Adhyaya 15

Verse 1

श्रीशुक उवाच भरतस्यात्मज: सुमतिर्नामाभिहितो यमु ह वाव केचित्पाखण्डिन ऋषभपदवीमनुवर्तमानं चानार्या अवेदसमाम्नातां देवतां स्वमनीषया पापीयस्या कलौ कल्पयिष्यन्ति ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଭରତଙ୍କ ପୁତ୍ର ସୁମତି ଋଷଭଦେବଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ କେତେକ ପାଖଣ୍ଡୀ, ଅନାର୍ୟ ଓ ବେଦବିରୋଧୀ ଲୋକ ନିଜ କଳ୍ପନାରେ ଅବୈଦିକ ଦେବତା ଗଢ଼ି ତାଙ୍କୁ ବୁଦ୍ଧଦେବ ବୋଲି ମାନି ତାଙ୍କ ନୀତି ପ୍ରଚାର କରିବେ।

Verse 2

तस्माद्‍वृद्धसेनायां देवताजिन्नाम पुत्रोऽभवत् ॥ २ ॥

ତାପରେ ସୁମତିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବୃଦ୍ଧସେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦେବତାଜିତ୍ ନାମକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ।

Verse 3

अथासुर्यां तत्तनयो देवद्युम्नस्ततो धेनुमत्यां सुत: परमेष्ठी तस्य सुवर्चलायां प्रतीह उपजात: ॥ ३ ॥

ତାପରେ ଦେବତାଜିତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆସୁରୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଦେବଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଦେବଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଧେନୁମତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପରମେଷ୍ଠୀ, ଏବଂ ପରମେଷ୍ଠୀଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁବର୍ଚ୍ଚଲାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରତୀହ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 4

य आत्मविद्यामाख्याय स्वयं संशुद्धो महापुरुषमनुसस्मार ॥ ४ ॥

ରାଜା ପ୍ରତୀହ ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମବିଦ୍ୟାର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପ୍ରଚାର କଲେ; ଏହିପରି ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ଓ ପରମପୁରୁଷ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମହାଭକ୍ତିରେ ସ୍ମରି ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନୁଭବ କଲେ।

Verse 5

प्रतीहात्सुवर्चलायां प्रतिहर्त्रादयस्त्रय आसन्निज्याकोविदा: सूनव: प्रतिहर्तु: स्तुत्यामजभूमानावजनिषाताम् ॥ ५ ॥

ପ୍ରତୀହ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁବର୍ଚ୍ଚଲାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା, ପ୍ରସ୍ତୋତା ଓ ଉଦ୍ଗାତା—ଏହି ତିନି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେମାନେ ବେଦୀୟ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାରଦର୍ଶୀ ଥିଲେ। ପ୍ରତିହର୍ତ୍ତା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ତୁତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅଜ ଓ ଭୂମା ନାମକ ଦୁଇ ପୁତ୍ର ପାଇଲେ।

Verse 6

भूम्न ऋषिकुल्यायामुद्गीथस्तत: प्रस्तावो देवकुल्यायां प्रस्तावान्नियुत्सायां हृदयज आसीद्विभुर्विभो रत्यां च पृथुषेणस्तस्मान्नक्त आकूत्यां जज्ञे नक्ताद्‍द्रुतिपुत्रो गयो राजर्षिप्रवर उदारश्रवा अजायत साक्षाद्भ‍गवतो विष्णोर्जगद्रिरक्षिषया गृहीतसत्त्वस्य कलाऽऽत्मवत्त्वादिलक्षणेन महापुरुषतां प्राप्त: ॥ ६ ॥

ଭୂମା ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଋଷିକୁଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଉଦ୍ଗୀଥ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ଉଦ୍ଗୀଥଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦେବକୁଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପ୍ରସ୍ତାବ, ପ୍ରସ୍ତାବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ନିୟୁତ୍ସାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ବିଭୁ, ବିଭୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ରତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ପୃଥୁଷେଣ, ପୃଥୁଷେଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆକୂତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ନକ୍ତ, ଏବଂ ନକ୍ତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦ୍ରୁତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ମହାରାଜ ଗୟ ଜନ୍ମିଲେ। ଗୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପବିତ୍ର ଓ ରାଜର୍ଷିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ। ଜଗତ୍-ରକ୍ଷାର୍ଥେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବିସ୍ତାରମାନେ ଯେପରି ‘ବିଶୁଦ୍ଧ-ସତ୍ତ୍ୱ’ରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସେହିପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅଂଶ ହେବାରୁ ମହାରାଜ ଗୟ ମଧ୍ୟ ବିଶୁଦ୍ଧ-ସତ୍ତ୍ୱରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ; ତେଣୁ ଦିବ୍ୟ ଜ୍ଞାନଲକ୍ଷଣରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେ ‘ମହାପୁରୁଷ’ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

