Adhyaya 27

Verse 1

नारद उवाच इत्थं पुरञ्जनं सध्र्यग्वशमानीय विभ्रमै: । पुरञ्जनी महाराज रेमे रमयती पतिम् ॥ १ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ମହାରାଜ, ନାନା ପ୍ରକାର ମୋହରେ ପୁରଞ୍ଜନକୁ ବଶ କରି ପୁରଞ୍ଜନୀ ରାଣୀ ପତିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ତାଙ୍କ ସହ ରମଣ କଲା।

Verse 2

स राजा महिषीं राजन् सुस्‍नातां रुचिराननाम् । कृतस्वस्त्ययनां तृप्तामभ्यनन्ददुपागताम् ॥ २ ॥

ହେ ରାଜନ, ରାଣୀ ସୁସ୍ନାନ କରି ଶୁଭ ବସ୍ତ୍ର-ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ମଙ୍ଗଳାଚାର କରି, ଭୋଜନରେ ତୃପ୍ତ ହୋଇ ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲା। ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଦେଖି ରାଜା ଭକ୍ତିଭାବେ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।

Verse 3

तयोपगूढ: परिरब्धकन्धरो रहोऽनुमन्त्रैरपकृष्टचेतन: । न कालरंहो बुबुधे दुरत्ययं दिवा निशेति प्रमदापरिग्रह: ॥ ३ ॥

ରାଣୀ ରାଜାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲା, ରାଜା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କନ୍ଧକୁ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ଏକାନ୍ତରେ ସେମାନେ ପରିହାସମୟ କଥାରେ ରମିଲେ। ସୁନ୍ଦରୀ ସ୍ତ୍ରୀର ମୋହରେ ରାଜା ବୁଦ୍ଧି ହରାଇଲେ ଏବଂ ଦିନ-ରାତି ବିତିବାର ଅର୍ଥ ଆୟୁ ନିଷ୍ଫଳରେ କ୍ଷୟ ହେଉଛି ବୋଲି ବୁଝିଲେ ନାହିଁ।

Verse 4

शयान उन्नद्धमदो महामना महार्हतल्पे महिषीभुजोपधि: । तामेव वीरो मनुते परं यत- स्तमोऽभिभूतो न निजं परं च यत् ॥ ४ ॥

ଏଭଳି ମାୟାରେ ଅଧିକାଧିକ ଆବୃତ ହୋଇ, ଚେତନାରେ ଉନ୍ନତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଜା ପୁରଞ୍ଜନ ସଦା ମହାମୂଲ୍ୟ ଶୟ୍ୟାରେ ପତ୍ନୀର ଭୁଜକୁ ତକିଆ କରି ଶୋଇ ରହିଲେ। ସେ ନାରୀକୁ ହିଁ ପରମ ସର୍ବସ୍ୱ ଭାବିଲେ। ତମୋଗୁଣରେ ଅଭିଭୂତ ହୋଇ ସେ ନ ନିଜ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ, ନ ପରମ ପୁରୁଷ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବୁଝିଲେ।

Verse 5

तयैवं रममाणस्य कामकश्मलचेतस: । क्षणार्धमिव राजेन्द्र व्यतिक्रान्तं नवं वय: ॥ ५ ॥

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷତ୍, ଏଭଳି କାମ ଓ ପାପମୟ ଭାବନାରେ ଭରିଥିବା ଚିତ୍ତ ସହ ରାଜା ପୁରଞ୍ଜନ ପତ୍ନୀ ସହ ଭୋଗରେ ରମିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ନବ ବୟସ ଓ ଯୌବନ ଅର୍ଧକ୍ଷଣରେ ଯେନେ ବିତିଗଲା।

Verse 6

तस्यामजनयत्पुत्रान् पुरञ्जन्यां पुरञ्जन: । शतान्येकादश विराडायुषोऽर्धमथात्यगात् ॥ ६ ॥

ପୁରଞ୍ଜନ ନିଜ ପତ୍ନୀ ପୁରଞ୍ଜନୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଏଗାରଶେ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଏହି ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ଦୀର୍ଘାୟୁର ଅର୍ଧ ଅତୀତ ହେଲା।

Verse 7

दुहितृर्दशोत्तरशतं पितृमातृयशस्करी: । शीलौदार्यगुणोपेता: पौरञ्जन्य: प्रजापते ॥ ७ ॥

ହେ ପ୍ରଜାପତି! ପୁରଞ୍ଜନ ଆଉ ଏକଶେ ଦଶ କନ୍ୟା ଜନ୍ମାଇଲେ। ସେମାନେ ପିତାମାତାଙ୍କ ଯଶ ବଢ଼ାଇବାଳି, ସୁଶୀଳ, ଔଦାର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସଦ୍ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 8

