Adhyaya 30

Verse 1

श्रीशुक उवाच अन्तर्हिते भगवति सहसैव व्रजाङ्गना: । अतप्यंस्तमचक्षाणा: करिण्य इव यूथपम् ॥ १ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ— ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଦେଖିନ ପାରି ବ୍ରଜଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ; ଯେପରି ଯୂଥପତିକୁ ହରାଇଥିବା ହାତିଣୀମାନେ।

Verse 2

गत्यानुरागस्मितविभ्रमेक्षितै- र्मनोरमालापविहारविभ्रमै: । आक्षिप्तचित्ता: प्रमदा रमापते- स्तास्ता विचेष्टा जगृहुस्तदात्मिका: ॥ २ ॥

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାଳ, ପ୍ରେମମୟ ହାସ, ଖେଳାଳି ଦୃଷ୍ଟି, ମନୋହର କଥା ଓ ବିଭିନ୍ନ ବିହାର ସ୍ମରଣ କରି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚିତ୍ତ ଆକର୍ଷିତ ହେଲା। ରମାପତିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ତଦାତ୍ମ ହୋଇ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଲୀଳାଗୁଡ଼ିକୁ ଅଭିନୟ କଲେ।

Verse 3

गतिस्मितप्रेक्षणभाषणादिषु प्रिया: प्रियस्य प्रतिरूढमूर्तय: । असावहं त्वित्यबलास्तदात्मिका न्यवेदिषु: कृष्णविहारविभ्रमा: ॥ ३ ॥

ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣରେ ତଦାତ୍ମ ହୋଇଥିବା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଦେହ ତାଙ୍କ ଚାଳ, ହାସ, ଦୃଷ୍ଟି, କଥା ଆଦିକୁ ଅନୁକରଣ କଲା। ତାଙ୍କ ଲୀଳାସ୍ମରଣରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ କହିଲେ— “ମୁଁ ହିଁ କୃଷ୍ଣ!”

Verse 4

गायन्त्य उच्चैरमुमेव संहता विचिक्युरुन्मत्तकवद् वनाद् वनम् । पप्रच्छुराकाशवदन्तरं बहि- र्भूतेषु सन्तं पुरुषं वनस्पतीन् ॥ ४ ॥

କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଗାଇ ଗାଇ ସେମାନେ ଉନ୍ମତ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ଦଳ ପରି ବୃନ୍ଦାବନର ବନରୁ ବନକୁ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ। ଆକାଶ ପରି ସମସ୍ତ ଭୂତର ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ଥିବା ପରମାତ୍ମା ପୁରୁଷ ବିଷୟରେ ସେମାନେ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପଚାରିଲେ।

Verse 5

द‍ृष्टो व: कच्चिदश्वत्थ प्लक्ष न्यग्रोध नो मन: । नन्दसूनुर्गतो हृत्वा प्रेमहासावलोकनै: ॥ ५ ॥

ହେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ହେ ପ୍ଲକ୍ଷ, ହେ ନ୍ୟଗ୍ରୋଧ! ତୁମେ କି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିଛ? ନନ୍ଦମହାରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ସେ ପ୍ରେମମୟ ହାସ ଓ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମ ମନ ହରି ନେଇ ଚାଲିଗଲେ।

Verse 6

कच्चित् कुरबकाशोकनागपुन्नागचम्पका: । रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहरस्मित: ॥ ६ ॥

ହେ କୁରବକ, ହେ ଅଶୋକ, ହେ ନାଗ, ପୁନ୍ନାଗ ଓ ଚମ୍ପକ! ମାନିନୀମାନଙ୍କ ଦର୍ପକୁ ନିଜ ସ୍ମିତରେ ହରିନେବା ରାମାନୁଜ (କୃଷ୍ଣ) କି ଏଇ ଦିଗରେ ଗଲେ?

Verse 7

कच्चित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये । सह त्वालिकुलैर्बिभ्रद् दृष्टस्तेऽतिप्रियोऽच्युत: ॥ ७ ॥

ହେ କଲ୍ୟାଣୀ ତୁଳସୀ, ଗୋବିନ୍ଦଚରଣପ୍ରିୟେ! ତୁମକୁ ଧାରଣ କରି ଏବଂ ମଧୁମକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡରେ ଘେରା ହୋଇ ଯାଉଥିବା ସେ ଅତିପ୍ରିୟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ କି?

