Adhyaya 60

Verse 1

श्रीबादरायणिरुवाच कर्हिचित् सुखमासीनं स्वतल्पस्थं जगद्गुरुम् । पतिं पर्यचरद् भैष्मी व्यजनेन सखीजनै: ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀ ବାଦରାୟଣି କହିଲେ—ଏକଥର ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ ଭର୍ତ୍ତା ନିଜ ଶୟ୍ୟାରେ ସୁଖରେ ଆସୀନ ଥିଲେ। ସେତେବେଳେ ଭୈଷ୍ମୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ବ୍ୟଜନ ଦ୍ୱାରା ପଖା ଝଲି ନିଜେ ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିଲେ।

Verse 2

यस्त्वेतल्ल‍ीलया विश्वं सृजत्यत्त्यवतीश्वर: । स हि जात: स्वसेतूनां गोपीथाय यदुष्वज: ॥ २ ॥

ଯେ ଅଜନ୍ମା ପରମେଶ୍ୱର ନିଜ ଲୀଳାରେ ବିଶ୍ୱକୁ ସୃଷ୍ଟି, ପାଳନ ଓ ଶେଷେ ଗ୍ରସନ କରନ୍ତି, ସେ ନିଜ ଧର୍ମ-ସେତୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯଦୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 3

तस्मिनन्तर्गृहे भ्राजन्मुक्तादामविलम्बिना । विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि ॥ ३ ॥ मल्लिकादामभि: पुष्पैर्द्विरेफकुलनादिते । जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलै: ॥ ४ ॥ पारिजातवनामोदवायुनोद्यानशालिना । धूपैरगुरुजै राजन् जालरन्ध्रविनिर्गतै: ॥ ५ ॥ पय:फेननिभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे । उपतस्थे सुखासीनं जगतामीश्वरं पतिम् ॥ ६ ॥

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ମୁକ୍ତାଦାମ ଲଟକୁଥିବା ବିତାନ ଓ ମଣିମୟ ଦୀପମାନଙ୍କ ଦ୍ୟୁତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ମଲ୍ଲିକା ଆଦି ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଜାଲି ଜନାଲାର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳ କିରଣ ଭିତରକୁ ପଡୁଥିଲା। ହେ ରାଜନ, ସେଇ ରନ୍ଧ୍ରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଓ ପାରିଜାତବନର ସୁଗନ୍ଧ ବହିଆଣିଥିବା ପବନ କକ୍ଷକୁ ଉଦ୍ୟାନ ସମ କରିଦେଲା। ସେଠାରେ ଦୁଧଫେନ ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟାରେ ସୁଖାସୀନ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ପତିଙ୍କୁ ରାଣୀ ସେବା କଲେ।

Verse 4

तस्मिनन्तर्गृहे भ्राजन्मुक्तादामविलम्बिना । विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि ॥ ३ ॥ मल्लिकादामभि: पुष्पैर्द्विरेफकुलनादिते । जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलै: ॥ ४ ॥ पारिजातवनामोदवायुनोद्यानशालिना । धूपैरगुरुजै राजन् जालरन्ध्रविनिर्गतै: ॥ ५ ॥ पय:फेननिभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे । उपतस्थे सुखासीनं जगतामीश्वरं पतिम् ॥ ६ ॥

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ମୁକ୍ତାଦାମ ଲଟକୁଥିବା ବିତାନ ଓ ମଣିମୟ ଦୀପମାନଙ୍କ ଦ୍ୟୁତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ମଲ୍ଲିକା ଆଦି ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଜାଲି ଜନାଲାର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳ କିରଣ ଭିତରକୁ ପଡୁଥିଲା। ହେ ରାଜନ, ସେଇ ରନ୍ଧ୍ରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଓ ପାରିଜାତବନର ସୁଗନ୍ଧ ବହିଆଣିଥିବା ପବନ କକ୍ଷକୁ ଉଦ୍ୟାନ ସମ କରିଦେଲା। ସେଠାରେ ଦୁଧଫେନ ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟାରେ ସୁଖାସୀନ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ପତିଙ୍କୁ ରାଣୀ ସେବା କଲେ।

Verse 5

तस्मिनन्तर्गृहे भ्राजन्मुक्तादामविलम्बिना । विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि ॥ ३ ॥ मल्लिकादामभि: पुष्पैर्द्विरेफकुलनादिते । जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलै: ॥ ४ ॥ पारिजातवनामोदवायुनोद्यानशालिना । धूपैरगुरुजै राजन् जालरन्ध्रविनिर्गतै: ॥ ५ ॥ पय:फेननिभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे । उपतस्थे सुखासीनं जगतामीश्वरं पतिम् ॥ ६ ॥

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ମୁକ୍ତାଦାମ ଲଟକୁଥିବା ବିତାନ ଓ ମଣିମୟ ଦୀପମାନଙ୍କ ଦ୍ୟୁତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ମଲ୍ଲିକା ଆଦି ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଜାଲି ଜନାଲାର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳ କିରଣ ଭିତରକୁ ପଡୁଥିଲା। ହେ ରାଜନ, ସେଇ ରନ୍ଧ୍ରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଓ ପାରିଜାତବନର ସୁଗନ୍ଧ ବହିଆଣିଥିବା ପବନ କକ୍ଷକୁ ଉଦ୍ୟାନ ସମ କରିଦେଲା। ସେଠାରେ ଦୁଧଫେନ ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟାରେ ସୁଖାସୀନ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ପତିଙ୍କୁ ରାଣୀ ସେବା କଲେ।