स पञ्चालपति: पुत्रान् पितृवंशविवर्धनान् । दारै: संयोजयामास दुहितृ: सद‍ृशैर्वरै: ॥ ८ ॥

ପାଞ୍ଚାଳର ରାଜା ପୁରଞ୍ଜନ ପିତୃବଂଶ ବଢ଼ାଇବା ପାଇଁ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଏବଂ କନ୍ୟାମାନଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ ବରମାନଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରାଇଲେ।

Verse 9

पुत्राणां चाभवन्पुत्रा एकैकस्य शतं शतम् । यैर्वै पौरञ्जनो वंश: पञ्चालेषु समेधित: ॥ ९ ॥

ସେହି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କର ଶତଶତ ପୁତ୍ର ହେଲେ। ଏଭଳି ପୁରଞ୍ଜନଙ୍କ ବଂଶ ପାଞ୍ଚାଳରେ ବହୁତ ବଢ଼ି ନଗର ଭିଡ଼ଭାଡ଼ ହେଲା।

Verse 10

तेषु तद्रिक्थहारेषु गृहकोशानुजीविषु । निरूढेन ममत्वेन विषयेष्वन्वबध्यत ॥ १० ॥

ସେହି ପୁତ୍ରପୌତ୍ରମାନେ ତାଙ୍କ ଘର, ଧନଭଣ୍ଡାର, ସେବକ, ସଚିବ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀର ଭୋଗୀ-ଲୁଟେରା ପରି ହୋଇଗଲେ; ତଥାପି ପୁରଞ୍ଜନ ଏହି ବିଷୟମାନେ ପ୍ରତି ଗଭୀର ମମତ୍ୱରେ ବନ୍ଧିତ ରହିଲେ।

Verse 11

ईजे च क्रतुभिर्घोरैर्दीक्षित: पशुमारकै: । देवान् पितृन् भूतपतीन्नानाकामो यथा भवान् ॥ ११ ॥

ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ରାଜା ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷତ୍! ତୁମ ପରି ରାଜା ପୁରଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ନାନା କାମନାରେ ଜଡିତ ହେଲା। ତେଣୁ ପଶୁହତ୍ୟା ଇଚ୍ଛାରୁ ପ୍ରେରିତ ଘୋର ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବ, ପିତୃ ଓ ଲୋକନାୟକମାନଙ୍କୁ ପୂଜିଲା।

Verse 12

युक्तेष्वेवं प्रमत्तस्य कुटुम्बासक्तचेतस: । आससाद स वै कालो योऽप्रिय: प्रिययोषिताम् ॥ १२ ॥

ଏଭଳି କର୍ମକାଣ୍ଡରେ ଲଗ୍ନ, କୁଟୁମ୍ବାସକ୍ତ ଓ ମଲିନ ଚେତନାରେ ପ୍ରମତ୍ତ ପୁରଞ୍ଜନଙ୍କ ପାଖକୁ ସେଇ କାଳ ଆସିପହଞ୍ଚିଲା, ଯାହା ବିଷୟାସକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଅପ୍ରିୟ।

Verse 13

चण्डवेग इति ख्यातो गन्धर्वाधिपतिर्नृप । गन्धर्वास्तस्य बलिन: षष्ट्युत्तरशतत्रयम् ॥ १३ ॥

ହେ ରାଜା! ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକରେ ଚଣ୍ଡବେଗ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ଅଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ୩୬୦ ଜଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବଳବାନ ଗନ୍ଧର୍ବ ସେନା ଅଛନ୍ତି।

Verse 14

गन्धर्व्यस्ताद‍ृशीरस्य मैथुन्यश्च सितासिता: । परिवृत्त्या विलुम्पन्ति सर्वकामविनिर्मिताम् ॥ १४ ॥

ତାଙ୍କ ସହ ସେନାଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ପରି ଗନ୍ଧର୍ବୀମାନେ ଥିଲେ; ସେମାନେ ଶ୍ୱେତ-ଶ୍ୟାମ (ଦିନ-ରାତି) ସ୍ୱରୂପ। ସେମାନେ ପୁନଃପୁନଃ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗର ସମସ୍ତ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଲୁଟିନେଉଥିଲେ।

Verse 15

ते चण्डवेगानुचरा: पुरञ्जनपुरं यदा । हर्तुमारेभिरे तत्र प्रत्यषेधत्प्रजागर: ॥ १५ ॥

ଚଣ୍ଡବେଗ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଚରମାନେ ଯେତେବେଳେ ପୁରଞ୍ଜନର ନଗରକୁ ଲୁଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ ପାଞ୍ଚ ଫଣାଯୁକ୍ତ ‘ପ୍ରଜାଗର’ ସର୍ପ ନଗରର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିରୋଧ କରିଲା।