Verse 8

मालत्यदर्शि व: कच्चिन्मल्लिके जाति यूथिके । प्रीतिं वो जनयन् यात: करस्पर्शेन माधव: ॥ ८ ॥

ହେ ମାଳତୀ, ହେ ମଲ୍ଲିକା, ହେ ଜାତି, ହେ ଯୂଥିକା! ତୁମେ କି ମାଧବଙ୍କୁ ଦେଖିଛ? ନିଜ ହାତର ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମକୁ ପ୍ରୀତି ଦେଇ ସେ କି ଏଇ ଦିଗରେ ଗଲେ?

Verse 9

चूतप्रियालपनसासनकोविदार- जम्ब्वर्कबिल्वबकुलाम्रकदम्बनीपा: । येऽन्ये परार्थभवका यमुनोपकूला: शंसन्तु कृष्णपदवीं रहितात्मनां न: ॥ ९ ॥

ହେ ଚୂତ, ପ୍ରିୟାଳ, ପନସ, ଆସନ ଓ କୋବିଦାର; ହେ ଜମ୍ବୁ, ଅର୍କ, ବିଲ୍ବ, ବକୁଳ, ଆମ୍ର, କଦମ୍ବ ଓ ନୀପ! ଯମୁନାତଟର ପରହିତଜୀବୀ ବୃକ୍ଷଲତାମାନେ, ମନ ହରାଇଥିବା ଆମ ଗୋପୀମାନଙ୍କୁ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କେଉଁ ପଥେ ଗଲେ କହ।

Verse 10

किं ते कृतं क्षिति तपो बत केशवाङ्‍‍‍‍‍घ्रि- स्पर्शोत्सवोत्पुलकिताङ्गरुहैर्विभासि । अप्यङ्‍‍‍‍‍घ्रिसम्भव उरुक्रमविक्रमाद् वा आहो वराहवपुष: परिरम्भणेन ॥ १० ॥

ହେ ପୃଥିବୀମାତା! କେଶବଙ୍କ କମଳଚରଣ ସ୍ପର୍ଶର ଉତ୍ସବ ପାଇ ତୋର ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଉଠିଛି ଏବଂ ତୁ ଏତେ ଶୋଭା ପାଉଛୁ—ତୁ କେଉଁ ତପ କଲୁ? ଏହା କି ଏହି ଅବତାରରେ, ନା ବାମନରୂପେ ପଦକ୍ଷେପରେ, କିମ୍ବା ବରାହରୂପେ ଆଲିଙ୍ଗନରେ?

Verse 11

अप्येणपत्‍न्युपगत: प्रिययेह गात्रै- स्तन्वन् द‍ृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो व: । कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जिताया: कुन्दस्रज: कुलपतेरिह वाति गन्ध: ॥ ११ ॥

ହେ ସଖୀ, ହରିଣୀର ପତ୍ନୀ! ଅଚ୍ୟୁତ କି ଏଠି ନିଜ ପ୍ରିୟା ସହ ଆସି ତୋର ଚକ୍ଷୁକୁ ପରମ ସୁଖ ଦେଇଗଲେ? ଦେଖ, ଏଠି କୁଲପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ କୁନ୍ଦଫୁଲ ମାଳାର ସୁଗନ୍ଧ ବହୁଛି—ଆଲିଙ୍ଗନରେ ପ୍ରେୟସୀର ସ୍ତନକୁଙ୍କୁମରେ ରଞ୍ଜିତ ମାଳାର।

Verse 12

बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतपद्मो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धै: । अन्वीयमान इह वस्तरव: प्रणामं किं वाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकै: ॥ १२ ॥

ହେ ବୃକ୍ଷମାନେ! ଆମେ ଦେଖୁଛୁ ତୁମେ ପ୍ରଣାମ କରୁଛ। ରାମଙ୍କ ଅନୁଜ, ଏକ ହାତରେ ପଦ୍ମ ଧରି, ପ୍ରିୟାର କାନ୍ଧରେ ବାହୁ ରଖି, ତୁଳସୀମଞ୍ଜରୀ-ଶୋଭିତ ମାଳାକୁ ଘେରି ମଦାନ୍ଧ ଭୂଙ୍ଗାମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାବେଳେ ଏଠି ଚାଲିଗଲେ—ତେବେ କି ସେ ପ୍ରେମମୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମ ପ୍ରଣାମକୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ?