Verse 7

स वै स्वधर्मेण प्रजापालन पोषणप्रीणनोपलालनानुशासनलक्षणेनेज्यादिना च भगवति महापुरुषे परावरे ब्रह्मणि सर्वात्मनार्पितपरमार्थलक्षणेन ब्रह्मविच्चरणानुसेवयाऽऽपादितभगवद्‍भक्तियोगेन चाभीक्ष्णश: परिभावितातिशुद्ध मतिरुपरतानात्म्य आत्मनि स्वयमुपलभ्यमानब्रह्मात्मानुभवोऽपि निरभिमान एवावनिमजूगुपत् ॥ ७ ॥

ରାଜା ଗୟ ସ୍ୱଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା, ପୋଷଣ, ପ୍ରୀତିଦାନ, ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଶ୍ୱାସନ ଓ ଯଥାଯଥ ଅନୁଶାସନ କରୁଥିଲେ; ଯଜ୍ଞାଦି କର୍ମଦ୍ୱାରା ସର୍ବାତ୍ମ ପରବ୍ରହ୍ମ ଭଗବାନ ମହାପୁରୁଷଙ୍କୁ ସବୁ ଅର୍ପଣ କରିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମବିଦ୍ ଭକ୍ତଙ୍କ ଚରଣସେବାରୁ ଲଭ୍ୟ ଭକ୍ତିଯୋଗେ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ଅତିଶୁଦ୍ଧ ହେଲା; ଦେହାଭିମାନ ଛାଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମାନୁଭବରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ନିରହଂକାରେ ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କଲେ।

Verse 8

तस्येमां गाथां पाण्डवेय पुराविद उपगायन्ति ॥ ८ ॥

ହେ ପାଣ୍ଡବବଂଶୀ ପରୀକ୍ଷିତ! ପୁରାଣ-ଇତିହାସଜ୍ଞ ପଣ୍ଡିତମାନେ ରାଜା ଗୟଙ୍କ ଏହି ଗାଥା ଗାଇ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 9

गयं नृप: क: प्रतियाति कर्मभि-र्यज्वाभिमानी बहुविद्धर्मगोप्ता । समागतश्री: सदसस्पति: सतांसत्सेवकोऽन्यो भगवत्कलामृते ॥ ९ ॥

ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ବେଦଶାସ୍ତ୍ରେ ନିପୁଣ, ବହୁବିଧ ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ, ସମସ୍ତ ଐଶ୍ୱର୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ସଜ୍ଜନସଭାର ନାୟକ ଓ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସେବକ—ଏମିତି ରାଜା ଗୟଙ୍କ କର୍ମରେ କିଏ ସମାନ? ସେ ଭଗବାନଙ୍କ କଳାସଦୃଶ ପୂର୍ଣ୍ଣଯୋଗ୍ୟ ଅଂଶପ୍ରକାଶ ଥିଲେ।

Verse 10

यमभ्यषिञ्चन् परया मुदा सती:सत्याशिषो दक्षकन्या: सरिद्भ‍ि: । यस्य प्रजानां दुदुहे धराऽऽशिषोनिराशिषो गुणवत्सस्‍नुतोधा: ॥ १० ॥

ଶ୍ରଦ୍ଧା, ମୈତ୍ରୀ, ଦୟା ଆଦି ଦକ୍ଷଙ୍କ ସତ୍ୟବ୍ରତା କନ୍ୟାମାନେ—ଯାହାଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ସଦା ସତ୍ୟ—ପବିତ୍ର ନଦୀଜଳରେ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ମହାରାଜ ଗୟଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ। ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଦେଖି ପୃଥିବୀଦେବୀ ଗୋରୂପେ, ଯେନେ କଠାକୁ ଦେଖି, ପ୍ରଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଧ ସଦୃଶ ସମୃଦ୍ଧି ପ୍ରଚୁର ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ଗୟ ସ୍ୱୟଂ ନିରାଶିଷ, ନିଷ୍କାମ ଥିଲେ।

Verse 11

छन्दांस्यकामस्य च यस्य कामान्दुदूहुराजह्रुरथो बलिं नृपा: । प्रत्यञ्चिता युधि धर्मेण विप्रायदाशिषां षष्ठमंशं परेत्य ॥ ११ ॥

ମହାରାଜ ଗୟ ନିଷ୍କାମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବେଦଛନ୍ଦ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ଫଳ ସ୍ୱୟଂ ସିଦ୍ଧ ହେଉଥିଲା। ଯେ ରାଜାମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା, ସେମାନେ ଧର୍ମନୀତିରେ ଯୁଦ୍ଧ କରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉପହାର-ବଳି ଦେଉଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଦାନରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହେଲେ; ତେଣୁ ପରଲୋକ ଲାଭ ପାଇଁ ସେମାନେ ନିଜ ପୁଣ୍ୟାଶୀର୍ବାଦର ଷଷ୍ଠାଂଶ ଗୟଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ।

Verse 12

यस्याध्वरे भगवानध्वरात्मामघोनि माद्यत्युरुसोमपीथे । श्रद्धाविशुद्धाचलभक्तियोग-समर्पितेज्याफलमाजहार ॥ १२ ॥

