौप्यायसीर्विभु: । दुर्लक्ष्यापायसंयोगा दुर्वितर्क्यपरिच्छदा: ॥ ५४ ॥ ताभिस्तेऽसुरसेनान्यो लोकांस्त्रीन् सेश्वरान्नृप । स्मरन्तो नाशयां चक्रु: पूर्ववैरमलक्षिता: ॥ ५५ ॥

ହେ ନୃପ! ସେଇ ତିନି ପୁର ଦ୍ୱାରା ଅସୁର ସେନାପତିମାନେ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ରହିଲେ; ପୂର୍ବ ବୈର ସ୍ମରି ସେମାନେ ଈଶ୍ୱରସହିତ ତିନି ଲୋକ—ଊର୍ଧ୍ୱ, ମଧ୍ୟ, ଅଧଃ—କୁ ଧ୍ୱଂସ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

Verse 56

ततस्ते सेश्वरा लोका उपासाद्येश्वरं नता: । त्राहि नस्तावकान्देव विनष्टांस्त्रिपुरालयै: ॥ ५६ ॥

ତାପରେ ତିନି ଲୋକର ଅଧିପତିମାନେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କର; ତ୍ରିପୁରବାସୀମାନେ ଆମକୁ ନଶ୍ଟ କରୁଛନ୍ତି, ଦୟାକରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।

Verse 57

अथानुगृह्य भगवान्मा भैष्टेति सुरान्विभु: । शरं धनुषि सन्धाय पुरेष्वस्त्रं व्यमुञ्चत ॥ ५७ ॥

ତାପରେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଭଗବାନ ଶିବ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରି “ଭୟ କରନି” ବୋଲି କହିଲେ; ତା’ପରେ ଧନୁଷରେ ଶର ସନ୍ଧାନ କରି ତ୍ରିପୁରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲେ।

Verse 58

ततोऽग्निवर्णा इषव उत्पेतु: सूर्यमण्डलात् । यथा मयूखसन्दोहा नाद‍ृश्यन्त पुरो यत: ॥ ५८ ॥

ତେବେ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରୁ ଅଗ୍ନିବର୍ଣ୍ଣ ଇଷୁମାନେ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ-ସମୂହ ପରି ଉଦ୍ଗତ ହୋଇ ତ୍ରିପୁରର ତିନିଟି ବିମାନ-ନିବାସକୁ ଆବୃତ କଲେ; ତେଣୁ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 59

तै: स्पृष्टा व्यसव: सर्वे निपेतु: स्म पुरौकस: । तानानीय महायोगी मय: कूपरसेऽक्षिपत् ॥ ५९ ॥

ସେଇ ବାଣସ୍ପର୍ଶରେ ତ୍ରିପୁରର ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟବାସୀ ପ୍ରାଣହୀନ ହୋଇ ପଡ଼ିଗଲେ। ତାପରେ ମହାଯୋଗୀ ମୟ ଦାନବ ସେମାନଙ୍କୁ ଆଣି ନିଜେ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ଅମୃତ-କୂପରେ ଛାଡ଼ିଦେଲା।

Verse 60

सिद्धामृतरसस्पृष्टा वज्रसारा महौजस: । उत्तस्थुर्मेघदलना वैद्युता इव वह्नय: ॥ ६० ॥

ସିଦ୍ଧ ଅମୃତରସ ସ୍ପର୍ଶରେ ସେମାନଙ୍କ ଦେହ ବଜ୍ରସାର ଅଜେୟ ଓ ମହାତେଜସ୍ବୀ ହେଲା। ମେଘକୁ ଭେଦିଯାଉଥିବା ବିଦ୍ୟୁତ ପରି ସେମାନେ ପୁନଃ ଉଠିଦାଁଡ଼ିଲେ।

Verse 61

विलोक्य भग्नसङ्कल्पं विमनस्कं वृषध्वजम् । तदायं भगवान्विष्णुस्तत्रोपायमकल्पयत् ॥ ६१ ॥

ବୃଷଧ୍ୱଜ ଶିବଙ୍କୁ ସଙ୍କଳ୍ପଭଙ୍ଗରେ ଖିନ୍ନ ଓ ବିମନସ୍କ ଦେଖି, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମୟ ଦାନବ ସୃଷ୍ଟ ଏହି ଉପଦ୍ରବ ନିବାରଣର ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 62

वत्सश्चासीत्तदा ब्रह्मा स्वयं विष्णुरयं हि गौ: । प्रविश्य त्रिपुरं काले रसकूपामृतं पपौ ॥ ६२ ॥

ତେବେ ବ୍ରହ୍ମା ବଛଡ଼ା ହେଲେ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ଗାଈ ହେଲେ। ମଧ୍ୟାହ୍ନକାଳେ ସେମାନେ ତ୍ରିପୁରରେ ପ୍ରବେଶ କରି ରସକୂପରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଅମୃତ ପାନ କଲେ।

Verse 63

तेऽसुरा ह्यपि पश्यन्तो न न्यषेधन्विमोहिता: । तद्विज्ञाय महायोगी रसपालानिदं जगौ । स्मयन्विशोक: शोकार्तान्स्मरन्दैवगतिं च ताम् ॥ ६३ ॥

ଅସୁରମାନେ ବଛା ଓ ଗାଈକୁ ଦେଖୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ରୋକିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମହାଯୋଗୀ ମୟଦାନବ ଜାଣିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଅମୃତ ପାନ କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ ଏହା ଦୈବଗତିର ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି; ତେଣୁ ଶୋକାର୍ତ୍ତ ଅସୁରମାନଙ୍କୁ ସେ ନିଃଶୋକ ହୋଇ ହସି କହିଲେ।