Verse 13

पृच्छतेमा लता बाहूनप्याश्लिष्टा वनस्पते: । नूनं तत्करजस्पृष्टा बिभ्रत्युत्पुलकान्यहो ॥ १३ ॥

ଆସ, ଏହି ଲତାମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ବିଷୟରେ ପଚାରିବା। ଏମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଏହି ବୃକ୍ଷର ବାହୁକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଶ୍ଚୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନଖସ୍ପର୍ଶରୁ ଆନନ୍ଦରେ ଏମାନଙ୍କ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଉଠିଛି।

Verse 14

इत्युन्मत्तवचोगोप्य: कृष्णान्वेषणकातरा: । लीला भगवतस्तास्ता ह्यनुचक्रुस्तदात्मिका: ॥ १४ ॥

ଏହିପରି କହି, କୃଷ୍ଣାନ୍ୱେଷଣରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଗୋପୀମାନେ, ତାଙ୍କୁ ମନେ ତନ୍ମୟ ହୋଇ, ଭଗବାନଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଲୀଳା ଅନୁକରଣ କରିଲେ।

Verse 15

कस्याचित् पूतनायन्त्या: कृष्णायन्त्यपिबत् स्तनम् । तोकयित्वा रुदत्यन्या पदाहन् शकटायतीम् ॥ १५ ॥

ଜଣେ ଗୋପୀ ପୂତନା ହୋଇ ଅଭିନୟ କଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଶିଶୁ-କୃଷ୍ଣ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସ୍ତନ ପାନ କଲା ପରି କଲେ। ଆଉ ଜଣେ ଗୋପୀ ଶିଶୁ ପରି କାନ୍ଦି, ଶକଟାସୁର ହୋଇଥିବା ଗୋପୀକୁ ଲାତ ମାରିଲେ।

Verse 16

दैत्यायित्वा जहारान्यामेको कृष्णार्भभावनाम् । रिङ्गयामास काप्यङ्‌‌‌घ्री कर्षन्ती घोषनि:स्वनै: ॥ १६ ॥

ଜଣେ ଗୋପୀ ତୃଣାବର୍ତ୍ତ ଦୈତ୍ୟ ହୋଇ ଅଭିନୟ କରି, ଶିଶୁ-କୃଷ୍ଣ ଭାବନାରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଗୋପୀକୁ ଉଠାଇ ନେଲେ। ଆଉ ଜଣେ ଗୋପୀ ଘୁଙ୍ଗୁର ଘୋଷ ନାଦ କରି, ରେଙ୍ଗି ରେଙ୍ଗି ପାଦ ଟାଣି ଚାଲିଲେ।

Verse 17

कृष्णरामायिते द्वे तु गोपायन्त्यश्च काश्चन । वत्सायतीं हन्ति चान्या तत्रैका तु बकायतीम् ॥ १७ ॥

କିଛି ଗୋପୀ ଗୋପବାଳ ହୋଇ ଅଭିନୟ କଲେ, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦୁଇ ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ହେଲେ। ଜଣେ ଗୋପୀ ବତ୍ସାସୁର-ବଧ ଅଭିନୟ କଲେ, ଏବଂ ଦୁଇ ଗୋପୀ ବକାସୁର-ବଧ ଅଭିନୟ କଲେ।

Verse 18

आहूय दूरगा यद्वत् कृष्णस्तमनुवर्ततीम् । वेणुं क्‍वणन्तीं क्रीडन्तीमन्या: शंसन्ति साध्विति ॥ १८ ॥

ଜଣେ ଗୋପୀ ଦୂରକୁ ଯାଇଥିବା ଗାଈମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଯେପରି ଡାକନ୍ତି, ବେଣୁ ବଜାନ୍ତି ଓ କ୍ରୀଡା କରନ୍ତି—ସେହିପରି ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ଅଭିନୟ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ‘ସାଧୁ! ସାଧୁ!’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ।

Verse 19

कस्याञ्चित् स्वभुजं न्यस्य चलन्त्याहापरा ननु । कृष्णोऽहं पश्यत गतिं ललितामिति तन्मना: ॥ १९ ॥

ଗୋଟିଏ ଗୋପୀ ସଖୀର କାନ୍ଧରେ ନିଜ ହାତ ରଖି, କୃଷ୍ଣରେ ମନ ନିବେଶ କରି ଚାଲି କହିଲା—“ମୁଁ କୃଷ୍ଣ; ମୋର ଲଲିତ ଗତି ଦେଖ!”