Verse 6

तस्मिनन्तर्गृहे भ्राजन्मुक्तादामविलम्बिना । विराजिते वितानेन दीपैर्मणिमयैरपि ॥ ३ ॥ मल्लिकादामभि: पुष्पैर्द्विरेफकुलनादिते । जालरन्ध्रप्रविष्टैश्च गोभिश्चन्द्रमसोऽमलै: ॥ ४ ॥ पारिजातवनामोदवायुनोद्यानशालिना । धूपैरगुरुजै राजन् जालरन्ध्रविनिर्गतै: ॥ ५ ॥ पय:फेननिभे शुभ्रे पर्यङ्के कशिपूत्तमे । उपतस्थे सुखासीनं जगतामीश्वरं पतिम् ॥ ६ ॥

ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ଅନ୍ତଃପୁର ମୁକ୍ତାଦାମ ଲଟକୁଥିବା ବିତାନ ଓ ମଣିମୟ ଦୀପମାନଙ୍କ ଦ୍ୟୁତିରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭିତ ଥିଲା। ମଲ୍ଲିକା ଆଦି ପୁଷ୍ପମାଳାରେ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଜାଲି ଜନାଲାର ରନ୍ଧ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିର୍ମଳ କିରଣ ଭିତରକୁ ପଡୁଥିଲା। ହେ ରାଜନ, ସେଇ ରନ୍ଧ୍ରରୁ ବାହାରୁଥିବା ଅଗୁରୁ ଧୂପ ଓ ପାରିଜାତବନର ସୁଗନ୍ଧ ବହିଆଣିଥିବା ପବନ କକ୍ଷକୁ ଉଦ୍ୟାନ ସମ କରିଦେଲା। ସେଠାରେ ଦୁଧଫେନ ସଦୃଶ ଶୁଭ୍ର ମୃଦୁ ଶୟ୍ୟାରେ ସୁଖାସୀନ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ପତିଙ୍କୁ ରାଣୀ ସେବା କଲେ।

Verse 7

वालव्यजनमादाय रत्नदण्डं सखीकरात् । तेन वीजयती देवी उपासां चक्र ईश्वरम् ॥ ७ ॥

ସଖୀର ହାତରୁ ରତ୍ନଦଣ୍ଡଯୁକ୍ତ ବାଲବ୍ୟଜନ (ଚାମର) ନେଇ ଦେବୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଈଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି ତାଙ୍କୁ ପଖା କରିଲେ।

Verse 8

सोपाच्युतं क्व‍णयती मणिनूपुराभ्यां रेजेऽङ्गुलीयवलयव्यजनाग्रहस्ता । वस्‍त्रान्तगूढकुचकुङ्कुमशोणहार- भासा नितम्बधृतया च परार्ध्यकाञ्च्या ॥ ८ ॥

ମଣିନୂପୁରର ଝଙ୍କାର କରୁଥିବା, ଅଙ୍ଗୁଠି-ବଳୟ ଓ ଚାମର ଧରିଥିବା ହାତ ସହ ରାଣୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଅଚ୍ୟୁତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମୀପରେ ଦିବ୍ୟ ଭାବେ ଶୋଭିତ ହେଲେ। ଶାଢ଼ୀର ଅଞ୍ଚଳରେ ଢାକା ସ୍ତନର କୁଙ୍କୁମରେ ରକ୍ତିମ ହୋଇଥିବା ହାରର ଦ୍ୟୁତି ଓ ନିତମ୍ବରେ ଧରା ଅମୂଲ୍ୟ କାଞ୍ଚୀ ତାଙ୍କ ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଲା।

Verse 9

तां रूपिणीं श्रियमनन्यगतिं निरीक्ष्य या लीलया धृततनोरनुरूपरूपा । प्रीत: स्मयन्नलककुण्डलनिष्ककण्ठ- वक्त्रोल्ल‍सत्स्मितसुधां हरिराबभाषे ॥ ९ ॥

ତାଙ୍କୁ—ଯିଏ ନିଜେ ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦୃଶ ଏବଂ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଅନନ୍ୟ ଶରଣ ମାନନ୍ତି—ନିରୀକ୍ଷଣ କରି ହରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରୀତିରେ ମୁସ୍କୁରାଇଲେ। ଲୀଳାର୍ଥେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଧାରଣ କରିଥିବା ରୂପ ତାଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ହୋଇ ସେବା ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ। ଘୁଞ୍ଚା କେଶ, କୁଣ୍ଡଳ, କଣ୍ଠର ଲକେଟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହସର ଅମୃତମୟ ଛଟାରେ ଶୋଭିତ ମୁହଁକୁ ନିହାରି ପ୍ରଭୁ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 10

श्रीभगवानुवाच राजपुत्रीप्सिता भूपैर्लोकपालविभूतिभि: । महानुभावै: श्रीमद्भ‍ी रूपौदार्यबलोर्जितै: ॥ १० ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ରାଜକୁମାରୀ! ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ସମାନ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଥିବା ଅନେକ ରାଜା, ଯେମାନେ ପ୍ରଭାବ, ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟ, ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ, ଔଦାର୍ଯ୍ୟ ଓ ବଳରେ ସମୃଦ୍ଧ ମହାନୁଭାବ, ତୁମକୁ ପାଇବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 11

तान्प्राप्तानर्थिनो हित्वा चैद्यादीन् स्मरदुर्मदान् । दत्ता भ्रात्रा स्वपित्रा च कस्मान्नो ववृषेऽसमान् ॥ ११ ॥

ଚୈଦ୍ୟ ଆଦି ସେହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାର୍ଥୀ କାମଦେବର ମଦରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଏବଂ ତୁମ ଭାଇ ଓ ପିତା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ଠିକ୍ କରିଥିଲେ; ତେବେ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରି ଆମକୁ—ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ—କାହିଁକି ବରିଲ?