ମହାରାଜ ଗୟଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ସୋମରସର ବହୁତ ପ୍ରଚୁରତା ଥିଲା। ଇନ୍ଦ୍ରଦେବ ସେଠାକୁ ଆସି ବହୁ ସୋମରସ ପାନ କରି ମତ୍ତ ହୁଅଥିଲେ। ଏବଂ ଯଜ୍ଞପୁରୁଷ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଆସି, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଅଚଳ ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ଅର୍ପିତ ଯଜ୍ଞଫଳକୁ ସ୍ୱୟଂ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 13

यत्प्रीणनाद्ब‍‌र्हिषि देवतिर्यङ्-मनुष्यवीरुत्तृणमाविरिञ्चात् । प्रीयेत सद्य: स ह विश्वजीव:प्रीत: स्वयं प्रीतिमगाद्गयस्य ॥ १३ ॥

ଯାହାର କର୍ମରେ ଭଗବାନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତାହାର ପ୍ରୀତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପଶୁ, ପକ୍ଷୀ, ମଧୁମକ୍ଷୀ, ଲତା, ବୃକ୍ଷ, ତୃଣ ଆଦି ସମସ୍ତ ଜୀବ ତୁରନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ସର୍ବଜୀବଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଭଗବାନ ସ୍ୱଭାବତଃ ପୂର୍ଣ୍ଣତୃପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଗୟ ମହାରାଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଆସି କହିଲେ—“ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ।”

Verse 14

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

ଗୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମହାରାଜ ଗୟଙ୍କର ଚିତ୍ରରଥ, ସୁଗତି ଓ ଅବରୋଧନ ନାମରେ ତିନି ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଊର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସମ୍ରାଟ ଜନ୍ମିଲେ; ସମ୍ରାଟଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଉତ୍କଲାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମରୀଚି। ମରୀଚିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବିନ୍ଦୁ; ବିନ୍ଦୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସରଘାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମଧୁ। ମଧୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁମନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବୀରବ୍ରତ; ବୀରବ୍ରତଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭୋଜାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମନ୍ଥୁ ଓ ପ୍ରମନ୍ଥୁ। ମନ୍ଥୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସତ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭୌବନ; ଭୌବନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଦୂଷଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା। ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିରୋଚନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବିରଜ; ବିରଜଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବିଷୂଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶତ ପୁତ୍ର ଓ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ଜନ୍ମିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶତଜିତ ପ୍ରଧାନ ଥିଲେ।

Verse 15

गयाद्गयन्त्यां चित्ररथ: सुगतिरवरोधन इति त्रय: पुत्रा बभूवुश्चित्ररथादूर्णायां सम्राडजनिष्ट तत उत्कलायां मरीचिर्मरीचे ॥ १४ ॥ र्बिन्दुमत्यां बिन्दुमानुदपद्यत तस्मात्सरघायां मधुर्नामाभवन्मधो: सुमनसि वीरव्रतस्ततो भोजायां मन्थुप्रमन्थू जज्ञाते मन्थो: सत्यायां भौवनस्ततो दूषणायां त्वष्टाजनिष्ट त्वष्टुर्विरोचनायां विरजो विरजस्य शतजित्प्रवरं पुत्रशतं कन्या च विषूच्यां किल जातम् ॥ १५ ॥

ଗୟନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଗୟଙ୍କର ଚିତ୍ରରଥ, ସୁଗତି ଓ ଅବରୋଧନ ନାମରେ ତିନି ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଚିତ୍ରରଥଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଊର୍ଣ୍ଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସମ୍ରାଟ; ସମ୍ରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍କଲାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମରୀଚି। ମରୀଚିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିନ୍ଦୁମତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବିନ୍ଦୁ; ବିନ୍ଦୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସରଘାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମଧୁ। ମଧୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁମନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବୀରବ୍ରତ; ବୀରବ୍ରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୋଜାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମନ୍ଥୁ ଓ ପ୍ରମନ୍ଥୁ। ମନ୍ଥୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଭୌବନ; ଭୌବନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦୂଷଣାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ତ୍ୱଷ୍ଟା। ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିରୋଚନାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବିରଜ; ବିରଜଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଷୂଚୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଶତ ପୁତ୍ର ଓ ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା, ଯାହାମଧ୍ୟରେ ଶତଜିତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

Verse 16

तत्रायं श्लोक:— प्रैयव्रतं वंशमिमं विरजश्चरमोद्भ‍व: । अकरोदत्यलं कीर्त्या विष्णु: सुरगणं यथा ॥ १६ ॥

ଏଠାରେ ବିରଜ ବିଷୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି—“ପ୍ରିୟବ୍ରତ ବଂଶରେ ଶେଷରେ ଜନ୍ମିତ ବିରଜ ନିଜ ଅତୁଳ କୀର୍ତ୍ତିରେ ସେହି ବଂଶକୁ ଏମିତି ଅଲଙ୍କୃତ କଲେ, ଯେପରି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତିରେ ଦେବଗଣକୁ ଶୋଭିତ କରନ୍ତି।”