Verse 64

देवोऽसुरो नरोऽन्यो वा नेश्वरोऽस्तीह कश्चन । आत्मनोऽन्यस्य वा दिष्टं दैवेनापोहितुं द्वयो: ॥ ६४ ॥

ମୟଦାନବ କହିଲେ—ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ହେଉ, ଦୈବ ଯେଉଁ ଦିଷ୍ଟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛି—ନିଜ ପାଇଁ, ଅନ୍ୟ ପାଇଁ କିମ୍ବା ଉଭୟ ପାଇଁ—ତାହାକୁ କେହି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଅପହୃତ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

Verse 65

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ—ତାପରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ସ୍ୱଶକ୍ତି—ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରକ୍ତି, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ତପ, ବିଦ୍ୟା ଓ କ୍ରିୟା ଆଦି—ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ଯୁଦ୍ଧସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇଲେ: ରଥ, ସାରଥି, ଧ୍ୱଜ, ବାହନ, ଧନୁ, ବର୍ମ, ଶର ଆଦି। ଏଭଳି ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ ଶିବ ରଥାରୂଢ ହେଲେ ଏବଂ ଧନୁ-ଶର ଧରିଲେ।

Verse 66

अथासौ शक्तिभि: स्वाभि: शम्भो: प्राधानिकं व्यधात् । धर्मज्ञानविरक्त्यृद्धितपोविद्याक्रियादिभि: ॥ ६५ ॥ रथं सूतं ध्वजं वाहान्धनुर्वर्मशरादि यत् । सन्नद्धो रथमास्थाय शरं धनुरुपाददे ॥ ६६ ॥

ନାରଦ ମୁନି କହିଲେ—ତାପରେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ସ୍ୱଶକ୍ତି—ଧର୍ମ, ଜ୍ଞାନ, ବିରକ୍ତି, ଐଶ୍ୱର୍ୟ, ତପ, ବିଦ୍ୟା ଓ କ୍ରିୟା ଆଦି—ଦ୍ୱାରା ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ଯୁଦ୍ଧସାମଗ୍ରୀ ଯୋଗାଇଲେ: ରଥ, ସାରଥି, ଧ୍ୱଜ, ବାହନ, ଧନୁ, ବର୍ମ, ଶର ଆଦି। ଏଭଳି ସନ୍ନଦ୍ଧ ହୋଇ ଶିବ ରଥାରୂଢ ହେଲେ ଏବଂ ଧନୁ-ଶର ଧରିଲେ।

Verse 67

शरं धनुषि सन्धाय मुहूर्तेऽभिजितीश्वर: । ददाह तेन दुर्भेद्या हरोऽथ त्रिपुरो नृप ॥ ६७ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଈଶ୍ୱର ଶିବ ଅଭିଜିତ୍ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ (ମଧ୍ୟାହ୍ନେ) ଶରକୁ ଧନୁରେ ସନ୍ଧାନ କରି, ସେହି ଶରଦ୍ୱାରା ଦୁର୍ଭେଦ୍ୟ ତ୍ରିପୁରକୁ ଦହନ କରି ଧ୍ୱଂସ କଲେ।

Verse 68

दिवि दुन्दुभयो नेदुर्विमानशतसङ्कुला: । देवर्षिपितृसिद्धेशा जयेति कुसुमोत्करै: । अवाकिरञ्जगुर्हृष्टा ननृतुश्चाप्सरोगणा: ॥ ६८ ॥

ଆକାଶରେ ଅନେକ ବିମାନରେ ବସିଥିବା ଉଚ୍ଚଲୋକବାସୀମାନେ ଦୁନ୍ଦୁଭି ନାଦ କଲେ। ଦେବ, ଦେବର୍ଷି, ପିତୃ, ସିଦ୍ଧ ଓ ମହାପୁରୁଷମାନେ ‘ଜୟ’ ବୋଲି କହି ଶ୍ରୀଶିବଙ୍କ ମସ୍ତକରେ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କଲେ; ହର୍ଷିତ ଅପ୍ସରାମାନେ ଗାଇ ନାଚିଲେ।

Verse 69

एवं दग्ध्वा पुरस्तिस्रो भगवान्पुरहा नृप । ब्रह्मादिभि: स्तूयमान: स्वं धाम प्रत्यपद्यत ॥ ६९ ॥

ହେ ରାଜନ୍! ଏଭଳି ତିନୋଟି ପୁରକୁ ଦହନ କରି ଭସ୍ମ କରିଦେଇ ଭଗବାନ୍ ଶିବ ‘ତ୍ରିପୁରାରି’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସ୍ତୁତି ମଧ୍ୟରେ ସେ ନିଜ ଧାମକୁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ କଲେ।

Verse 70

एवं विधान्यस्य हरे: स्वमायया विडम्बमानस्य नृलोकमात्मन: । वीर्याणि गीतान्यृषिभिर्जगद्गुरो- र्लोकं पुनानान्यपरं वदामि किम् ॥ ७० ॥

ଏଭଳି ଶ୍ରୀହରି ନିଜ ଯୋଗମାୟାରେ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅପୂର୍ବ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା-ପରାକ୍ରମ କଲେ। ଜଗଦ୍ଗୁରୁଙ୍କ ସେହି କୀର୍ତ୍ତି ଋଷିମାନେ ଗାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ; ତେବେ ମୁଁ ଆଉ କ’ଣ କହିବି? ଯଥାର୍ଥ ସ୍ରୋତରୁ ଶୁଣିଲେ ମାତ୍ରେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।