Verse 12

राजभ्यो बिभ्यत: सुभ्रु समुद्रं शरणं गतान् । बलवद्भ‍ि: कृतद्वेषान् प्रायस्त्यक्तनृपासनान् ॥ १२ ॥

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ସେଇ ରାଜମାନଙ୍କୁ ଭୟ କରି ଆମେ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶରଣ ନେଲୁ। ବଳବାନଙ୍କ ସହ ବିରୋଧ କରି, ପ୍ରାୟ ରାଜସିଂହାସନ ତ୍ୟାଗ କଲୁ।

Verse 13

अस्पष्टवर्त्मनां पुंसामलोकपथमीयुषाम् । आस्थिता: पदवीं सुभ्रु प्राय: सीदन्ति योषित: ॥ १३ ॥

ହେ ସୁଭ୍ରୁ, ଯେ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଆଚରଣ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଯେମାନେ ଲୋକସମ୍ମତ ପଥ ଛାଡ଼ି ଚାଲନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ଥିବା ନାରୀମାନେ ପ୍ରାୟ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି।

Verse 14

निष्किञ्चना वयं शश्वन्निष्किञ्चनजनप्रिया: । तस्मात् प्रायेण न ह्याढ्या मां भजन्ति सुमध्यमे ॥ १४ ॥

ହେ ସୁମଧ୍ୟମେ, ଆମେ ସଦା ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ ଓ ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ। ତେଣୁ ଧନୀମାନେ ପ୍ରାୟ ମୋତେ ଭଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 15

ययोरात्मसमं वित्तं जन्मैश्वर्याकृतिर्भव: । तयोर्विवाहो मैत्री च नोत्तमाधमयो: क्व‍‍चित् ॥ १५ ॥

ଯେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ଧନ, ଜନ୍ମ, ପ୍ରଭାବ, ରୂପ ଓ ସନ୍ତାନ-ସାମର୍ଥ୍ୟ ସମାନ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତ୍ର ବିବାହ ଓ ମିତ୍ରତା ଯୋଗ୍ୟ; ଉତ୍ତମ-ଅଧମ ମଧ୍ୟରେ କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 16

वैदर्भ्येतदविज्ञाय त्वयादीर्घसमीक्षया । वृता वयं गुणैर्हीना भिक्षुभि: श्लाघिता मुधा ॥ १६ ॥

ହେ ବୈଦର୍ଭୀ, ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ନଥିବାରୁ ତୁମେ ଏହା ବୁଝିଲ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଗୁଣହୀନ ଆମକୁ ପତି ଭାବେ ବାଛିଲ, ଯାହାକୁ ମୋହିତ ଭିକ୍ଷୁକମାନେ ମାତ୍ର ବ୍ୟର୍ଥରେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।

Verse 17

अथात्मनोऽनुरूपं वै भजस्व क्षत्रियर्षभम् । येन त्वमाशिष: सत्या इहामुत्र च लप्स्यसे ॥ १७ ॥

ଏବେ ତୁମ ଅନୁରୂପ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କ୍ଷତ୍ରିୟ-ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପତିରୂପେ ଗ୍ରହଣ କର; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତୁମ ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ଇଚ୍ଛା ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ—ଦୁହିଁଠି ସତ୍ୟ ହୋଇ ପୂରଣ ହେବ।

Verse 18

चैद्यशाल्वजरासन्धदन्तवक्रादयो नृपा: । मम द्विषन्ति वामोरु रुक्‍मी चापि तवाग्रज: ॥ १८ ॥

ହେ ସୁନ୍ଦର-ଉରୁ! ଶିଶୁପାଳ, ଶାଲ୍ୱ, ଜରାସନ୍ଧ, ଦନ୍ତବକ୍ର ଆଦି ରାଜାମାନେ ମୋତେ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି; ତୁମ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ରୁକ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତେଣୁ।

Verse 19

तेषां वीर्यमदान्धानां दृप्तानां स्मयनुत्तये । आनितासि मया भद्रे तेजोपहरतासताम् ॥ १९ ॥

ହେ ଭଦ୍ରେ! ବୀର୍ୟମଦରେ ଅନ୍ଧ ଓ ଦର୍ପରେ ଉଦ୍ଧତ ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କର ଅହଂକାର ଭାଙ୍ଗିବା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ହରଣ କରିଥିଲି; ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦମନ କରିବା ମୋର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 20

उदासीना वयं नूनं न स्‍त्र्यपत्यार्थकामुका: । आत्मलब्ध्यास्महे पूर्णा गेहयोर्ज्योतिरक्रिया: ॥ २० ॥

ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଉଦାସୀନ; ସ୍ତ୍ରୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ଧନ ପାଇଁ ଆସକ୍ତ ନୁହେଁ। ଆତ୍ମଲାଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ; ଦେହ-ଗୃହ ପାଇଁ କର୍ମ କରୁନାହିଁ—ଦୀପ ପରି କେବଳ ସାକ୍ଷୀ ରହୁ।

Verse 21

श्रीशुक उवाच एतावदुक्त्वा भगवानात्मानं वल्ल‍भामिव । मन्यमानामविश्लेषात् तद्दर्पघ्न उपारमत् ॥ २१ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ: ଭଗବାନ ଏତେ କହି, ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସଙ୍ଗ ହେତୁ ନିଜକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟା ଭାବୁଥିବା ରୁକ୍ମିଣୀର ଦର୍ପ ନାଶ କଲେ; ତାପରେ ସେ ନିରବ ହେଲେ।

Verse 22

इति त्रिलोकेशपतेस्तदात्मन: प्रियस्य देव्यश्रुतपूर्वमप्रियम् । आश्रुत्य भीता हृदि जातवेपथु- श्चिन्तां दुरन्तां रुदती जगाम ह ॥ २२ ॥

ତ୍ରିଲୋକେଶପତି ନିଜ ପ୍ରିୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏପରି ଅପ୍ରିୟ କଥା ପୂର୍ବେ କେବେ ନ ଶୁଣି ଦେବୀ ରୁକ୍ମିଣୀ ଭୟଭୀତ ହେଲେ। ହୃଦୟରେ କମ୍ପ ଉଠି, ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଚିନ୍ତାରେ ସେ କାନ୍ଦିଲେ।