Verse 16

स सप्तभि: शतैरेको विंशत्या च शतं समा: । पुरञ्जनपुराध्यक्षो गन्धर्वैर्युयुधे बली ॥ १६ ॥

ପାଞ୍ଚ ଫଣାଧାରୀ ସର୍ପ, ପୁରଞ୍ଜନ-ନଗରର ଅଧ୍ୟକ୍ଷ ଓ ରକ୍ଷକ, ଏକାକୀ ୭୨୦ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କ ସହ ଶତବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳରେ ଯୁଦ୍ଧ କଲା।

Verse 17

क्षीयमाणे स्वसम्बन्धे एकस्मिन् बहुभिर्युधा । चिन्तां परां जगामार्त: सराष्ट्रपुरबान्धव: ॥ १७ ॥

ଏତେ ଅନେକ ମହାଯୋଦ୍ଧାଙ୍କ ସହ ଏକାକୀ ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ପାଞ୍ଚଫଣା ସର୍ପ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଷୀଣ ହେଲା। ନିଜ ପ୍ରିୟତମ ମିତ୍ରକୁ ଦୁର୍ବଳ ହେଉଥିବା ଦେଖି ପୁରଞ୍ଜନ ରାଜା ଓ ନଗର-ରାଷ୍ଟ୍ରର ବନ୍ଧୁ-ନାଗରିକମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ।

Verse 18

स एव पुर्यां मधुभुक्पञ्चालेषु स्वपार्षदै: । उपनीतं बलिं गृह्णन् स्त्रीजितो नाविदद्भयम् ॥ १८ ॥

ସେହି ପୁରଞ୍ଜନ ପାଞ୍ଚାଳ ନଗରରେ କର (ବଳି) ସଂଗ୍ରହ କରି ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କ ସହ ଭୋଗବିଲାସରେ ମଗ୍ନ ରହିଲା। ସ୍ତ୍ରୀବଶ ହୋଇ ସେ ଜାଣିପାରିଲା ନାହିଁ ଯେ ଆୟୁ କ୍ଷୀଣ ହେଉଛି ଓ ମୃତ୍ୟୁ ସନ୍ନିକଟ।

Verse 19

कालस्य दुहिता काचित्‍त्रिलोकीं वरमिच्छती । पर्यटन्ती न बर्हिष्मन् प्रत्यनन्दत कश्चन ॥ १९ ॥

ହେ ପ୍ରିୟ ରାଜା ପ୍ରାଚୀନବର୍ହିଷତ! ସେ ସମୟରେ ଭୟଙ୍କର କାଳର ଏକ କନ୍ୟା ତ୍ରିଲୋକରେ ବର ଖୋଜି ଘୁରୁଥିଲା। କେହି ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ; ତଥାପି ସେ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 20

दौर्भाग्येनात्मनो लोके विश्रुता दुर्भगेति सा । या तुष्टा राजर्षये तु वृतादात्पूरवे वरम् ॥ २० ॥

କାଳର ସେଇ କନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୌର୍ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଲୋକେ ‘ଦୁର୍ଭଗା’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। କିନ୍ତୁ ଏକଥର ସେ ଏକ ରାଜର୍ଷି ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା; ରାଜା ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ସେ ପୂରୁଙ୍କୁ ମହାନ୍ ବର ଦେଲା।

Verse 21

कदाचिदटमाना सा ब्रह्मलोकान्महीं गतम् । वव्रे बृहद्‌व्रतं मां तु जानती काममोहिता ॥ २१ ॥

ଏକଥର ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଆସିଥିଲି। ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା କାଳକନ୍ୟା ମୋତେ ଭେଟିଲା। ମୋତେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଜାଣି କାମମୋହିତ ହୋଇ ମୋତେ ସ୍ୱୀକାର କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତାବ ରଖିଲା।

Verse 22

मयि संरभ्य विपुलमदाच्छापं सुदु:सहम् । स्थातुमर्हसि नैकत्र मद्याच्ञाविमुखो मुने ॥ २२ ॥

ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅନୁରୋଧ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବାମାତ୍ରେ ସେ ମୋପରେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଶାପ ଦେଲା। ସେ କହିଲା—“ହେ ମୁନି! ମୋ ଅନୁରୋଧ ଅମାନ୍ୟ କରିଥିବାରୁ ତୁମେ ଏକ ସ୍ଥାନରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିପାରିବ ନାହିଁ।”

Verse 23

ततो विहतसङ्कल्पा कन्यका यवनेश्वरम् । मयोपदिष्टमासाद्य वव्रे नाम्ना भयं पतिम् ॥ २३ ॥