Verse 20

मा भैष्ट वातवर्षाभ्यां तत्‍त्राणं विहितं मया । इत्युक्त्वैकेन हस्तेन यतन्त्युन्निदधेऽम्बरम् ॥ २० ॥

ଗୋଟିଏ ଗୋପୀ କହିଲା—“ପବନ ଓ ବର୍ଷାକୁ ଭୟ କରନି; ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।” ଏହା କହି ଗୋଟିଏ ହାତରେ ଓଢ଼ଣା ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଉଠାଇଲା।

Verse 21

आरुह्यैका पदाक्रम्य शिरस्याहापरां नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डकृत् ॥ २१ ॥

ହେ ରାଜା, ଗୋଟିଏ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀର କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ତାହାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଦ ରଖି କହିଲା—“ଦୁଷ୍ଟ ସାପ, ଚାଲିଯା! ମୁଁ ଖଲମାନଙ୍କୁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଜନ୍ମିଛି।”

Verse 22

तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् । चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा ॥ २२ ॥

ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ କହିଲା—“ହେ ଗୋପବାଳମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଦାବାଗ୍ନିକୁ ଦେଖ! ଶୀଘ୍ର ଆଖି ବନ୍ଦ କର; ମୁଁ ସହଜରେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି।”

Verse 23

बद्धान्यया स्रजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले । बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति । भीता सुद‍ृक् पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम् ॥ २३ ॥

ଗୋଟିଏ ସୁକୁମାର ଗୋପୀ ଫୁଲମାଳାରେ ସଖୀକୁ ସେଠାରେ ଉଲୂଖଳ ପାଖରେ ବାନ୍ଧି କହିଲା—“ଭାଣ୍ଡ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ଓ ମଖନ ଚୋରାଇଥିବା ଏହି ପିଲାକୁ ମୁଁ ବାନ୍ଧୁଛି।” ଦ୍ୱିତୀୟ ଗୋପୀ ମୁହଁ ଓ ସୁନ୍ଦର ଆଖି ଢାକି ଭୟର ଅଭିନୟ କଲା।

Verse 24

एवं कृष्णं पृच्छमाना गण्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मन: ॥ २४ ॥

ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଲୀଳାକୁ ଅନୁକରଣ କରି ଏବଂ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା-ତରୁମାନଙ୍କୁ ‘ପରମାତ୍ମା କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି?’ ବୋଲି ପଚାରୁଥିବା ଗୋପୀମାନେ ବନର ଏକ କୋଣରେ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ।

Verse 25

पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मन: । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोजवज्राङ्कुशयवादिभि: ॥ २५ ॥

[ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ:] ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ନନ୍ଦସୂନୁ ସେଇ ମହାତ୍ମାଙ୍କର; କାରଣ ଏଥିରେ ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ, ଯବ ଇତ୍ୟାଦି ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି।

Verse 26

तैस्तै: पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबला: । वध्वा: पदै: सुपृक्तानि विलोक्यार्ता: समब्रुवन् ॥ २६ ॥

ସେଇ ସେଇ ପଦଚିହ୍ନ ଧରି ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆଗକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ ତାହା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟତମା ସଖୀର ପଦଚିହ୍ନ ସହ ଗଭୀର ଭାବେ ମିଶିଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 27

कस्या: पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठाया: करेणो: करिणा यथा ॥ २७ ॥

[ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ:] ଏହି ପଦଚିହ୍ନ କାହାର—ଯେ ଗୋପୀ ନନ୍ଦସୂନୁଙ୍କ ସହ ଚାଲିଛି? ନିଶ୍ଚୟ ସେ ତାଙ୍କ କାନ୍ଧ ଆଗକୁ ଦେଇଥିବେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ତାହାରେ ନିଜ ଭୁଜ ରଖିଥିବେ—ଯେପରି ସହଚରୀ ହସ୍ତିନୀର କାନ୍ଧରେ ହସ୍ତୀ ନିଜ ଶୁଣ୍ଡ ରଖେ।