Verse 23

पदा सुजातेन नखारुणश्रिया भुवं लिखन्त्यश्रुभिरञ्जनासितै: । आसिञ्चती कुङ्कुमरूषितौ स्तनौ तस्थावधोमुख्यतिदु:खरुद्धवाक् ॥ २३ ॥

ନଖର ଲାଲ ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତ ନିଜ ସୁକୁମାର ପାଦରେ ସେ ଭୂମିକୁ ଖୋଚିଲେ। ଅଞ୍ଜନରେ କଳା ହୋଇଥିବା ଅଶ୍ରୁ କୁଙ୍କୁମରଞ୍ଜିତ ସ୍ତନ ଉପରେ ଛିଟିଗଲା। ସେ ମୁହଁ ନମାଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲେ; ଅତିଦୁଃଖରେ କଣ୍ଠ ରୁଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 24

तस्या: सुदु:खभयशोकविनष्टबुद्धे- र्हस्ताच्छ्‍लथद्वलयतो व्यजनं पपात । देहश्च विक्लवधिय: सहसैव मुह्यन् रम्भेव वायुविहतो प्रविकीर्य केशान् ॥ २४ ॥

ଅତି ଦୁଃଖ, ଭୟ ଓ ଶୋକରେ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହେଲା। ହାତରୁ ଢିଲା ହୋଇ ବାଲା ସରିଗଲା ଏବଂ ପଖା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା। ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ହଠାତ୍ ମୂର୍ଛିତ ହେଲେ; ପବନରେ ଢଳିପଡ଼ା କଦଳୀ ଗଛ ପରି ଦେହ ପଡ଼ିଲା ଓ କେଶ ଛିଟିଗଲା।

Verse 25

तद् द‍ृष्ट्वा भगवान् कृष्ण: प्रियाया: प्रेमबन्धनम् । हास्यप्रौढिमजानन्त्या: करुण: सोऽन्वकम्पत ॥ २५ ॥

ନିଜ ପ୍ରିୟା ପ୍ରେମବନ୍ଧନରେ ଏତେ ବନ୍ଧା ଯେ ତାଙ୍କ ପରିହାସର ଗଭୀର ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ—ଏହା ଦେଖି କରୁଣାମୟ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଅନୁକମ୍ପା କଲେ।

Verse 26

पर्यङ्कादवरुह्याशु तामुत्थाप्य चतुर्भुज: । केशान् समुह्य तद्वक्त्रं प्रामृजत् पद्मपाणिना ॥ २६ ॥

ପ୍ରଭୁ ଶୀଘ୍ରେ ଶୟ୍ୟାରୁ ଅବରୋହଣ କଲେ। ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପ ପ୍ରକାଶ କରି ସେ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଲେ, କେଶ ସମେଟିଲେ ଏବଂ ନିଜ ପଦ୍ମହସ୍ତରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁକୁ ସ୍ନେହରେ ପୋଛିଲେ।

Verse 27

प्रमृज्याश्रुकले नेत्रे स्तनौ चोपहतौ शुचा । आश्लिष्य बाहुना राजननन्यविषयां सतीम् ॥ २७ ॥ सान्‍त्‍वयामास सान्‍त्‍वज्ञ: कृपया कृपणां प्रभु: । हास्यप्रौढिभ्रमच्चित्तामतदर्हां सतां गति: ॥ २८ ॥

ହେ ରାଜନ, ଶୋକାଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାହାର ନେତ୍ର ଓ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜି ଦାଗ ପଡ଼ିଥିବା ସ୍ତନକୁ ପୋଛି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଚାହୁଁଥିବା ପତିବ୍ରତା ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭୁ ଭୁଜାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ନିପୁଣ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ନିଜ ଚତୁର ହାସ୍ୟରେ ଯାହାର ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଯିଏ ଦୁଃଖର ଅର୍ହ ନୁହେଁ, ସେଇ ଦୟନୀୟ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କୃପାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 28

प्रमृज्याश्रुकले नेत्रे स्तनौ चोपहतौ शुचा । आश्लिष्य बाहुना राजननन्यविषयां सतीम् ॥ २७ ॥ सान्‍त्‍वयामास सान्‍त्‍वज्ञ: कृपया कृपणां प्रभु: । हास्यप्रौढिभ्रमच्चित्तामतदर्हां सतां गति: ॥ २८ ॥

ହେ ରାଜନ, ପ୍ରଭୁ ତାହାର ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ନେତ୍ର ଓ ଶୋକାଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିବା ସ୍ତନକୁ ପୋଛି, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଚାହୁଁଥିବା ପତିବ୍ରତା ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସାନ୍ତ୍ୱନାରେ ନିପୁଣ, ସାଧୁମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ନିଜ ଚତୁର ହାସ୍ୟରେ ଚିତ୍ତ ଭ୍ରମିତ ହୋଇଥିବା କିନ୍ତୁ ଦୁଃଖର ଅର୍ହ ନୁହେଁ ଏମିତି ଦୟନୀୟ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କୁ କୃପାରେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।

Verse 29

श्रीभगवानुवाच मा मा वैदर्भ्यसूयेथा जाने त्वां मत्परायणाम् । त्वद्वच: श्रोतुकामेन क्ष्वेल्याचरितमङ्गने ॥ २९ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ବୈଦର୍ଭୀ, ମୋପରେ ରୁଷିବା ନାହିଁ। ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୋର ଶରଣାଗତା ବୋଲି ମୁଁ ଜାଣେ। ପ୍ରିୟ ଅଙ୍ଗନେ, ତୁମ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ମୁଁ ଏହାକୁ କେବଳ ମଜାରେ କହିଥିଲି।

Verse 30

मुखं च प्रेमसंरम्भस्फुरिताधरमीक्षितुम् । कटाक्षेपारुणापाङ्गं सुन्दरभ्रुकुटीतटम् ॥ ३० ॥