ମୋ ଦ୍ୱାରା ନିରାଶ ହୋଇ ସେ କନ୍ୟା, ମୋର ଅନୁମତିରେ ‘ଭୟ’ ନାମକ ଯବନରାଜଙ୍କୁ ନିକଟ କରି, ତାଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ବରଣ କଲା।

Verse 24

ऋषभं यवनानां त्वां वृणे वीरेप्सितं पतिम् । सङ्कल्पस्त्वयि भूतानां कृत: किल न रिष्यति ॥ २४ ॥

ଯବନରାଜଙ୍କୁ ନିକଟ କରି କାଳକନ୍ୟା କହିଲା—“ହେ ବୀର! ତୁମେ ଯବନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ତୁମକୁ ଇଚ୍ଛିତ ପତି ଭାବେ ବରଣ କରୁଛି। ଶୁଣିଛି, ଯେ ତୁମ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରେ, ତାହାର ସଙ୍କଳ୍ପ କେବେ ବି ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।”

Verse 25

द्वाविमावनुशोचन्ति बालावसदवग्रहौ । यल्लोकशास्त्रोपनतं न राति न तदिच्छति ॥ २५ ॥

ଲୋକାଚାର ଓ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ଅନୁସାରେ ଦାନ ନ ଦେଇଥିବା ଲୋକ ଏବଂ ସେହି ବିଧିରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ ନ କରୁଥିବା ଲୋକ—ଏ ଦୁଇଜଣ ଅଜ୍ଞାନଗୁଣରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ପଥ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ ଶେଷରେ ସେମାନେ ଶୋକ କରିବେ।

Verse 26

अथो भजस्व मां भद्र भजन्तीं मे दयां कुरु । एतावान् पौरुषो धर्मो यदार्ताननुकम्पते ॥ २६ ॥

କାଳକନ୍ୟା କହିଲେ: ହେ ଭଦ୍ର! ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ସେବା କରିବା ପାଇଁ ଆପଣଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛି । ଦୟାକରି ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ । ଆର୍ତ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କର ପରମ ଧର୍ମ ଅଟେ ।

Verse 27

कालकन्योदितवचो निशम्य यवनेश्वर: । चिकीर्षुर्देवगुह्यं स सस्मितं तामभाषत ॥ २७ ॥

କାଳକନ୍ୟାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଯବନେଶ୍ୱର ହସିଲେ ଏବଂ ଦୈବୀ ଗୁପ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ତାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହିଲେ ।

Verse 28

मया निरूपितस्तुभ्यं पतिरात्मसमाधिना । नाभिनन्दति लोकोऽयं त्वामभद्रामसम्मताम् ॥ २८ ॥

ଯବନେଶ୍ୱର ଉତ୍ତର ଦେଲେ: ଅନେକ ବିଚାର କରିବା ପରେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଜଣେ ପତି ସ୍ଥିର କରିଛି । ବାସ୍ତବରେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତୁମେ ଅମଙ୍ଗଳକାରୀ ଏବଂ ଅଶୁଭ ଅଟ । ଯେହେତୁ କେହି ତୁମକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ କେହି ତୁମକୁ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ କିପରି ଗ୍ରହଣ କରିବେ?

Verse 29

त्वमव्यक्तगतिर्भुङ्‌क्ष्व लोकं कर्मविनिर्मितम् । या हि मे पृतनायुक्ता प्रजानाशं प्रणेष्यसि ॥ २९ ॥

ଏହି ଜଗତ ସକାମ କର୍ମର ପରିଣାମ ଅଟେ । ତେଣୁ ତୁମେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଗତିରେ ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ଉପରେ ଆକ୍ରମଣ କରିପାର । ମୋ ସୈନିକମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ, ତୁମେ ବିନା କୌଣସି ବିରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିପାରିବ ।

Verse 30

प्रज्वारोऽयं मम भ्राता त्वं च मे भगिनी भव । चराम्युभाभ्यां लोकेऽस्मिन्नव्यक्तो भीमसैनिक: ॥ ३० ॥

ଯବନେଶ୍ୱର ଆହୁରି କହିଲେ: ଏ ହେଉଛନ୍ତି ମୋର ଭାଇ ପ୍ରଜ୍ୱର । ମୁଁ ବର୍ତ୍ତମାନ ତୁମକୁ ମୋର ଭଉଣୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି । ମୁଁ ତୁମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ, ଏବଂ ମୋର ଭୟଙ୍କର ସୈନିକମାନଙ୍କୁ, ଏହି ଜଗତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପାଇଁ ନିୟୋଜିତ କରିବି ।