Verse 28

अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वर: । यन्नो विहाय गोविन्द: प्रीतो यामनयद् रह: ॥ २८ ॥

ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ଗୋପୀ ସର୍ବେଶ୍ୱର ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଆରାଧନା କରିଛି; ସେହିପାଇଁ ଗୋବିନ୍ଦ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ପ୍ରୀତ ହୋଇ ତାକୁ ଏକାନ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଗଲେ।

Verse 29

धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्‌घ्य्रब्जरेणव: । यान् ब्रह्मेशौ रमा देवी दधुर्मूध्‍‌‌र्न्यघनुत्तये ॥ २९ ॥

ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦର ଧୂଳି ଧନ୍ୟ; ପାପନାଶ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଦେବୀ ରମା ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ମସ୍ତକରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 30

तस्या अमूनि न: क्षोभं कुर्वन्त्युच्चै: पदानि यत् यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुङ्क्तेऽच्युताधरम् । न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरै: खिद्यत्सुजाताङ्‍‍‍‍‍घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रिय: ॥ ३० ॥

ସେଇ ବିଶେଷ ଗୋପୀର ପଦଚିହ୍ନ ଆମକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୋଭିତ କରୁଛି। ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତାକୁ ମାତ୍ର ଅଚ୍ୟୁତ ଏକାନ୍ତକୁ ନେଇ ନିଜ ଅଧରାମୃତ ଆସ୍ୱାଦନ କରାଉଛନ୍ତି। ଦେଖ, ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦିଶୁନାହିଁ; ତୃଣାଙ୍କୁର ତାଙ୍କ କୋମଳ ପାଦତଳକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବାରୁ ପ୍ରିୟ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଛନ୍ତି।

Verse 31

इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्य: पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिन: । अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ॥ ३१ ॥

ହେ ଗୋପୀମାନେ, ଦେଖ—ଏଠାରେ କାମାତୁର କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଅଧିକ ଗଭୀର; କାରଣ ସେ ପ୍ରିୟାର ଭାର ବହନ କରୁଥିଲେ। ଏବଂ ଏଠାରେ ସେ ମହାତ୍ମା ପୁଷ୍ପ ତୋଳିବା ପାଇଁ ନିଜ କାନ୍ତାକୁ ତଳେ ରଖିଥିବେ।

Verse 32

अत्र प्रसूनावचय: प्रियार्थे प्रेयसा कृत: । प्रपदाक्रमण एते पश्यतासकले पदे ॥ ३२ ॥

ଦେଖ, ଏଠାରେ ପ୍ରିୟାର୍ଥେ ପ୍ରେୟସ କୃଷ୍ଣ ପୁଷ୍ପ ସଂଗ୍ରହ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପାଦର ଆଗ ଭାଗର ଛାପ ମାତ୍ର, କାରଣ ପୁଷ୍ପ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ସେ ଆଙ୍ଗୁଠି ଟିପ୍‌ରେ ଦାଁଡ଼ିଥିଲେ।

Verse 33

केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्या: कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम् ॥ ३३ ॥

ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ କାମାତୁର କୃଷ୍ଣ ନିଜ କାମିନୀର କେଶ ପ୍ରସାଧନ କରିଛନ୍ତି। ସଂଗ୍ରହିତ ପୁଷ୍ପରେ ଚୂଡ଼ା/ମୁକୁଟ ଗଢ଼ି, ସେ ନିଜ କାନ୍ତା ସହ ଏଠି ବସିଥିବେ।

Verse 34

रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डित: । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥ ३४ ॥

ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସେଇ ଗୋପୀ ସହ ରମଣ କଲେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଆତ୍ମରତ, ଆତ୍ମାରାମ ଓ ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ। ଏଭଳି ସେ ସାଧାରଣ କାମୀମାନଙ୍କ ଦୈନ୍ୟ ଓ କଠୋରହୃଦୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦୁରାତ୍ମତା ଦେଖାଇଲେ।

Verse 35

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥

ଏଭଳି କୃଷ୍ଣଲୀଳାର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଇ ଦେଖାଇ, ଚିତ୍ତବିହ୍ୱଳ ଗୋପୀମାନେ ବନରେ ଘୁରିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯୁବତୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଯାହାକୁ ଏକାନ୍ତ ବନକୁ ନେଇଥିଲେ, ସେଇ ଗୋପୀ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଲା।