ପ୍ରେମମିଶ୍ରିତ କ୍ରୋଧରେ କମ୍ପିତ ଅଧର ଥିବା ତୁମ ମୁହଁ, କଟାକ୍ଷ ଛାଡ଼ିବାରୁ ଲାଲ ହୋଇଥିବା ଚକ୍ଷୁକୋଣ, ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ଭ୍ରୁକୁଟିର ଭାଙ୍ଗ—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲି।

Verse 31

अयं हि परमो लाभो गृहेषु गृहमेधिनाम् । यन्नर्मैरीयते याम: प्रियया भीरु भामिनि ॥ ३१ ॥

ହେ ଭୀରୁ ଭାମିନୀ, ଗୃହସ୍ଥମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଲାଭ ଏହି—ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ ସହ ହାସ୍ୟ-ବିନୋଦରେ ସମୟ କାଟିବା।

Verse 32

श्रीशुक उवाच सैवं भगवता राजन् वैदर्भी परिसान्‍त्‍विता । ज्ञात्वा तत्परिहासोक्तिं प्रियत्यागभयं जहौ ॥ ३२ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ, ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ବୈଦର୍ଭୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସାନ୍ତ୍ୱିତା ହେଲା। ତାଙ୍କ କଥା ପରିହାସ ଥିଲା ବୋଲି ଜାଣି ପ୍ରିୟତ୍ୟାଗର ଭୟ ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 33

बभाष ऋषभं पुंसां वीक्षन्ती भगवन्मुखम् । सव्रीडहासरुचिरस्‍निग्धापाङ्गेन भारत ॥ ३३ ॥

ହେ ଭାରତ, ଭଗବାନଙ୍କ ମୁଖକୁ ନିହାରି, ଲଜ୍ଜାମିଶ୍ରିତ ହାସ ଓ ସ୍ନିଗ୍ଧ, ମନୋହର କଟାକ୍ଷ ସହିତ, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ରୁକ୍ମିଣୀ ଏପରି କହିଲା।

Verse 34

श्रीरुक्‍मिण्युवाच नन्वेवमेतदरविन्दविलोचनाह यद्वै भवान् भगवतोऽसद‍ृशी विभूम्न: । क्व‍ स्वे महिम्न्यभिरतो भगवांस्‍त्र्यधीश: क्व‍ाहं गुणप्रकृतिरज्ञगृहीतपादा ॥ ३४ ॥

ଶ୍ରୀ ରୁକ୍ମିଣୀ କହିଲେ—ହେ ପଦ୍ମଲୋଚନ, ଆପଣ କହିଥିବା କଥା ସତ୍ୟ। ମୁଁ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟା। ନିଜ ମହିମାରେ ରତ, ତ୍ରିଦେବାଧୀଶ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ—ଅଜ୍ଞମାନେ ଧରିଥିବା ପାଦ ଥିବା, ଗୁଣପ୍ରକୃତିର ନାରୀ ମୋର କି ସମାନତା?

Verse 35

सत्यं भयादिव गुणेभ्य उरुक्रमान्त: शेते समुद्र उपलम्भनमात्र आत्मा । नित्यं कदिन्द्रियगणै: कृतविग्रहस्त्वं त्वत्सेवकैर्नृपपदं विधुतं तमोऽन्धम् ॥ ३५ ॥

ହଁ, ହେ ଉରୁକ୍ରମ! ଆପଣ ଯେନେ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଭୟରୁ ସମୁଦ୍ର ଭିତରେ ଶୟନ କରୁଛନ୍ତି; ଶୁଦ୍ଧ ଚେତନାରେ କେବଳ ଅନୁଭୂତି-ରୂପ ଆତ୍ମା ହୋଇ ହୃଦୟରେ ପରମାତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହୁଅନ୍ତି। ଆପଣ ସଦା ମୂଢ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗଣ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଛନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ସେବକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନାନ୍ଧକାରକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ରାଜପଦକୁ ଝାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି।

Verse 36

त्वत्पादपद्ममकरन्दजुषां मुनीनां वर्त्मास्फुटं नृपशुभिर्ननु दुर्विभाव्यम् । यस्मादलौकिकमिवेहितमीश्वरस्य भूमंस्तवेहितमथो अनु ये भवन्तम् ॥ ३६ ॥

ହେ ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ! ଆପଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମର ମକରନ୍ଦ ଆସ୍ୱାଦନ କରୁଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଗତିପଥ ଅସ୍ପଷ୍ଟ; ପଶୁସଦୃଶ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତ ନିଶ୍ଚୟ ଅବୋଧ୍ୟ। ଏବଂ ଯେପରି ଆପଣଙ୍କ କ୍ରିୟା ଅଲୌକିକ, ହେ ଈଶ୍ୱର, ସେପରି ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନଙ୍କ କ୍ରିୟା ମଧ୍ୟ ଦିବ୍ୟ।

Verse 37

निष्किञ्चनो ननु भवान् न यतोऽस्ति किञ्चिद् यस्मै बलिं बलिभुजोऽपि हरन्त्यजाद्या: । न त्वा विदन्त्यसुतृपोऽन्तकमाढ्यतान्धा: प्रेष्ठो भवान् बलिभुजामपि तेऽपि तुभ्यम् ॥ ३७ ॥

ହେ ଭଗବାନ, ଆପଣ ନିଷ୍କିଞ୍ଚନ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ବଲିଭୋଗୀ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ହିଁ ବଲି ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି। ଧନମଦରେ ଅନ୍ଧ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟତୃପ୍ତିରେ ଲୀନ ଲୋକେ ମୃତ୍ୟୁରୂପେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନନ୍ତି ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଆପଣ ପରମ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରିୟ।

Verse 38

त्वं वै समस्तपुरुषार्थमय: फलात्मा यद्वाञ्छया सुमतयो विसृजन्ति कृत्‍स्‍नम् । तेषां विभो समुचितो भवत: समाज: पुंस: स्‍त्रियाश्च रतयो: सुखदु:खिनोर्न ॥ ३८ ॥

ଆପଣ ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥର ସାର ଏବଂ ଆପଣେ ହିଁ ପରମ ଫଳ। ଆପଣଙ୍କୁ ପାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସବୁକିଛି ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ହେ ବିଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗତିର ଯୋଗ୍ୟ ସେମାନେ ହିଁ; ପରସ୍ପର କାମନାଜନିତ ସୁଖଦୁଃଖରେ ଆସକ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀପୁରୁଷ ନୁହେଁ।

Verse 39

त्वं न्यस्तदण्डमुनिभिर्गदितानुभाव आत्मात्मदश्च जगतामिति मे वृतोऽसि । हित्वा भवद्भ्रुव उदीरितकालवेग ध्वस्ताशिषोऽब्जभवनाकपतीन् कुतोऽन्ये ॥ ३९ ॥

ହେ ପ୍ରଭୋ, ଦଣ୍ଡ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ମୁନିମାନେ ଆପଣଙ୍କ ମହିମା କହନ୍ତି, ଆପଣ ସମସ୍ତ ଜଗତର ପରମାତ୍ମା, ଏବଂ ଏତେ କୃପାଳୁ ଯେ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରନ୍ତି—ଏହା ଜାଣି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ବରିଲି। ଆପଣଙ୍କ ଭ୍ରୂରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କାଳବେଗରେ ଯାହାଙ୍କ ଆଶା ଭଙ୍ଗ ହୁଏ—ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରାଦି—ସେମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ବରମାନଙ୍କୁ ନେଇ ମୋର କି ଆଗ୍ରହ?

Verse 40

जाड्यं वचस्तव गदाग्रज यस्तु भूपान् विद्राव्य शार्ङ्गनिनदेन जहर्थ मां त्वम् । सिंहो यथा स्वबलिमीश पशून् स्वभागं तेभ्यो भयाद् यदुदधिं शरणं प्रपन्न: ॥ ४० ॥

ହେ ଗଦାଗ୍ରଜ, ଆପଣଙ୍କ ଏହି କଥା ନିର୍ମୂଢତା। ଶାର୍ଙ୍ଗ ଧନୁଷର ନିନାଦରେ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଭଗାଇ ଆପଣ ମୋତେ ହରଣ କରି ନିଜ ଯଥୋଚିତ ଭାଗ ନେଲେ—ଯେପରି ସିଂହ ଛୋଟ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ହଟାଇ ନିଜ ଶିକାର ନେଇଯାଏ। ତେଣୁ ସେଇ ରାଜାମାନଙ୍କ ଭୟରେ ଆପଣ ସମୁଦ୍ରକୁ ଶରଣ ଗଲେ ବୋଲି କହିବା ଅଯୁକ୍ତ।

Verse 41

यद्वाञ्छया नृपशिखामणयोऽङ्गवैन्य- जायन्तनाहुषगयादय ऐक्यपत्यम् । राज्यं विसृज्य विविशुर्वनमम्बुजाक्ष सीदन्ति तेऽनुपदवीं त इहास्थिता: किम् ॥ ४१ ॥

ହେ ଅମ୍ବୁଜାକ୍ଷ, ଆପଣଙ୍କ ସଙ୍ଗତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଅଙ୍ଗ, ବୈନ୍ୟ, ଜୟନ୍ତ, ନାହୁଷ, ଗୟ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାମାନେ ଏକଛତ୍ର ରାଜ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରି ଆପଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ତେବେ ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ କିପରି ନିରାଶ ହେବେ?

Verse 42

कान्यं श्रयेत तव पादसरोजगन्ध- माघ्राय सन्मुखरितं जनतापवर्गम् । लक्ष्म्यालयं त्वविगणय्य गुणालयस्य मर्त्या सदोरुभयमर्थविविक्तद‍ृष्टि: ॥ ४२ ॥

ତୁମର ପାଦପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ, ଯାହା ମହାନ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, ଲୋକମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରେ ଏବଂ ଦେବୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନିବାସ ଅଟେ | ସେହି ସୁଗନ୍ଧକୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବା ପରେ କେଉଁ ନାରୀ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷର ଆଶ୍ରୟ ନେବ? ଯେହେତୁ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣର ଆଧାର ଅଟ, ତେଣୁ ନିଜର ପ୍ରକୃତ ହିତ ଜାଣିଥିବା କେଉଁ ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ନାରୀ ସେହି ସୁଗନ୍ଧକୁ ଅବହେଳା କରି ଏପରି କାହା ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବ ଯିଏ ସର୍ବଦା ଭୟଭୀତ ରହେ?

Verse 43

तं त्वानुरूपमभजं जगतामधीश- मात्मानमत्र च परत्र च कामपूरम् । स्यान्मे तवाङ्‍‍घ्रिररणं सृतिभिर्भ्रमन्त्या यो वै भजन्तमुपयात्यनृतापवर्ग: ॥ ४३ ॥

ଯେହେତୁ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବାଛିଛି, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଅଧିପତି ଏବଂ ପରମାତ୍ମା, ଯିଏ ଇହଲୋକ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ଆମର କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ କରନ୍ତି | ତୁମର ଚରଣ, ଯାହା ନିଜର ଉପାସକ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାକୁ ମାୟାରୁ ମୁକ୍ତି ଦିଏ, ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉ, ଯିଏ ଗୋଟିଏ ଭୌତିକ ସ୍ଥିତିରୁ ଅନ୍ୟ ସ୍ଥିତିକୁ ଭଟକି ବୁଲୁଛି |

Verse 44

तस्या: स्युरच्युत नृपा भवतोपदिष्टा: स्‍त्रीणां गृहेषु खरगोश्वविडालभृत्या: । यत्कर्णमूलमरिकर्षण नोपयायाद् युष्मत्कथा मृडविरिञ्चसभासु गीता ॥ ४४ ॥