Verse 36

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥

ସେଇ ଗୋପୀ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଲା—“କାମରେ ଚାଳିତ ଅନ୍ୟ ସବୁ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ମୋ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ କେବଳ ମୋ ସହିତ ମାତ୍ର ପ୍ରେମରେ ପ୍ରତିଦାନ କରୁଛନ୍ତି।” ଏଭଳି ସେ ଅଭିମାନରେ ମୋହିତ ହେଲା।

Verse 37

ततो गत्वा वनोद्देशं द‍ृप्ता केशवमब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मन: ॥ ३७ ॥

ତାପରେ ବନର ଗୋଟିଏ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଯାଇ, ଗର୍ବିତ ସେଇ ଗୋପୀ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲା—“ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରୁନି; ତୁମ ମନ ଯେଉଁଠି ଚାହେ, ସେଉଁଠି ମୋତେ ନେଇଯାଅ।”

Verse 38

एवमुक्त: प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्ण: सा वधूरन्वतप्यत ॥ ३८ ॥

ଏଭଳି କହିବା ପରେ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରିୟାକୁ କହିଲେ—“ମୋ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼।” କିନ୍ତୁ ଏତିକି କହିବା ସହିତ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତେବେ ସେଇ ବଧୂ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗଭୀର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲା।

Verse 39

हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्‍वासि क्‍वासि महाभुज । दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ॥ ३९ ॥

ସେ କାନ୍ଦି କହିଲା—ହେ ନାଥ! ହେ ପ୍ରିୟତମ! ହେ ସର୍ବପ୍ରିୟ! ତୁମେ କେଉଁଠି, କେଉଁଠି? ହେ ମହାବାହୁ ସଖା, ମୋ ଦୀନ ଦାସୀକୁ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଦର୍ଶାଅ।

Verse 40

श्रीशुक उवाच अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्गं गोप्योऽविदूरित: । दद‍ृशु: प्रियविश्लेषान्मोहितां दु:खितां सखीम् ॥ ४० ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ କହିଲେ—ଭଗବାନଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଥିବା ଗୋପୀମାନେ ନିକଟରେ ନିଜ ସଖୀକୁ ଦେଖିଲେ; ପ୍ରିୟ-ବିୟୋଗରେ ସେ ମୋହିତ ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିଲା।

Verse 41

तया कथितमाकर्ण्य मानप्राप्तिं च माधवात् । अवमानं च दौरात्म्याद् विस्मयं परमं ययु: ॥ ४१ ॥

ତାହାର କଥା ଶୁଣି—ମାଧବ ତାକୁ ମାନ ଦେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାର ଦୁରାଚାରରୁ ସେ ଅପମାନ ଭୋଗିଲା—ଗୋପୀମାନେ ପରମ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 42

ततोऽविशन्वनं चन्द्रज्योत्स्‍ना यावद् विभाव्यते । तम: प्रविष्टमालक्ष्य ततो निववृतु: स्त्रिय: ॥ ४२ ॥

ତାପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜି ଗୋପୀମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ଯେତେଦୂର ଦେଖାଯାଉଥିଲା ସେତେଦୂର ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧକାର ଘେରିଆସିବା ଦେଖି ସେମାନେ ଫେରିଲେ।

Verse 43

तन्मनस्कास्तदालापास्तद्विचेष्टास्तदात्मिका: । तद्गुणानेव गायन्त्यो नात्मगाराणि सस्मरु: ॥ ४३ ॥

ସେମାନଙ୍କ ମନ ତାଙ୍କରେ ଲୀନ ଥିଲା; ସେମାନେ ତାଙ୍କ କଥା କହୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଲୀଳା ଅଭିନୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜକୁ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କରୁଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣଗାନ କରି କରି ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୁଲିଗଲେ।

Verse 44

पुन: पुलिनमागत्य कालिन्द्या: कृष्णभावना: । समवेता जगु: कृष्णं तदागमनकाङ्‌‌क्षिता: ॥ ४४ ॥

ଗୋପୀମାନେ ପୁଣି କାଳିନ୍ଦୀ ତଟକୁ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣଭାବନାରେ ଲୀନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପ୍ରତୀକ୍ଷାରେ, ସମେତ ହୋଇ ବସି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗାନ କଲେ।