ହେ ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ! ତୁମେ ଯେଉଁ ରାଜାମାନଙ୍କର ନାମ ନେଇଛ, ସେମାନେ ସେହି ନାରୀମାନଙ୍କର ପତି ହୁଅନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନଙ୍କ କାନ କେବେବି ତୁମର ମହିମା ଶୁଣି ନାହିଁ, ଯାହା ଶିବ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସଭାରେ ଗାନ କରାଯାଏ | ବାସ୍ତବରେ, ଏପରି ନାରୀମାନଙ୍କ ଘରେ ଏହି ରାଜାମାନେ ଗଧ, ଷଣ୍ଢ, କୁକୁର, ବିରାଡି ଏବଂ ଦାସ ପରି ରହନ୍ତି |

Verse 45

त्वक्श्मश्रुरोमनखकेशपिनद्धमन्त- र्मांसास्थिरक्तकृमिविट्कफपित्तवातम् । जीवच्छवं भजति कान्तमतिर्विमूढा या ते पदाब्जमकरन्दमजिघ्रती स्‍त्री ॥ ४५ ॥

ଯେଉଁ ନାରୀ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମର ମହୁର ସୁଗନ୍ଧ ଆସ୍ୱାଦନ କରିବାରେ ବିଫଳ ହୁଏ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମୂର୍ଖ ହୋଇଯାଏ, ଏବଂ ଏହିପରି ସେ ଚର୍ମ, ନିଶ, ନଖ, ମୁଣ୍ଡ ବାଳ ଏବଂ ଶରୀର ଲୋମ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ଏବଂ ମାଂସ, ହାଡ, ରକ୍ତ, ପରଜୀବୀ, ମଳ, କଫ, ପିତ୍ତ ଏବଂ ବାୟୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଶବକୁ ନିଜର ପତି କିମ୍ବା ପ୍ରେମିକ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରେ |

Verse 46

अस्त्वम्बुजाक्ष मम ते चरणानुराग आत्मन् रतस्य मयि चानतिरिक्तद‍ृष्टे: । यर्ह्यस्य वृद्धय उपात्तरजोऽतिमात्रो मामीक्षसे तदु ह न: परमानुकम्पा ॥ ४६ ॥

ହେ ପଦ୍ମନୟନ! ଯଦିଓ ତୁମେ ନିଜ ଭିତରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଏବଂ ତେଣୁ କ୍ୱଚିତ୍ ମୋ ଆଡକୁ ଧ୍ୟାନ ଦିଅ, ଦୟାକରି ମୋତେ ତୁମର ଚରଣ ପ୍ରତି ଅଟଳ ପ୍ରେମର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦିଅ | ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ପ୍ରକଟ କରିବା ପାଇଁ ରଜୋଗୁଣର ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର ସେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ଆଡକୁ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଅ, ଯାହା ପ୍ରକୃତରେ ମୋ ପାଇଁ ତୁମର ପରମ କରୁଣା ଅଟେ |

Verse 47

नैवालीकमहं मन्ये वचस्ते मधुसूदन । अम्बाया एव हि प्राय: कन्याया: स्याद् रति: क्व‍‍चित् ॥ ४७ ॥

ହେ ମଧୁସୂଦନ, ମୁଁ ତୁମ ବଚନକୁ ମିଥ୍ୟା ଭାବୁନି। ଅମ୍ବାଙ୍କ ପ୍ରସଙ୍ଗ ପରି, ପ୍ରାୟଃ କେବେ କେବେ ଅବିବାହିତ କନ୍ୟାର ପୁରୁଷ ପ୍ରତି ରତି ହୁଏ।

Verse 48

व्यूढायाश्चापि पुंश्चल्या मनोऽभ्येति नवं नवम् । बुधोऽसतीं न बिभृयात् तां बिभ्रदुभयच्युत: ॥ ४८ ॥

ବିବାହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ନାରୀ ପୁଂଶ୍ଚଳା, ତାହାର ମନ ସଦା ନୂଆ ନୂଆ ପ୍ରେମୀଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ। ବୁଦ୍ଧିମାନ ପୁରୁଷ ଏମିତି ଅସତୀ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ଧରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଧରିଲେ ଇହଲୋକ-ପରଲୋକ ଉଭୟରେ ଶୁଭ ହରାଏ।

Verse 49

श्रीभगवानुवाच साध्व्येतच्छ्रोतुकामैस्त्वं राजपुत्री प्रलम्भिता । मयोदितं यदन्वात्थ सर्वं तत् सत्यमेव हि ॥ ४९ ॥

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ସାଧ୍ବୀ ରାଜପୁତ୍ରୀ, ତୁମର ଏପରି କଥା ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଅଳ୍ପ ଛଳ କରିଥିଲି। ମୋ କଥାର ଉତ୍ତରରେ ତୁମେ ଯାହା କହିଲ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।

Verse 50

यान् यान् कामयसे कामान् मय्यकामाय भामिनि । सन्ति ह्येकान्तभक्तायास्तव कल्याणि नित्यद ॥ ५० ॥

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ ଭାମିନୀ, ଭୌତିକ କାମନାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବାକୁ ତୁମେ ଯେଯେ ବର ଚାହୁଁଛ, ସେସବୁ ସଦା ତୁମର; କାରଣ ତୁମେ ମୋର ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତା।

Verse 51

उपलब्धं पतिप्रेम पातिव्रत्यं च तेऽनघे । यद्वाक्यैश्चाल्यमानाया न धीर्मय्यपकर्षिता ॥ ५१ ॥

ହେ ଅନଘେ, ତୁମର ପତିପ୍ରେମ ଓ ପାତିବ୍ରତ୍ୟ ମୁଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖିଲି। ମୋ ବଚନରେ ତୁମେ ଚଞ୍ଚଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ମୋଠାରୁ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅପସୃତ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 52

ये मां भजन्ति दाम्पत्ये तपसा व्रतचर्यया । कामात्मानोऽपवर्गेशं मोहिता मम मायया ॥ ५२ ॥

ମୁଁ ମୋକ୍ଷ ଦେବାକୁ ସମର୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, କାମାତ୍ମ ଲୋକେ ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଓ ଗୃହସ୍ଥ ସୁଖ ପାଇଁ ତପ, ବ୍ରତ ଓ ନିୟମରେ ମୋତେ ଭଜନ୍ତି; ସେମାନେ ମୋ ମାୟାରେ ମୋହିତ।

Verse 53

मां प्राप्य मानिन्यपवर्गसम्पदं वाञ्छन्ति ये सम्पद एव तत्पतिम् । ते मन्दभागा निरयेऽपि ये नृणां मात्रात्मकत्वात्निरय: सुसङ्गम: ॥ ५३ ॥

ହେ ପ୍ରେମନିଧି! ମୋତେ—ମୋକ୍ଷ ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଉଭୟର ପତିକୁ—ପାଇ ସୁଦ୍ଧା ଯେ କେବଳ ଧନସମ୍ପଦ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟାସକ୍ତଙ୍କୁ ଏମିତି ଲାଭ ନରକରେ ମଧ୍ୟ ମିଳେ; ତେଣୁ ନରକ ହିଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ।

Verse 54

दिष्‍ट्या गृहेश्वर्यसकृन्मयि त्वया कृतानुवृत्तिर्भवमोचनी खलै: । सुदुष्करासौ सुतरां दुराशिषो ह्यसुंभराया निकृतिं जुष: स्‍त्रिया: ॥ ५४ ॥

ଭାଗ୍ୟକ୍ରମେ, ହେ ଗୃହେଶ୍ୱରୀ! ତୁମେ ସଦା ନିଷ୍ଠାରେ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିସେବା କରିଛ; ଏହା ସଂସାରବନ୍ଧନ ମୋଚନ କରେ। ଇର୍ଷ୍ୟାଳୁ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ସେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର, ବିଶେଷକରି କୁଟିଲ ଆଶୟ, ଦେହଭୋଗ ପାଇଁ ଜୀବନ୍ତି, ଓ କପଟରେ ରତ ନାରୀ ପାଇଁ।

Verse 55

न त्वाद‍ृशीं प्रणयिनीं गृहिणीं गृहेषु पश्यामि मानिनि यया स्वविवाहकाले । प्राप्तान् नृपान्न विगणय्य रहोहरो मे प्रस्थापितो द्विज उपश्रुतसत्कथस्य ॥ ५५ ॥

ହେ ମାନିନି! ମୋ ସମସ୍ତ ମହଳରେ ତୁମ ପରି ପ୍ରେମମୟ ଗୃହିଣୀକୁ ମୁଁ ଦେଖୁନି। ନିଜ ବିବାହକାଳେ ସମାଗତ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଅଗଣା କରି, ମୋ ବିଷୟରେ ସତ୍କଥା ଶୁଣି, ତୁମ ଗୁପ୍ତ ସନ୍ଦେଶ ସହ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମୋ ପାଖକୁ ପଠାଇଥିଲ।

Verse 56

भ्रातुर्विरूपकरणं युधि निर्जितस्य प्रोद्वाहपर्वणि च तद्वधमक्षगोष्ठ्याम् । दु:खं समुत्थमसहोऽस्मदयोगभीत्या नैवाब्रवी: किमपि तेन वयं जितास्ते ॥ ५६ ॥

ଯୁଦ୍ଧରେ ପରାଜିତ ତୁମ ଭାଇଙ୍କୁ ବିରୂପ କରାଗଲା, ଏବଂ ପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ବିବାହଦିନ ଅକ୍ଷଗୋଷ୍ଠୀରେ ତାଙ୍କ ବଧ ହେଲା। ତାହାରୁ ତୁମେ ଅସହ୍ୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋତେ ହରାଇବା ଭୟରେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ସେଇ ମୌନରେ ତୁମେ ମୋତେ ଜିତିଲ।

Verse 57

दूतस्त्वयात्मलभने सुविविक्तमन्त्र: प्रस्थापितो मयि चिरायति शून्यमेतत् । मत्वा जिहास इदमङ्गमनन्ययोग्यं तिष्ठेत तत्त्वयि वयं प्रतिनन्दयाम: ॥ ५७ ॥

ଆତ୍ମଲାଭ ପାଇଁ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ସହ ଦୂତକୁ ପଠାଇଥିଲ; ମୁଁ ଦେରି କରିବାରୁ ତୁମେ ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବି, ମୋ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ଏହି ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ଚାହିଲ। ତୁମର ଏହି ମହାନ ଭକ୍ତି ସଦା ରହୁ; ମୁଁ ଆନନ୍ଦରେ କେବଳ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଇପାରେ।

Verse 58

श्रीशुक उवाच एवं सौरतसंलापैर्भगवान् जगदीश्वर: । स्वरतो रमया रेमे नरलोकं विडम्बयन् ॥ ५८ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଏଭଳି ପ୍ରେମ-ସଂଲାପରେ ଜଗଦୀଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ରମାଦେବୀ ସହ ରମଣ କଲେ ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଲୋକର ଆଚାରକୁ ଅନୁକରଣ କଲେ।

Verse 59

तथान्यासामपि विभुर्गृहेषु गृहवानिव । आस्थितो गृहमेधीयान् धर्मान् लोकगुरुर्हरि: ॥ ५९ ॥

ସେହିପରି ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ୍ ଲୋକଗୁରୁ ହରି ନିଜ ଅନ୍ୟ ରାଣୀମାନଙ୍କ ରାଜମହଳରେ ମଧ୍ୟ ଗୃହସ୍ଥ ପରି ରହି ଗୃହସ୍ଥ-ଧର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପାଳନ କଲେ।